Αρχαίες βραχογραφίες ανάμεσα στο Κρυονέρι και το Βουνοχώρι Καβάλας

ΣΧΟΛΙΑ του Γιώργου Λεκάκη

Το Κρυονέρι[1] Φιλίππων Καβάλας Ανατολικής Μακεδονίας, είναι ενωμένο οικιστικά με τον οικισμό Ζυγό στον 41^ο παράλληλο [41°01′35″N 24°22′39″E]. Απέχει 10 χλμ. από την Καβάλα.

Βραχογραφία του Κρυονεριου. Πιθανώς εικονίζει ζυγό ή φαλλό. (Ας μην ξεχνάμε πως κοντά είναι το χωριο Ζυγος!).

Η πλειοψηφία των κατοίκων είναι ποντιακής καταγωγής. Εγκαταστάθηκαν μετά την ανταλλαγή πληθυσμών (1924).

Βραχογραφία του Κρυονεριου. Εικονίζει άνθρωπο αρσενικό με δυο μάτια ή τρία (τριόμματος).

Οι κάτοικοι είναι κτηνοτρόφοι, αγρότες και έμποροι.

Βραχογραφία του Κρυονεριου. Πιθανώς εικονίζει καμήλα με δυο ήβους (βακτριανή) που κουβαλά αναβάτη / αναβάτες.

Γίνονται διάφορες εκδηλώσεις, όπως για την Γενοκτονία των Ποντίων, τα Γλυκά Χριστούγεννα, και πανηγύρι την παραμονή του Αγίου Πνεύματος με τον ετήσιο καλοκαιρινό χορό.

Βραχογραφία του Κρυονεριου. Πιθανώς εικονίζει δυο έμφορτα ζώα.

• ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΚΑΒΑΛΑΣ, ΕΔΩ.

Βραχογραφία του Κρυονεριου. Εικονίζει “άγιο” άνθρωπο, με φωτοστεφανο – κασκα και δάκτυλα χεριών σαν του… ψαλιδοχέρη… ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΦΩΤΟΣΤΕΦΑΝΟΥ, ΕΔΩ.

Το Βουνοχώρι (τ. Μουχάλ) είναι ένα ακόμη χωριό της Καβάλας Ανατολικής Μακεδονίας, αλλά ορεινό, ε υψόμετρο 830 μ. στις ΝΔ. πλαγιές των ορέων Λεκάνης επίσης στον 41^ο παράλληλο [41°4′10″N 24°22′22″E]. Απέχει 26 χλμ. από την Καβάλα. Κοντά στο χωριό βρίσκονται πυκνά δάση φυλλοβόλων δένδρων, εκτεταμένα χορτολίβαδα και εγκαταλελειμμένοι αγροί με τυπική χλωρίδα αυτών των υψομέτρων, όπως διάφορα είδη δρυός, σφενδάμια, οξιές, άρκευθοι, φράξοι, κρανιές, καστανιές, κερασιές και καρυδιές και σα χαμηλότερα υψόμετρα (προς τον οικισμό Ζυγό), μακία βλάστηση, με κυρίαρχο είδος το πουρνάρι. Μετά την ανταλλαγή πληθυσμών, εγκαταστάθηκαν 41 οικογένειες προσφύγων. Μεταξύ Βουνοχωρίου και Λιμνιων υπάρχει εγκαταλελειμμένο λατομείο μαρμάρου.[2] – ΠΗΓΗ: Γ. Λεκακης «Συγχρονης Ελλαδος περιηγησις».

Βραχογραφία ανάμεσα σε Κρυονέρι-Βουνοχώρι: Άλογο και αναβάτης ιππέας.

Αρχαίες βραχογραφίες

ανάμεσα στο Κρυονέρι και το Βουνοχώρι Καβάλας

Του Τάσου Πολυχρονιάδη

Αυτές που βρίσκονται μέσα στα σπήλαια με βαφή όπως στο εξωτερικό (ονειρεύομαι να βρω κι εδώ!) μπορούν να χρονολογηθούν με βάση την οργανική ύλη της βαφής είτε με ευρήματα που υπάρχουν στον χώρο.

Βραχογραφία ανάμεσα σε Κρυονέρι-Βουνοχώρι: Άλογο αρσενικό και αναβάτης ιππέας. Το άλογο φέρει πτερό ή στέφανο ή σταυρό στο κεφάλι. Πιθανώς και να είναι ταύρος που οδηγείται προς θυσία ή κάτι άλλο.

Οι βραχογραφίες ή ακιδογραφήματα που έχουμε στον ελλαδικό χώρο θα μπορούσαν να χρονολογηθούν μέσω θερμοφωταύγειας, χωρίς να είναι σίγουρο ότι θα δώσει το σωστό αποτέλεσμα.

Βραχογραφία του Κρυονεριου. Πιθανώς εικονίζει καμήλες με δυο ήβους (βακτριανή). Η μία κουβαλά εντός κουβουκλίου αναβάτη, άνθρωπο τριόμματο. Η άλλη φορτίο.

• ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΘΕΡΜΟΦΩΤΑΥΓΕΙΑΣ, ΕΔΩ.

Η χρονολόγηση με θερμοφωταύγεια (Thermoluminescence – TL) είναι μια συναρπαστική μέθοδος, που μας επιτρέπει να «μηδενίσουμε» το ρολόι του χρόνου και να δούμε πότε ένας κρύσταλλος εκτέθηκε για τελευταία φορά σε υψηλή θερμότητα ή στο ηλιακό φως. Στην περίπτωση των βραχογραφιών, η διαδικασία είναι ιδιαίτερα λεπτή, καθώς δεν χρονολογούμε το ίδιο το πέτρωμα (που είναι εκατομμυρίων ετών), αλλά την στιγμή που δημιουργήθηκε η τέχνη ή την τελευταία φορά που “εκτέθηκε” το υλικό της.

Βραχογραφία ανάμεσα σε Κρυονέρι-Βουνοχώρι: Μεγάλα ελάφια, θηλυκά και αρσενικό.

Η Βασική Αρχή: Το «Κρυσταλλικό Ρολόι»

Πολλά ορυκτά, όπως ο χαλαζίας και οι αστρίτες, δρουν ως φυσικοί συλλέκτες ενέργειας.

•  * Η Παγίδευση: Στο περιβάλλον υπάρχει φυσική ραδιενέργεια (από το έδαφος και την κοσμική ακτινοβολία). Αυτή η ακτινοβολία «κτυπά» τους κρυστάλλους, προκαλώντας την μετακίνηση ηλεκτρονίων, τα οποία παγιδεύονται σε ατέλειες του κρυσταλλικού πλέγματος.
•  * Η Συσσώρευση: Όσο περισσότερος χρόνος περνά, τόσο περισσότερα ηλεκτρόνια παγιδεύονται.
•  * Ο Μηδενισμός: Όταν το ορυκτό θερμανθεί (πάνω από 300 – 500οC) ή εκτεθεί στο έντονο ηλιακό φως, τα ηλεκτρόνια απελευθερώνονται και το «ρολόι» μηδενίζεται.

Εφαρμογή στις Βραχογραφίες

Στις βραχογραφίες, η TL χρησιμοποιείται συνήθως με δύο τρόπους:

• * Χρονολόγηση Πιγμέντων (Χρωστικών): Αν η χρωστική ουσία που χρησιμοποιήθηκε περιέχει κόκκους χαλαζία και είχε θερμανθεί (π.χ. σε φωτιά για να δημιουργηθεί η ώχρα), μπορούμε να μετρήσουμε πότε έγινε αυτή η θέρμανση.
• * Χρονολόγηση Επικαθίσεων (Sediments): Συχνά οι βραχογραφίες καλύπτονται από στρώματα αλάτων ή σκόνης. Χρονολογώντας πότε αυτά τα στρώματα «έκλεισαν» και σταμάτησαν να βλέπουν το φως, ορίζουμε ένα ελάχιστο όριο ηλικίας για το έργο που βρίσκεται από κάτω.

Βραχογραφία ανάμεσα σε Κρυονέρι-Βουνοχώρι: Δυσδιάκριτη. Ωστόσο εικονίζονται άλογο και αναβάτης ιππέας με ασπίδα. – ΔΙΑΒΑΣΤΕ επίσης: Γ. Λεκακη “Αρχαια ελληνικα οπλα”.

Η Διαδικασία στο Εργαστήριο

• * Δειγματοληψία: Λαμβάνεται ένα μικρό δείγμα υπό συνθήκες απόλυτου σκότους (ή με κόκκινο φως), ώστε να μη “μηδενιστεί” το δείγμα κατά την μεταφορά.
• * Θέρμανση: Το δείγμα θερμαίνεται ελεγχόμενα στο εργαστήριο.
• * Εκπομπή Φωτός: Καθώς θερμαίνεται, τα παγιδευμένα ηλεκτρόνια απελευθερώνονται και εκπέμπουν φως. Η ένταση αυτού του φωτός είναι ανάλογη με τον χρόνο που πέρασε από τον τελευταίο μηδενισμό.

Βραχογραφία ανάμεσα σε Κρυονέρι-Βουνοχώρι: Αλογο, αναβάτης ιππέας με σπαθί στην ζώνη του και ασπίδα.

Στην Ελλάδα οι μόνες βραχογραφίες που ξέρω ότι χρονολογήθηκαν με αυτήν την μέθοδο είναι:

• στον νεολιθικό οικισμό του Στροφίλα Άνδρου Κυκλάδων όπου έχουν βρεθεί μερικές από τις σημαντικότερες βραχογραφίες (εγχάρακτες απεικονίσεις πλοίων, ζώων και συμβόλων) στο Αιγαίο. Εκεί χρησιμοποιήθηκαν μέθοδοι φωταύγειας για την χρονολόγηση του τείχους και των δομών πάνω στις οποίες βρίσκονται οι βραχογραφίες, ώστε να προσδιοριστεί η ηλικία τους (περίπου 6.500 – 5.300 χρόνων). Οπότε η χρονολόγηση γίνεται κυρίως με την εικονογραφία που έχουν.
• Νομίζω ότι αυτές στο Παλαιό Χορτοκόπι[3] είναι παλαιότερες από αυτές στην περιοχή Φίλιπποι / Νέος Ζυγός / Κρυονέρι / Παλιά Καβάλα. Στα άλογα βλέπω σέλες. Αλλά όχι σε αυτές του Κρυονερίου-Βουνοχωρίου. Λένε οι πρώτοι που χρησιμοποιησαν κάποιου είδους σέλα ήταν οι Ρωμαίοι. Επίσης τα όπλα τους μας δίνουν Terminus post quem / όριο μετά, την Εποχή Σιδήρου, που στην Ελλάδα ήταν από το 1100 π.Χ. εώς το 700 π.Χ. Στην περιοχή μας τότε ζούσαν οι Θράκες.

Προσωπική μου άποψη ότι αυτού του είδους οι βραχογραφίες είναι ένα είδος λαϊκής τέχνης της εποχής, αυτά που βλέπουμε στα μουσεία και λέμε «ουάου!»!

Τέλος, να αναφέρω ότι εκεί κοντά είχε κάτι βράχια που μου φάνηκαν ότι έσπασαν πρόσφατα!

Μην είστε ανόητοι δεν κρύβουν κάποιο θησαυρό! Θησαυρός είναι η φύση η γνώση η ανάπτυξη!

ΠΗΓΗ: ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 29.1.2026.

Πέτρα, πιθανώς ημερολογιο.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

[1] Υπάρχει και άλλο χωριό με το ίδιο όνομα στον ν. Καβάλας! Το Κρυονέρι Μακρυχωρίου. Στην δε Μακεδονία, υπάρχουν με το ίδιο όνομα χωριά και στον ν. Θεσσαλονίκης, και στον ν. Κοζάνης, και στον ν. Χαλκιδικής!

Και νεοβαρβαρισμός πάνω από την βραχογραφια ελαφιου.

[2] ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

• «Μουχάλ – Βουνοχώρι», Πανδέκτης, Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης.
• Πάντσογλου Χρ. «Φίλιπποι – Παλιά Καβάλα – Όρος Λίμνια: ΧΛΩΡΙΔΑ», εκδ. Περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας – Θράκης, 1.6.2007.

[3] Οι βραχογραφίες σώζονται 300 μ. Ν. του Παλαιού Χορτοκοπίου.

Το Χορτοκόπι (τ. Δράνοβα) είναι χωριό του Παγγαίου Καβάλας Ανατολικής Μακεδονίας, στους πρόποδες του όρους Παγγαίου, 3 χλμ. Δ. της Ελευθερούπολης, στον 40ό παράλληλο [40°55′55″N 24°14′27″E].

Στην θέση Κρυονέρι (μεταξύ Παλαιού και Νέου Χορτοκοπίου), ευρίσκεται αρχαία δεξαμενή και θεμέλια κτίσματος. Στο ύψωμα Κάστρο, Δ.-ΝΔ. του Παλαιού Χορτοκοπίου υπάρχει φρούριο της υστερορρωμαϊκής / παλαιοχριστιανικής εποχής. Επάνω από το Νέο Χορτοκόπι υπάρχει αρχαίος τάφος. Και 500 μ. ΝΑ. του Νέου Χορτοκοπίου έχουν βρεθεί κιβωτιόσχημοι τάφοι, δυστυχώς συλημένοι, όπως και στην θέση Αγίασμα (μεταξύ Παλαιού και Νέου Χορτοκοπίου), όπου υπάρχει λαθρανασκαμμένο νεκροταφείο κιβωτιόσχημων τάφων.

Μετά την ανταλλαγή πληθυσμών, στο Χορτοκόπι εγκαταστάθηκαν 52 οικογένειες προσφύγων, από το Χορτοκόπι Πόντου, αλλά και από τα χωριά Λιβερά, Καπίκιοϊ, Δανείαχα, Σκαλίτα, Χαμουρή, Γιαννάντων, Γιαννακάντων, Ποντίλα, Κοσμά, Άγουρσα της περιοχής Ματσούκας, καθώς και από τα Πλάτανα και την Αργυρούπολη (Κιμισχανά).

Σήμερα οι κάτοικοί του ασχολούνται κυρίως με την καλλιέργεια του καπνού και την κτηνοτροφία.

Στα 3 χλμ. Δ. από το χωριό, βρίσκεται η ΙΜ Παναγιάς Παγγαιώτισσας.

αρχαιες βραχογραφιες Κρυονερι Βουνοχωρι Καβαλας καβαλα αρχαια βραχογραφια Πολυχρονιαδης φιλιπποι ανατολικη Μακεδονια οικισμος Ζυγος 41^ος παραλληλος κατοικοι ποντιοι ανταλλαγη πληθυσμων 1924 κτηνοτροφοι, αγροτες εμποροι εκδηλωσεις, εκδηλωση Γενοκτονια Ποντιων, Γλυκα Χριστουγεννα, πανηγυρι γιορτη εορτη παραμονη Αγιου Πνευματος ετησιος καλοκαιρινος χορος πανηγυρια γιορτες εορτες παραμονες Αγιο Πνευμα Μουχαλ ορη Λεκανης Λεκανη δασος φυλλοβολων δενδρων, φυλλοβολα δενδρα χορτολιβαδο χλωριδα ειδη δρυς, σφενδαμι, οξια, αρκευθος, κεδρος φραξος, κρανια καστανια κερασια καρυδια μακια βλαστηση, πουρναρι προσφυγες Λιμνια λατομειο μαρμαρο σπηλαιο βαφη χρονολογηση οργανικη υλη ευρημα ακιδογραφημα ελλαδα θερμοφωταυγεια Thermoluminescence – TL μεθοδος, χρονος κρυσταλλος υψηλη θερμοτητα ηλιακο φως πετρωμα τεχνη υλικο ορυκτα χαλαζιας αστριτης, φυσικος συλλεκτης ενεργειας ενεργεια φυσικη ραδιενεργεια κοσμικη ακτινοβολια κρυσταλλοι μετακινηση ηλεκτρονιο παγιδα κρυσταλλικο πλεγμα συσσωρευση ηλεκτρονια ορυκτο θερμοκρασια απελευθερωση Πιγμεντα Χρωστικες χρωστικη ουσια χρωμα κοκκος φωτια ωχρα θερμανση Επικαθιση Sediments στρωμα αλατος αλας σκονη ηλικια εργο απολυτο σκοτος κοκκινο εργαστηριο εκπομπη Φωτος ενταση Ελλαδας νεολιθικος Στροφιλας ανδρου, ανδρος κυκλαδες κυκλαδων εγχαρακτη απεικονιση πλοιων, αρχαιο πλοιο νεολιθικο νεολιθικη εποχη ζωων ζωο συμβολο Αιγαιο τειχος δομη 6.500 – 5.300 χρονων χρονια πριν 4500 3300 5η 4η χιλιετια πΧ εικονογραφια παλαιο παλιο Χορτοκοπι Νεος Ζυγός Παλια αλογα σελα ειδος σελλα Ρωμαιοι οπλα Terminus post quem Εποχη Σιδηρου, 1100 700 12ος 8ος αρχαιοι Θρακες λαικη βραχοτεχνη βραχος φυση Μακρυχωριου Θεσσαλονικης, νομος Κοζανης, Χαλκιδικης Παλαια ορος Λιμνια Δρανοβα Παγγαιο Ελευθερουπολη Ελευθερουπολις 40ος παραλληλος θεση Νεο αρχαια δεξαμενη θεμελια κτισμα Καστρο, φρουριο υστερορρωμαικη παλαιοχριστιανικη αρχαιος ταφος κιβωτιοσχημος ταφοι, συληση αρχαιοκαπηλια αγιασμα λαθρανασκαφη νεκροταφειποντου, χωρια Λιβερα Καπικιοι, Δανειαχα, Δανιαχα Σκαλιτα, Χαμουρη Γιανναντα Γιαννακαντα Ποντιλα, Κοσμα, κοσμας Αγουρσα Ματσουκα Πλατανα αργυρουπολη αργυρουπολις Κιμισχανα καπνος ΙΜ Παναγια Παγγαιωτισσα φαλλος ανθρωπος αρσενικος ματια τρια τριομματος καμηλα ηβος βακτριανη αναβατης / αναβατες εμφορτο ζωα αγιος ανθρωποι φωτοστεφανο – κασκα δακτυλα χεριων ψαλιδοχερης αλογο αναβατης ιππεας αλογα αρσενικο ιππευς φτερο πτερο στεφανος στεφανι σταυρος κεφαλι κεφαλη ταυρος θυσια καμηλες ηβοι κουβουκλιο τριομματες ματι φορτιο μεγαλο ελαφι θηλυκο ασπιδα σπαθι ζωνη ασπις ημερολογιο