Αρχαίο κτήριο απεκαλύφθη σε αρχαία πόλη της Ιλλυρίας, που οι αρχαιολόγοι λένε «μυστηριώδη», για να μην πουν ότι είναι ελληνική! – του Γ. Λεκάκη

Του Γιώργου Λεκάκη

Ερευνητές που ανασκάπτουν ένα κτήριο 2.400 χρόνων, που βρίσκεται στο υψηλότερο σημείο μιας αρχαίας ιλλυρικής πόλεως, σε μια κορυφογραμμή στην έκταση της νυν βορειοδυτικής Αλβανίας, ανακάλυψαν εκπληκτικά μεγάλο αριθμό δοχείων πόσης (σκύφοι)(***) σε διάφορα μεγέθη και αμφορείς (πολλοί κορινθιακοί). Η πόλη, η οποία ανακαλύφθηκε για πρώτη φορά το 2018, είχε αμυντικά τείχη και τουλάχιστον δύο πύλες.

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΠΕΡΙ ΙΛΛΥΡΙΑΣ, ΕΔΩ.

Το ορθογώνιο κτήριο, που αποτελείται από τρία μεγάλα ευρύχωρα δωμάτια, δίπλα σε έναν μακρύ διάδρομο, μοιάζει με ένα πρυτανείο, ένα είδος ελληνικού οικοδομήματος, όπου συναντώνται κυβερνητικοί αξιωματούχοι, ή ένα εστιατόριο, ένας δημόσιος χώρος όπου έκαιγε άσβεστη πυρά / φωτιά, σύμφωνα με τον αρχαιολόγο P. Dyczek (του Κέντρου Ερευνών Αρχαιότητας της Νοτιοανατολικής Ευρώπης). Ήταν πολιτικής, δημόσιας ή/και θρησκευτικής δραστηριότητας.

«Αν και ο οικισμός δεν ήταν ελληνική πόλη, μπορεί να σχεδιάστηκε και να λειτουργούσε σαν ελληνικός», κατέληξε ο κ. Dyczek. Αυτά τα ευρήματα-έκπληξη υποδηλώνουν ότι η «μυστηριώδης πόλη»(*) σχεδιάστηκε και λειτουργούσε όπως οι αρχαίες ελληνικές πόλεις. Σχεδιάσθηκε και κτίσθηκε με βάση το ελληνικό πρότυπο,

Η «άγνωστη πόλη» ανακαλύφθηκε από αρχαιολόγους στο Βουσάτι[1] – στον 41^ο παράλληλο [41.9617314961369, 19.5348072278874] – το 2018.

Τα ξεχασμένα ερείπια, που θεωρούνται από τους αρχαιολόγους ως «σημαντικό αστικό κέντρο», βρίσκονται σε δύο κορυφογραμμές με μια μικρή κοιλάδα ενδιάμεσα, δίνοντας στην πόλη ένα περίπου τριγωνικό σχήμα, σύμφωνα με μια μελέτη του 2021.

«Σήμερα ερείπια εκτεταμένων αρχαίων πόλεων άγνωστης ονομασίας(*) γενικά δεν ανακαλύπτονται πλέον», είπαν οι αρχαιολόγοι.

Η πόλη ήταν μέρος της αρχαίας Ιλλυρίας, είπαν οι αρχαιολόγοι. Οι Ιλλυριοί ήλεγχαν μεγάλο μέρος των σύγχρονων Βαλκανίων, μέχρι να κατακτηθούν από τους αρχαίους Ρωμαίους το 168 π.Χ.

ΠΗΓΗ: «‘Astonishing’ number of wine glasses unearthed at mysterious ancient city in Albania», Miami Herald, 3.8.2023. περιοδικό Antiquity. Britannica. Πανεπιστήμιο της Βαρσοβίας, 25.7.2023. Γ.Λεκάκης «Ήπειρος, η γωνιά που πέτρωσε στο 5». Γ. Λεκάκης «Σύγχρονης Ελλάδος περιήγησις». ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 26.7.2023.

(*) Δεν είναι καθόλου «άγνωστη και μυστηριώδης πόλη»: Πρόκειται για την αρχαία ελληνική[2] Βασσανία[**] (οι Ιλλυριοί, άλλωστε ήταν ελληνικής καταγωγής, εκ του Ιλλυριού, υιού του Κάδμου και της Αρμονίας). Σύμφωνα με τον Τ. Λίβιο, η οχυρά πόλις ήταν πέντε ρωμαϊκά μίλια[3] από την Λισσό[4], αποικία της ομωνύμου πόλεως της Κρήτης και πρωτεύουσα του Ιλλυρικού Βασιλείου.

Το αμυντικό τείχος της πόλεως είναι τεράστιο: Καλύπτει μια έκταση περίπου 20 εκταρίων! Το τείχος, πιθανώς του 4ου αιώνα π.Χ. είναι πάχους 3 μ., φτιαγμένος από τεράστιους πέτρινους ογκόλιθους, αρμονισμένους σφιχτά μεταξύ τους. Ανάμεσα στους πέτρινους λίθους υπάρχει χώμα και μικρά βότσαλα για να κλείσουν τυχόν κενά. Αρχαία νομίσματα και κομμάτια κεραμικών αντικειμένων που βρέθηκαν κοντά στα τείχη χρονολογούνται στον 4^ο αιώνα π.Χ. έως τον 1^ο αιώνα π.Χ., επιβεβαιώνοντας περαιτέρω την ηλικία των ερειπίων της πόλης. Στον 3^ο τρίτο Ρωμαιο-ιλλυρικό πόλεμο, τον Ιανουάριο – Φεβρουάριο 168 π.Χ. η Βασσανία πολιορκήθηκε από τον βασιλιά Γένθιο, επί αυτοκράτορος Οκταβιανού Αυγούστου. Ο Γένθιος συγκέντρωσε 15.000 πολεμιστές στην Λισσό[4] και εν συνεχεία επιτέθηκε στο φρούριο της Βασσανίας. Οι Ρωμαίοι ήταν κατασκηνωμένοι στην κοιλάδα του Γενούσου, και σχεδόν δύο φορές ισχυρότεροι. Επί κεφαλής ο πραίτορας Lucius Anicius Gallus. Σύντομα απελευθέρωσαν την πόλη και λίγο αργότερα νίκησαν τον βασιλιά της Ιλλυρίας. Η πόλις κατεστράφη από τους Ρωμαίους. Μετά την ρωμαϊκή εισβολή η πόλις εγκαταλείφθηκε.

Ο C. Patch την ταύτισε με το χωριό Πεδανη / Peđane ή Πλανη / Plane στις εκβολές του ποταμού Αρδάξανου[5]. Αλλά το εύρημα της ομάδας Πολωνο-Αλβανών αρχαιολόγων του 2018, στο Βουσάτι, 20 χλμ. βορειοδυτικά, άλλαξε τα πράγματα.

[**] Βασσανία < βᾶσσα (δωρ.), βῆσσα = φαράγγι πολύδενδρο, δρυμώδης κοιλάδα – βλ. Όμ., Σοφ. (> βλ. Βήσσανη) ή βάσσων (δωρ. συγκρ. του βαθύς) = πολύ βαθύς τόπος < βαίνω ή βαθία, βαθύς > βησσός 

• > βασσαίας (= τὰς ἐν βήσσῃ γεγονυίας, Ησ.) 
• > ἐν βάσσαις Κρονίου Πέλοπος στην Ολυμπία (O. 3.23)
• > βάσσαισί τ’ ἄρχειν Παλίου (P. 3.4)
• > ἵκεο βᾶσσαν τάνδε, στην σπηλιά του Κενταύρου Χείρωνος στο Πήλιο (P. 9.51)
• > ἐν βάσσαισιν Ἰσθμοῦ δεξαμένῳ στεφάνους (I. 3.11)
• > Αλλά και είδος ποτηριού(***) που είναι πλατύ στο κάτω μέρος και στενό στο επάνω (παρὰ τοῖς Ἀλεξανδρεῦσιν) – Ἀθήν. 784Β.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

• Cabanes P. «Les illyriens de Bardulis à Genthios (IVe–IIe siècles avant J.-C.)», εκδ. SEDES, Παρίσι, 1988.
• Derow P., A. Erskine, J. Crawley Quinn, «Rome, Polybius and the East», εκδ. Oxford University Press, 2015.
• Elsie R. «Albanian literature: a short history», εκδ. I. B. Tauris, Λονδίνο, 2005.
• Šašel K. M. «Appian and Illyricum», εκδ. Narodni Muzej – Μουσείου Σλοβενίας.
• Wilkes J. J. «The Illyrians», 1992.
• Zdziebłowski S. Polscy archeolodzy odkryli w Albanii zaginione miasto sprzed ponad 2 tys. lat. [w:] Nauka w Polsce, PAP SA, 7.6.2018.
• Zdziebłowski S. Polacy badają zaginione antyczne miasto w Albanii, Nauka w Polsce, 14.6.2019.

Η Βασσανία[1] ήταν αρχαία ιλλυρική πόλη, 5 ρωμαϊκά μίλια από την αρχαία ελληνική πόλη της Λισσού – προφανώς αποικία Κρητών[2] – νυν παραφρασμένα Λέζα. Οι κάτοικοι της πόλης ονομάζονταν Βασσανίτες. Σήμερα κείται κοντά στο χωριό Βουσατι / Μπουσάτ[3], 10 χλμ. ΝΑ. από την Σκόδρα στην έκταση που κατέχει νυν η Αλβανία.

Πότε οι Βασσανίτες έγιναν socii των Ρωμαίων είναι ακόμη άγνωστο. Αλλά το 168 π.Χ. πολιορκήθηκε από τον Ιλλυριό βασιλιά Γέντιο. Η πόλη κατεστράφη από τους Ρωμαίους τον 1^ο αιώνα μ.Χ. και εγκατελείφθη, επί αυτοκράτορος Οκταβιανού Αυγούστου.

«Τον Άππιο Κλαύδιο διαδέχθηκε στην Λυχνιδα ο πραίτορας Λ. Ανίκιος Γάλλος, στον οποίο ανατέθηκε η ευθύνη για επιχειρήσεις εναντίον του Γεντίου. Φαίνεται ότι οι Ιλλυριοί σχεδίασαν μια από τις συνήθεις εκστρατείες τους, με στρατό και ναυτικό, προς την Επιδαμνο, και ένας στρατός 15.000 ανδρών συγκεντρώθηκε στην Λισσό. Αφού απέσπασε 1.000 πεζούς και 50 ιππείς υπό τον ετεροθαλή αδελφό του Καραβάντιο για να αντιμετωπίσει τους (άγνωστους) Κάβους, ο Γέντιος προχώρησε νότια για 5 μίλια για την επίθεση στην Βασσανία, μια πόλη υπό ρωμαϊκό έλεγχο. Ο Ανίκιος είχε βάση την Απολλωνία όπου, εκτός από τις ρωμαϊκές δυνάμεις, υπήρχαν 2.000 πεζοί και 200 ​​ιππείς από τους Παρθηνούς, με διοικητές τους αρχηγούς Επίκαδο και Άλγαλσο».

Αρχαία νομίσματα και θραύσματα κεραμικών αντικειμένων που ανακαλύφθηκαν κοντά στα τείχη χρονολογούνται από τον 4ο έως τον 1ο αιώνα π.Χ., παρέχοντας περαιτέρω επιβεβαίωση της ηλικίας των ερειπίων της πόλης.

Ερείπια κτηρίων και θραύσματα των διατηρημένων αμυντικών τειχών της πόλεως, που καλύπτουν μια έκταση περίπου 20 εκταρίων – επιφάνεια τριπλάσια από τα αρχαία ερείπια της Σκόδρας! – ανακαλύφθηκαν από Πολωνούς αρχαιολόγους, με επί κεφαλής τον Π. Ντίτσε το 2018. Είναι δε χαρακτηριστικό ότι προηγουμένως, αυτά θεωρούνταν… απλές φυσικές βραχώδεις προεξοχές! Το τείχος είναι τεράστιο! Με πάχος 3 μ., είναι κατασκευασμένο από τεράστιους πέτρινους ογκολίθους, που είναι σφιχτά τοποθετημένοι ο ένας επάνω στον άλλο. Ανάμεσά τους υπάρχει μόνο χώμα και μικρές πέτρες για να κλείσουν τυχόν κενά.

ΤΩΡΑ, ανασκάφηκαν τα θεμέλια μιας μνημειώδους κατασκευής στην κορυφή ενός λόφου με θέα την Βασσανία. Το ορθογώνιο κτήριο ήταν ευθυγραμμισμένο με τα σημεία του ορίζοντα και είχε μήκος 12,5 μ. επί πλάτος 9,5 μ., περίπου, δηλαδή ήταν σε αναλογία με τους κλασσικούς ελληνικούς ναούς, σύμφωνο με την αρχαία ελληνική ναϊκή αρχιτεκτονική. Βρέθηκαν και ίχνη του αμυντικού τείχους, που πιθανότατα χρησιμοποιήθηκαν για να οριοθετήσουν την ιερή περιοχή. Αυτό το κτήριο ήταν μέρος της ακρόπολης της πόλης μεταξύ του 4^ου και του 2^ου αιώνα π.Χ., και θα ήταν ορατό από μεγάλη απόσταση ως σύμβολο της κοινότητας.

ΠΗΓΗ: Γ. Λεκακης «Συγχρονης Ελλαδος περιηγησις».

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

• Elsie R. «Historical Dictionary of Albania», σειρα Historical Dictionaries of Europe, αρ. 75 (β΄ έκδ.), εκδ. Scarecrow Press, 2010.
• Λεκάκης «ΗΠΕΙΡΟΣ, η γωνιά που πέτρωσε στο 5».
• Λίβιος Τ., ΙΔ΄30
• Derow P., κ.ά. «Rome, Polybius and the East» εκδ. Oxford, OUP, 2015.
• Matzinger J. “Shqiptarët si pasardhës të ilirëve nga këndvështrimi i gjuhësisë historike”, στο Historia e Shqiptarëve: Gjendja dhe perspektivat e studimeve, 2009.
• Praschniker C. Και A. Schober «Αρχαιολογική έρευνα στην Αλβανία και το Μαυροβούνιο», εκδ. A. Hölder, Βιέννη, 1919.
• Šašel Kos M. «Appian and Illyricum», Narodni Muzej Slovenije, 2005.
• Zdziebłowski Sz. «Πολωνοί αρχαιολόγοι ανακάλυψαν μια χαμένη πόλη στην Αλβανία που χρονολογείται πάνω από 2.000 χρόνια πριν», Science in Poland, PAP SA, 7.6.2018.
• Wilkes J. J. «The Illyrians», εκδ. Oxford, United Kingdom: Blackwell Publishing, 1992.

Άρθρα:

• «Βρέθηκε: Μια ανέγγιχτη πόλη 2.000 ετών στην Αλβανία», 3.11.2018.
• «Πολωνοί αρχαιολόγοι ανακαλύπτουν χαμένη πόλη άνω των 2000 ετών στην Αλβανία», στο Nauka w Polsce, 3.11.2018.
• «Οι Πολωνοί εξερευνούν μια χαμένη αρχαία πόλη στην Αλβανία», στο Nauka w Polsce, 14.6.2019.
• “Remains of a Large Hellenistic Temple Discovered in Northern Albania in an Ancient and Lost Illyrian City”, P. Dyczek του Πανεπιστημίου της Βαρσοβίας, La Brújula Verde, 16.6.2026.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

[1] Ας σημειωθεί ότι όμορφο παραλιακό χωριό της Αδριατικής με το ίδιο όνομα Bašanija, υπάρχει και στο Ουμαγκ της Ιστρίας στην Κροατία, στον 45^ο παράλληλο [45.48467549077692, 13.495108659530525], αλλά και στην Ινδία:

• Στο Μπιχάρ στον 26^ο παράλληλο [26.48766213748372, 86.46249157310959] και
• Στο Μαντνιά Πραντές (Basania Kalan, στον 22^ο παράλληλο [22.66541621678627, 77.43319652548584].

[2] Λισσός = ομαλός στα αρχαία ελληνικά. Η πόλις στα ιταλικά ελέγετο παραφρασμένα Alessio, και στα τουρκικά: Leş.

Υπάρχει οικισμός από τον 8ο αιώνα π.Χ. στην κορυφή ενός λόφου που ονομάζεται Ακρολισσός (νυν Μάλι ι Σελμπουέμιτ) ύψους 410 μ. Ιδρύθηκε ως ελληνική αποικία από τον Διονύσιο Α΄ των Συρακουσών το 385 π.Χ. ΠΗΓΗ: Διόδωρος Σικελιώτης (15.13). Τα αρχαιότερα τμήματα των τειχών της ακρόπολης φαίνεται ότι είναι του 6^ου αιώνα  π.Χ.

[3] Ο C. Patsch είχε ταυτισει την Βασανία με το χωριό Πεδάνη / νυν Pedhanë ή Πλάνη / Pllanë στον ποταμό Μάθι – αναφέρεται Μαθίας το 1380 και νυν παραφρασμένα Mat. – ΠΗΓΗ: Šašel Kos, 2005.

Bushat Shkodër Mali i Shelbuemit Lezha Μεγαλο αρχαιο κτηριο αρχαια πολη Ιλλυρια αρχαιολογια μυστηριο ελληνικη 2.400 χρονια πριν ιλλυρικη βορειοδυτικη Αλβανια δοχειο ποσης σκυφος 2018, αμυντικα τειχη πυλη αμφορεας κορινθιακος αμφορευς κορινθος ορθογωνιο δωματιο διαδρομος, πρυτανειο, ειδος ελληνικο οικοδομημα κυβερνητικος αξιωματουχος εστιατοριο, δημοσιος χωρος ασβεστη πυρα / φωτια αρχαιολογος δημοσια θρησκευτικη πολιτικη δραστηριοτητα οικισμος ελληνικος ευρημα εκπληξη μυστηριωδης πολις αγνωστη Βουσατι 41ος παραλληλος 2018 ερειπια, αστικο κεντρο αστυ κορυφογραμμη κοιλαδα τριγωνο 2021 ονομασια Ιλλυριοι Βαλκανια κατακτηση αρχαιοι Ρωμαιοι 168 2ος αιωνας πΧ ηπειρος, Βασσανια Ιλλυριος Καδμος Αρμονια Λιβιος, οχυρα ρωμαικο μιλι Λισσος αποικια Κρητη πρωτευουσα Ιλλυρικο Βασιλειο αμυντικο τειχος τεραστιος πετρινος ογκολιθος, λιθος βοτσαλο νομισμα κεραμικη αντικειμενο 4ος 1ος 3ος τριτος Ρωμαιοιλλυρικος πολεμος, Ιανουαριος – Φεβρουαριος Βασανια πολιορκια βασιλιας Γενθιος, αυτοκρατορας Οκταβιανος Αυγουστος Ρωμαιοιλλυρικοι πολεμοι, πολεμιστης στρατος Λισος φρουριο καστρο Βασσανιας Ρωμη κατασκηνωση Γενουσος / Genussos, πραιτορας Γαλλος Lucius Anicius Gallus καταστροφη ρωμαικη εισβολη χωριο πεντανε πενταν Pedane πλανε Plane εκβολες ποταμος Αρδαξανος Πολωνος Αλβανος πολυβιος μπουσατ Bushat / μπουσατι Bushati / Busat οικογενεια 1757 1831, 18ος 19ος ημιαυτονομο πασαλικι Σκοδρα Κοσσυφοπεδιο Σκοπια Μαυροβουνιο δημος αστα Ashta, μπαρμπουλους Barbullush, Bushat, φσατ ι ρι Fshat i Ri, χοτνει Hotnej, κοναι Konaj, κοσμας Kosmac, κουκελ Kukel, μαλι ι γιουσιτ Mali i Jushit, μελγουσα μελγκουσα Melgusha, πλεζα Plezha, ρανξα Rranxa, σκιεζα Shkjeza σταικα Stajka κατοικος Βασσανιοι / Βασσιανοι βημα λεζα Lezha / λις Lisss / λιες Ljes Ματ / Mat / μασα Maca Βουσατης Μπουσατης ομηρος Σοφοκλης Βησσανη βασσων (δωρικα συγκριτικος βαθμος βαθυς βαυνω βαθια, βαθυς > βησσος βασσαια βησση γεγονυιας, Ησυχιος βασσαις Κρονιος Πελοπας κρονος πελοψ πελωψ πελοπας Ολυμπια βασσαισι τ’ αρχειν Παλιου παλιος ικεο βασσαν τανδε, σπηλια Κενταυρος Χευρωνας χειρων Πηλιο ορος βασσαισιν ισθμου δεξαμενω στεφανους ισθμος στεφανος ειδος ποτηρι Αλεξανδρευσιν αλεξανδρινοι αθηναιος ποταμωνυμικα  Αρχαιο ευθυγραμμισμενο κλασσικος ελληνικος ναος Βασανια αρχαια ιλλυρικη ρωμαοκο μιλι Λισσος αποικια Κρητων παραφραση Λεζα κατοικοι Βασσανιτες χωριο Μπουσατ Σκοδρα Αλβανιας socii Ρωμαιοι αγνωστο 2ος αιωνας 168 πΧ πολιορκια Ιλλυριος βασιλιας Γεντιος καταστροφη Ρωμαιοι 1^ος μΧ εγκαταλειψη αυτοκρατορας Οκταβιανος Αυγουστος αππιος Κλαυδιος λυχνις Λυχνιδα πραιτωρ πραιτορας Ανικιος Γαλλος, Ιλλυριοι εκστρατεια στρατος ναυτικο, Επιδαμνος, πεζοι ιππεις ετεροθαλη αδελφος Καραβαντιος αγνωστοι Καβοι καβιοι ρωμαικο απολλωνια ρωμαικες δυναμεις, πεζικο ​​ιππικο Παρθηνοι διοικητης αρχηγος Επικαδος Αλγαλσος νομισμα θραυσματα κεραμικο αντικειμενο τειχη 4ος ερειπια πολη κτηριο αμυντικο πολις, Πολωνος αρχαιολογος, φυσικη βραχωδη προεξοχη τεραστιος πετρινος ογκολιθος, χωμα πετρα ανασκαφη μνημειωδης κατασκευη λοφος ορθογωνιο ευθυγραμμιση κλασσικοι ελληνικοι ναοι αμυνα ιερη ακροπολη συμβολο κοινοτητα λιβιος ανεγγιχτη ομορφο παραλιακο χωριο Αδριατικη θαλασσα ονομα Βασανιγια Bašanija, Ουμαγκ ιστρια Κροατια, 45^ος ινδια Μπιχαρ 26^ος Μαντνια Πραντες Basania Kalan, καλαν 22^ος ομαλος ελληνικα πολις ιταλικα αλεσιο Alessio, τουρκικα Les λες οικισμος 8ος Ακρολισσος Μαλι ι Σελμπουεμιτ ιδρυση ελληνικη αποικια Διονυσιος Α Συρακουσων Συρακουσες σικελια 385 Διοδωρος Σικελιωτης αρχαιοτερο ακροπολις 6^ος πατς Patsch Πεδανη / Pedhane Πλανη / Pllane ποταμος Μαθις Μαθιας 1380 ματ Mat ναικη αρχιτεκτονικη