ΧΙΑΚΗ ΡΗΤΡΑ: Το αρχαιότερο δημοκρατικό Σύνταγμα, είναι του 8ου αι. π.Χ. Ευρέθη στην Χίο. Αλλά ευρίσκεται στην Κωνσταντινούπολη – του Γ. Λεκάκη

Διαβάζοντας κανείς το κείμενο αυτής της στήλης (παραπάνω φωτ.), μένει έκπληκτος, με την πολιτική του σκέψη, αφού έρχεται αντιμέτωπος με όσα επισήμως διδάσκονται στα σχολεία και στα Πανεπιστήμια (ακόμη και στα… ελληνικά)! Η στήλη καταγράφει το πρώτο γνωστό Σύνταγμα του κόσμου! Εδώ αναφέρεται για πρώτη φορά στον κόσμο, η φράσις «Βουλή Δημοσίη»… Απ’ όσα μπορεί κανείς με δυσκολία να αναγνώσει, βλέπει ότι πρόκειται για ένα μέσον πολίτευμα, μεταξύ αριστοκρατίας και δημοκρατίας! Την Δημόσια Βουλή αποτελούσαν δυο «σώματα»:

• Ένα «δημοκρατικό» με αντιπροσωπευτικά αιρετά μέλη από κάθε φυλή της νήσου, και
• ένα αριστοκρατικό-ολιγαρχικό, με την αρχαία έννοια του όρου, με επιλεγμένους αντιπροσώπους!

Τα μέλη αμφοτέρων των «σωμάτων» είχαν μονοετή θητεία! Στην ουσία μιλάμε, πως στην Χίο λειτουργούσαν δυο Βουλές:

• Η γνωστή Εκκλησία του Δήμου (που εξέδιδε ρήτρες και ψηφίσματα) και
• μια δεύτερη, η Δημόσια Βουλή!

Ναι, οι αρχαίοι Χιώτες είχαν βρει και αυτήν την παντρειά! Τέλος, να πούμε πως οι πόλεις-δήμοι της αρχαίας Χίου είχαν και… δημάρχους (οι οποίοι είχαν δικαστικές και πολιτικές αρμοδιότητες)!

Η αρχαία στήλη, λοιπόν, ευρέθη λίγο νοτιώτερα του Θολοποταμιού. Εκεί κοντά είναι και τα «Θεόκτιστα», πελασγικά τείχη, κτισμένα με θεόρατες πέτρες, κατασκευασμένα μόνο από… θεούς, που συλλογάται κανείς πώς κουβαλήθηκαν και συναρμολογήθηκαν εδώ, στα προ-μυκηναϊκά χρόνια! Το αξιοπερίεργον είναι, πως ο τόπος διατήρησε την… νομική του παράδοση, αφού δίπλα στα τείχη αυτά, η περιοχή λέγεται Λενούτσικο (< Ελλενούτσικο, δηλ. τόπος ελληνικός), και όπου συνέχιζαν να υπάρχουν τοπικά δικαστήρια, έως την πρόσφατη Ιστορία!

Πρόκειται, λοιπόν, για μια επιγραφή, χαραγμένη σε μια στήλη φαιάς σκληρής χιώτικης πέτρας, διαστάσεων 0,74 Χ 0,45 Χ 0,17 μ. Κατέληγε σε τριγωνική μορφή, προφανώς για να μπήγεται και να στερεώνεται σε κάποια βάση ή σε χώμα!

Δυστυχώς οι τότε τοπικές Αρχές του μικρού μαστιχοχωριού – υπό την αφόρητη πίεση και της τοπικής χριστιανικής Μητροπόλεως!!! – της τουρκοκρατουμένης ακόμη Χίου (1907), αναγκάσθηκαν να παραδώσουν την στήλη στο Αρχαιολογικό Μουσείο Κωνσταντινουπόλεως. Το κύριο επιχείρημα που τότε διετυπώθη ήταν ότι οι αρχαιότητες ανήκουν εις το Κράτος και πρέπει να παραδοθούν στο Αυτοκρατορικό Μουσείο: «Επειδή αι αρχαιότητες κατά τον νόμον ανήκουσιν εις το Κράτος, δια ταύτα παρακαλείσθε, όπως κοινοποιήσητε όπου δει, ότι ο μνησθείς λίθος θα μεταφερθή εις το Αυτοκρατορικόν Μουσείον και συνάμα μας πληροφορήσητε περί τούτου. Η δε Μητρόπολις συνιστά ίνα συμμορφωθήτε τοις ανωτέρω». έγραφαν οι παππάδες σε κείμενο με ημερομηνία 5 Δεκεμβρίου 1907!.. Δηλαδή όχι μόνον οι Χιώτες έγραψαν πρώτοι περί δημοκρατίας, αλλά διετύπωσαν και την διεθνή συνθήκη περί αρχαιοτήτων, πριν αυτή… διατυπωθεί!!!

Μάλιστα, η πόρνη Ιστορία, έπαιξε ένα τραγικό παιγνίδι στους Χιώτες: Την τύχη του όλου εγχειρήματος της μεταφοράς της «στήλης», διαχειρίσθηκε ο Osman Hambi-μπέη, αρχαιολόγος και ιδρυτής του Αρχαιολογικού Μουσείου της Κωνσταντινουπόλεως, ο οποίος ήταν υιός του Edhem-πασά, ο οποίος ήτο εξισλαμισμένος Χιώτης!

Με την ανωτέρω ξερή, ψυχρή, εξοργιστική και ανατριχιαστική δήλωση, η αρχαία στήλη στην κυριολεξία εκλάπη από τον φυσικό της χώρο! Παρ’ όλο που οι τοπικοί άρχοντες, αν και απλοί χωρικοί (αλλά όχι χωριάτες), είχαν πολύ έντονη την συνείδηση του δικαίου, αφού, όπως δήλωσαν «…ως γνωστόν, κατά την κρατούσαν τάξιν οι φέροντες επιγραφάς τοιούτοι λίθοι προς διατήρησιν της ιστορικής αυτών σημασίας φυλάττονται εις τα μέρη ένθα ανεκαλύφθησαν, μη αποστελλόμενοι εις το Αυτοκρατορικόν Μουσείον.

Δια ταύτα…

…Παρακαλώ την Υμετέραν εξοχότητα, όπως επιτρέψη την εν τω μνησθέντι χωρίω φύλαξιν του μνησθέντος αρχαίου λίθου, ανήκοντος εις αρχαίαν εκκλησίαν του χωρίου»! Η υπογραφή με την ημερομηνία είναι συγκλονιστική: «Εν Χίω, τη 25 Απριλίου 1907».

Οι απλοί κάτοικοι του Θολοποταμίου – ενός από τα 24 μαστιχοχώρια της νότιας Χίου – χωρίς να το γνωρίζουν και να το επιδιώκουν, «προέβλεψαν» και «προείπαν» το παγκόσμιο πλέον αίτημα διατηρήσεως και φυλάξεως των αρχαιοτήτων στον τόπο όπου ανεκαλύφθησαν! Η ανωτέρω άποψις ότι οι αρχαιότητες πρέπει να παραμένουν στον φυσικό τους χώρο, όπου ευρέθησαν, συνιστά σήμερα πάγια θέση όλων των πολιτισμένων κρατών, η οποία έχει εκφρασθεί σε σωρεία διεθνών συμβάσεων. Οι συμβάσεις της UNESCO, της UNIDROIT, της Χάγης αλλά και πληθώρα διατάξεων της Ευρωπαϊκής Ενώσεως απαιτούν την επιστροφή των πολιτιστικών αγαθών στον τόπο καταγωγής τους!

Δεν είναι, όμως, παράξενο που οι κάτοικοι του Θολοποταμίου Χίου είχαν την αίσθηση του δικαίου και την εξεδήλωσαν πηγαία και ενστικτωδώς, αφού είναι φορείς παναρχαίας δημοκρατικής και νομικής κληρονομιάς, όπως αποδεικνύεται από την ανακαλυφθείσα στήλη, που θεωρείται ως η πιο αρχαϊκή γραπτή μορφή δημοκρατικού πολιτεύματος στον κόσμο! Αλλά και ως Αιγαιοπελαγίτες ήξεραν τι θα πει Βουλή (άρα και δημοκρατία), αφού στην γειτόνισσα νήσο, Λήμνο, και συγκεκριμένα στην Πολιόχνη, λειτουργούσε βουλευτήριον… από την νεολιθική εποχή (από την 5^η – 4^η χιλιετία π.Χ.)! (Και η Χίος έχει δώσει ευρήματα αυτής της ηλικίας, στο Σπήλαιο Άγ. Γάλα). Από το 700 π.Χ. γνωρίζουμε ότι υπάρχουν δημόσιοι νόμοι, γραμμένοι σε πέτρες σε δημόσια θέα, προς γνώσιν και συμμόρφωσιν όλων! Η δημοκρατία – μετά απ’ αυτά – «ζυμώνεται» στο Αιγαίο μας, περνά από εκατοντάδες «κόσκινα» για να καταλήξει και να διατυπωθεί, όπως διατυπώθηκε, εν Αθήναις, υπό του Κλεισθένους, στην κλασσική εποχή. Και η γραμμή εκκινήσεως της Δημοκρατίας, με τα μέχρι τώρα ευρήματα, μπορεί να οριοθετηθεί στον άξονα Λήμνος – Χίος – Ικαρία. Άλλωστε, δεν είναι τυχαίο, και άσχετο, που ο Σόλων, ο οποίος εταξείδευσε όλην την Ελλάδα, για να μελετήσει τα πολιτεύματα όλων των κρατών-μελών της, έμεινε επί μακρόν στην Χίο, ίνα μελετήσει την «πρώτη Δημοκρατία»… Στην Χίο άλλωστε έγινε και η πρώτη καταγεγραμμένη οργανωμένη κοινωνική εξέγερσις! – ΔΙΑΒΑΣΤΕ το ΕΔΩ.

Δυστυχώς, όμως, αυτή η «Στήλη της Δημοκρατίας» ανεκαλύφθη το 1907, λίγα μόνον χρόνια πριν την πολυπόθητη απελευθέρωση, όταν η μυροβόλος νήσος Χίος ήταν ακόμη υπό κατοχήν, από τον τουρκικό ζυγό (και παρέμεινε υπό τους σφαγείς της, έως το 1911).

Τι είδους, όμως, «απελευθέρωση» ήταν αυτή, αφού το ελληνικό κράτος από το 1911 και έως σήμερα, επί 103 χρόνια δηλαδή, ουδέποτε εζήτησε την επιστροφή της «Στήλης της Δημοκρατίας», στο ελευθερωμένο ελληνικό έδαφος, παρ’ ότι υπάρχουν εξαιρετικά μουσεία και εν Αθήναις, αλλά και εν Χίω! Η κύρβις αντί να επιστραφεί στα γενέθλια εδάφη της και να τύχει της δέουσας προσοχής και μελέτης, ως το αρχαιότερο έως σήμερα δημοκρατικό κείμενο, παραμένει στην αφάνεια, στην εγκατάλειψη. και την φθορά Κι ενώ αυτό θα ήταν τόσο απλό, αφού αρκούσε να χρησιμοποιηθεί το ίδιο ακριβώς επιχείρημα με το οποίο η στήλη έφυγε: Ότι δηλαδή, αφού η στήλη ως αρχαίο μνημείο ανήκει στο απελευθερωμένο πλέον έδαφος του ελληνικού κράτους, πρέπει να επιστραφεί σε αυτό, και να φιλοξενηθεί στον τόπο της, σε ένα από τα αναρίθμητα μουσεία του. Σε κάθε περίπτωση τα πολιτιστικά και πολιτισμικά αγαθά, πρέπει να επιστρέφονται στον λαό που τα γέννησε, και όχι να ευρίσκονται στο κράτος που περιστασιακά ήταν κατακτητής αυτού του λαού, όταν αυτά ευρέθησαν…

Αλήθεια, εάν οι αρχαίοι κάτοικοι αυτού του τόπου άφησαν αυτές τις μαρτυρίες της υπάρξεώς τους και του περάσματός τους από αυτήν την διάσταση, αυτήν την γη… εμείς άρα γε τι θα αφήσουμε; Και εάν η απάντησις ήταν «τίποτε» μπορεί και να το σώζαμε. Δυστυχώς, όμως, δεν είναι έτσι. Γιατί αυτό που θα αφήσουμε είναι η εικόνα της απολύτου εκβαραθρώσεως, της βαθειάς σήψεως και του εκμαυλισμού. Οι τοπικοί άρχοντες του τουρκοκρατούμενου μικρού χωριού του Θολοποταμίου διεκδίκησαν την αρχαία στήλη, όπως μπορούσαν, με ό,τι μέσον μπορούσαν τότε… Οι κάτοικοι της «απελευθερωμένης» Ελλάδος, η οποία ανήκει πλέον σε διεθνείς οργανισμούς, ενώσεις, συνασπισμούς, η οποία έχει υπογράψει διεθνείς συνθήκες και έχει κρατική συγκρότηση και πλήρη κρατικό υποστηρικτικό μηχανισμό (νομικούς, αρχαιολόγους, υπουργεία, υπηρεσίες, συμβούλους, επιτροπές και παρατρεχάμενους), τους οποίους πληρώνει αδρά ο Έλλην φορολογούμενος πολίτης… φοβούνται!!! Αισχρό και χυδαίο! Είτε η αδράνεια οφείλεται σε φόβο, είτε σε άγνοια, είτε σε ανικανότητα, είτε (που δεν θέλω να το πιστέψω) συνειδητή μειοδοσία, είναι μια αισχρή και φαύλη δουλική συμπεριφορά. Η συμπεριφορά αυτή δεν εκφράζει απλώς έλλειψη δημοκρατικής ευαισθησίας αυτών που έχουν ταχθεί να υπηρετήσουν αυτήν την χώρα και να προστατέψουν τα ιερά και τα όσιά της. Αυτή η αντιδημοκρατική εκδήλωση είναι η πρώτη ανάγνωση της πλήρους απαξιώσεως του πρώτου παγκοσμίως δημοκρατικού κειμένου, κάτι που κάνει κάθε σκεπτόμενο άνθρωπο να ανατριχιάζει! Όταν είσαι ο πρώτος που έγραψες για δημοκρατία και συνάμα την εφάρμοσες κιόλας, και όλοι πήραν την λέξη (αλλά όχι την έννοια) και την οικειοποιήθηκαν, και πλέον δεν διεκδικείς αυτό το κείμενο, σημαίνει ότι… φτύνεις την δημοκρατία που γέννησες!

Σε δεύτερο επίπεδο αυτή η απαξίωσις είναι απαξίωση της ιδίας της ανθρώπινης υπάρξεως και κάθε πολιτιστικού επιτεύγματος. Η υποβάθμιση της δημοκρατικής κληρονομιάς και παραδόσεως σε αγαθό ευτελούς αξίας και υποδεέστερης σημασίας και η αντικατάσταση των ελληνικής εμπνεύσεως και προελεύσεως αρχών της δημοκρατίας και της ελευθερίας, από… τι άραγε; Από το… βόλεμα; Την… καλοπέραση; Το… χρήμα; Τις… λιμουζίνες; Τις… γραβάτες; Τις… βίλλες με τις πισίνες; Που στο κάτω-κάτω μόνον ελάχιστοι τα απολαμβάνουν κι αυτά…. Η αντικατάσταση αυτή των πανανθρώπινων αρχών και αξιών από ευτελείς και εφήμερες «χαρούλες», μαρτυρά μια κοινωνία σε πλήρη σήψη, αυτοκαταστρεφόμενη, διαπράττουσα Ύβρι επί δεκαετίες με την κατά σύστημα και κατά συνήθεια πλέον προσβολή ιερών και οσίων. Την δε Ύβρι ακολουθεί ως γνωστόν η Νέμεσις…

Λέγει ο Πλάτων: «ου το ίδιον, αλλά το κοινόν ανάγκη μέλειν», και ο Αριστοτέλης: «έστι δε πολιτικόν αγαθόν το δίκαιον, τούτο δ’ εστί το κοινή συμφέρον» («Ηθικά Νικομάχεια Γ,13,1283β)… «το δ’ ίσως προς το της πόλεως όλης συμφέρον και προς το κοινόν των πολιτών» (Ζ,5,1319βεπ.). Ψιλά γράμματα για τους κρατούντες, που ούτε να το εποδώσουν στην νεοελληνική ξέρουν, ούτε εάν χρειασθεί να το πολυτονίσουν, μπορούν!

Οι τοπικοί άρχοντες και οι κάτοικοι του τουρκοκρατούμενου Θολοποταμίου, πριν από έναν αιώνα, είχαν και δημοκρατική συνείδηση και ανθρώπινη υπόσταση και αξιοπρέπεια. Στοιχεία που οι άρχοντες και οι κάτοικοι της σύγχρονης «απελευθερωμένης» Ελλάδας φαίνεται να έχουν πλήρως απωλέσει!

ΠΗΓΗ: εφημ. ΚΥΡΙΑΚΑΤΙΚΗ ΚΟΝΤΡΑ NEWS, 26.10.2014. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 27.10.2014.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

• Jeffery L. H. «Τα δικαστήρια της Δικαιοσύνης στην αρχαϊκή Χίο, Βρετανική Αρχ. Σχολή Αθηνών («BSA») 51, 1956, σελ. 157-167. (Απ’ όπου και οι φωτογραφίες της στήλης).
• Βέργου Μ. (δικ. αντιπρόσωπος Ν.Σ.Κ., Μ.Δ.Ε. Αστικού Δικαίου, υπ. διδάκτωρ Νομικής ΕΚΠΑ) «Προστασία των Πολιτιστικών αγαθών στη Διεθνή και Ελληνική έννομη τάξη», διάλεξη και δημ/ση στην ιστοσελίδα Νομικού Συμβουλίου του Κράτους.
• Καριάμης Μιχ. Γ. «Η Χιακή Ρήτρα», στο περ. «Αυλόγυρος», Αύγ. 2011.
• Λεκάκης Γ. «Αρχαιοκαπηλιες των Γερμανών στην Ελλάδα επί Κατοχής», εκδ. Κάδμος, 2012, στις σελ. 321-342 υπάρχει αναλυτικά η νομολογία περί κλεμμένων αρχαιοτήτων και άλλων πολιτιστικών αγαθών.
• Επίσης Βιβλ. Κοραή, Ακαταχώρητα, Βιβλίον Μητροπόλεως, 1907.
• Πόνημα σχετικά με την «Χιακή Ρήτρα», συνέγραφε η γλύπτρια Μ. Παπακωνσταντίνου.
• Με την στήλη έχει ασχοληθεί επισταμένως και η κα Αθ. Ζαχαρού–Λουτράρη.

ΣΗΜΕΙΩΣΙΣ:

[1] Στην αρχαιότητα οι νόμοι γράφονταν σε άξονες και σε κύρβεις. Οι άξονες ήσαν τετράγωνες πλάκες και είχαν τους ιδιωτικούς νόμους εγγεγραμμένους. Οι κύρβεις ήσαν τρίγωνες στήλες και έγραφαν τις δημόσιες ιεροποιίες! – βλ. Αμμώνιος.