Ανασκαφικές εκπλήξεις στην Διόσπολι/Λαοδικεία της Φρυγίας/Λυδίας, όπου τιμούσαν την θεά-υφάντρα Αθηνά! – του Γ. Λεκάκη

Με το όνομα Λαοδικεία υπάρχουν πολλές πόλεις του αρχαίου ελληνικού κόσμου:

• Λαοδίκεια Αρκαδίας
• Λαοδίκεια η επί Λύκου, στον νυν Ντενιζλί. Ανήκε πότε στην Καρία, πότε στην Λυδία, πότε στην Φρυγία.
• Λαοδίκεια η Ποντική, στην Σαμψούντα Πόντου
• Η Λαοδίκεια η Κατακεκαυμένη στην Πισιδία Μικράς Ασίας (στο Εικόνιο),
• Λαοδίκεια η κατά Λιβανον, κοντά στην Χομς Συρίας
• Λαοδίκεια η Πάραλος, στην σημερινή Λατάκεια Συριας
• Λαοδίκεια στην Φοινίκη, το αρχαίο όνομα της Βηρυτού στον Λίβανο.
• Λαοδίκεια στην Μεσοποταμία, στο νυν δυτικό Ιράκ
• Λαοδίκεια Μηδίας, το αρχαίο όνομα της Νιχαβέντ, στο νυν δυτικό Ιράν
• Λαοδίκεια Περσίδος, στο νυν νότιο Ιράν.

Το παρακάτω άρθρο αφορά την Λαοδίκεια την επι Λυκου, στον 37ο παράλληλο [37°50’12.0″N 29°06’28.0″E], η οποία ευρίσκεται 6 χλμ. βόρεια της πόλης Ντενιζλί:

• Δεν σταματούν οι ανασκαφικές εκπλήξεις στην Διόσπολι/Λαοδικεία, όπου τιμούσαν την θεά υφάντρα Αθηνά!
• Δυο κεφάλια αγαλμάτων, βάρη αργαλειών, μάλλινα ρούχα, κίονες και η Ιερά Αγορά…
• «Θα γίνει ένα από τα πιο δημοφιλή μέρη του κόσμου στα επόμενα 3-4 χρόνια!»

Του Γιώργου Λεκάκη

Η Λαοδίκεια ήταν μία από τις μεγαλύτερες αρχαίες ελληνικές πόλεις της Φρυγίας / Λυδίας, περιοχής την οποία κατέχει σήμερα η Τουρκία. Οι ανασκαφές συνεχίζονται από το Πανεπιστήμιο του Pamukkale.

Προσφάτως, λοιπόν, ήλθαν στο φως δυο κεφάλια αγαλμάτων, θαμμένα 10 μ. κάτω από το έδαφος, που ίσως να θάφτηκαν από λαθρεμπόρους… Οι κεφαλές της θεάς Αθηνάς, και του δικέφαλου θεού Ιανού, ήταν του 2^ου αι. μ.Χ.

Ο επί κεφαλής των ανασκαφών του Ινστιτούτου Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου του Pamukkale, καθηγητής Celal Simsek είπε ότι οι γεωργικές δραστηριότητες στην περιοχή έχουν σταματήσει το 2003 και άρχισαν οι ανασκαφές.

Το πιο σημαντικό εύρημα του 2015 ήταν η θεά Αθηνά, επίσης γνωστή και ως θεά υφάντρα, ενισχύοντας περαιτέρω την μαρτυρία ότι η Λαοδικεία ήταν ένα πολύ σημαντικό κέντρο κλωστοϋφαντουργίας στα αρχαία χρόνια.

Το 2014 οι ανασκαφές έφεραν στο φως βάρη αργαλειών και 1.500 χρόνων μάλλινα ρούχα! Το 2015 αποκαλύφθηκαν και υλικά βαφής, που χρησιμοποιούνταν για να δώσουν χρώμα σε αυτά. Η θεά-υφάντρα Αθηνά ήταν, επίσης, πολύ αγαπητή στην πόλη και γίνονταν εορτές για χάρι της. Το κεφάλι της θεάς Αθηνάς ήταν σαν νεαρού κοριτσιού. Τα χαρακτηριστικά του προσώπου της ήταν πολύ λεπτομερή. «Φαίνεται σαν να είναι ζωντανή!», είπε ο κ. Simsek. Άλλα κομμάτια γλυπτών απέδειξαν ότι θα υπάρχουν δεκάδες άλλα γλυπτά στην περιοχή… «Τα γλυπτά ήταν διοικητών και ανώτερων αξιωματούχων που υπηρέτησαν την πόλη στα αρχαία χρόνια. Ο διπρόσωπος θεός Ιανός των Ρωμαίων, παρακολουθούσε εκείνους που εισέρχονταν και εξέρχονταν από την πόλη! Η μια πλευρά του προσώπου του είναι ώριμου άνδρα, η άλλη νέου»… Μια εβδομάδα πριν είχε βρεθεί μια μαρμάρινη στήλη με αρχαίους νόμους για το νερό. (ΠΗΓΗ: Hurriyet Daily News, 27.8.2015).

Λίγο αργότερα, απεκαλύφθησαν σπόνδυλοι κιόνων μιας στοάς, η οποία κατέρρευσε κατά την διάρκεια ενός σεισμού, το 494 μ.Χ. Ευρέθησαν 6 κίονες σε 6 μ. βάθος! Ήταν από την Ιερά Αγορά. «Εξακολουθούν να υπάρχουν ίχνη του σεισμού που κατέστρεψε την Λαοδικεία», είπε ο κ. Simsek. (ΠΗΓΗ: Hurriyet Daily News, 5.11.2015).

Το 2013 προσετέθη στον προσωρινό κατάλογο της Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO.

Τώρα, έχουν ευρεθεί:

• η Ιερά Αγορά της! Είναι η μεγαλύτερη στην Ανατολία! Οφείλεται στον ναό, σύμφωνα με τον κ. Simsek, ο οποίος κατέρρευσε κατά την διάρκεια ενός σεισμού το 494 μ.Χ. και ανακαλύφθηκε σε βάθος 7 μ. «Οι εργασίες στην Αγορά είναι πολύ σημαντικές. Καλύπτουν μια έκταση 35.000 τ.μ.! Σε αυτήν υπάρχει μια 10,8 μ. περίστυλη στοά. Την έχουμε ανασυστήσει. Υπήρχαν και ερείπια των κτηρίων που κατέρρευσαν από σεισμούς, από τον 4^ο αι. Έχουμε βρει κεφάλια γλυπτών αγαλμάτων, κοσμήματα, κεραμικά και μαγειρικά σκεύη. Κάναμε αποκαταστάσεις σε 34 κίονες στην νότια και την δυτική στοά της Αγοράς.
• Έχουμε ξεκινήσει εργασίες και στο θέατρο, ελληνιστικών χρόνων, το οποίο αποκαλούμε δυτικό θέατρο [37.83858159176706, 29.107590042745958]. Σχεδιάζουμε να ανοίξουμε αυτό το θέατρο προς χρήση για το κοινό σε δύο χρόνια! Ο πρώτος όροφος του κοίλου επιβιώνει εξ ολοκλήρου και ο δεύτερος όροφος σώζεται μερικώς. Υπάρχουν πολύ όμορφα ανάγλυφα στο θέατρο! Γνωρίζουμε ότι και το κοίλον είχε διακοσμηθεί με γλυπτά! Έχουν βρεθεί κομμάτια από τα γλυπτά! Αλλά γνωρίζουμε επίσης ότι δομικά υλικά από το στάδιο χρησιμοποιήθηκαν για το τείχος της πόλεως, τον 5^ο αι. μ.Χ.», είπε.
• αμφιθεατρο [37.83790374969375, 29.111130547536643].
• το στάδιο [37.831379201240786, 29.10465035088945].
• αρχαία γέφυρα [37.83883578093863, 29.09945761052978].
• λουτρα [37.83351457152862, 29.106710280949486].
• νυμφαίον [37.83488727693446, 29.105787603943426].
• βασιλική κεντρική [37.83742925890079, 29.107225261759563] και βασιλική [37.836344689286406, 29.110508276997667].

Μόνον εφέτος, έχουν ευρεθεί 256 αντικείμενα! Έχουν παραδοθεί στο τοπικό μουσείο. Για όλα αυτά εργάσθηκε μια ομάδα 120 ανθρώπων, συμπεριλαμβανομένων 16 ακαδημαϊκών, 15 αρχαιολόγων, 6 συντηρητών και δύο αρχιτεκτόνων. Η ομάδα έχει επίσης βρει άλλα 362 αντικείμενα.

Ο κ. Simsek εδήλωσε ότι θα φέρει τον «χώρο πίσω στην αρχική του κατάσταση, όπως ήταν πριν από 2.000 χρόνια!». Οι ανασκαφές και αναστηλώσεις της ομάδος επικεντρώνονται σε έργα αποκαταστάσεως στην Ιερά Αγορά και στο δυτικό τμήμα του θεάτρου. Τα έργα που πραγματοποιούνται στην αρχαία πόλη έχουν αυξήσει την τουριστική έλξη της πόλεως. Η Λαοδίκεια θα γίνει ένα από τα πιο δημοφιλή μέρη του κόσμου στα επόμενα 3-4 χρόνια. Έχει πολύ αρχαιολογικό υλικό! Η βόρεια Ιερά Αγορά είναι η μόνη στον κόσμο! Είναι μήκους 100 μ. και έχει έναν τοίχο 11 μ. υψηλό στο πίσω μέρος, ο οποίος είναι καλυμμένος με “πίνακες”! Είναι ιδιαίτερα σημαντικός για τον κόσμο της αρχαιολογίας. Και τα κεραμίδια εδώ θα επανέλθουν στην αρχική τους κατάσταση», πρόσθεσε. (ΠΗΓΗ: Hurriyet Daily News, 3.1.2017).

Η πόλις αρχικώς ελέγετο Διόσπολις και ήταν αφιερωμένη στον θεό Δία. Έπειτα ελέγετο Ροάς. Την Λαοδίκεια («προς τω Λύκω») της Φρυγίας ίδρυσε το 250 π.X. ο Σελευκίδης Μακεδόνας Αντίοχος Β’ (261-246 π. X.). Και την ονόμασε έτσι προς τιμήν της συζύγου του Λαοδίκης, έπειτα από μήνυμα του Διός, δια του Ερμού, με όνειρο δια χρησμού Απόλλωνος:

Αντιόχω βασιλή τάδε χρα Φοίβος Απόλλων

κτιζέμεναι πτολίεθρον αγακλεές, ως εκέλευσεν

Ζευς υψιβρεμέτης, πέμψας εριούνιον Ερμήν.

Έκειτο σε ευνοϊκή θέση για την συγκοινωνία και οχυρή, επί του ποταμού Λύκου, στην συμβολή του με τον ποταμό Μαίανδρο. Επί της μεγάλης στρατιωτικής οδού, από τον Κάτω Μαίανδρο προς Απάμεια-Συρία!

Η πόλις άκμασε ως εμπορική, ανέπτυξε βιομηχανία ερίων και υφασμάτων και υπήρξε το κυριώτερο στήριγμα του ιδρυτού της στην Μ. Ασία. Ο Στράβων την Απάμεια και την Λαοδίκεια ονομάζει τις μέγιστες πόλεις της Φρυγίας! Την μνημονεύει μάλιστα για τις ασβεστούχες πηγές της. Απετέλεσε μέρος του Βασιλείου της Περγάμου, μέχρι της υποταγής στους Ρωμαίους. Το 66 μ.Χ. η πόλις κατεστράφη από σεισμούς! Την εμπορικότατη πόλη ξανα-έκτισε ο Μ. Αυρήλιος. Ήταν από τις πρώτες πόλεις που προσηλυτίσθηκαν στον χριστιανισμό. Επί Βυζαντινών ήταν ακόμη αξιόλογος! Ήταν μία από τις Επτά Εκκλησίες που αναφέρονται στην Βίβλο… Εδώ συγκλήθηκε η τοπική Σύνοδος από τον αυτοκράτορα Κωνσταντίνο(*).

Η πόλις μνημονεύεται μέχρι τον 13^ο αι., οπότε (επί Σελτζουκιδών) εγκατελείφθη. Και – φευ! – τα ερείπιά της εσύλησαν οι αλλοδαπόφερτοι κάτοικοι του Δενιζλί για την οικοδομή των οικιών των. Αλλά η τελεία καταστροφή τους επακολούθησε κατά την κατασκευή του σιδηροδρόμου! Σήμερα σώζονται ερείπια του θεάτρου, του σταδίου, παλαιάς γεφύρας και μερικών άλλων μεγάλων οικοδομημάτων, στύλοι, επιγραφές, κτλ.

Σήμερα καλείται Εσκί Χισάρ (Eskihisar).

ΠΗΓΗ: άρθρο στην στήλη του “Χρονοτοπια”, στην εφημ. “Χρόνος” Κομοτηνής, 1.2.2017. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 2.2.2017.

• Ανασκαφές το 2024 και το 2025 αποκάλυψαν μορφές που αντιπροσώπευαν το θαλάσσιο τέρας Σκύλλα και την σπηλιά του γίγαντα Κύκλωπα Πολύφημου.
• Το θέατρο μοιραζόταν αρχαίες ομηρικές ιστορίες. Το σκηνικό κτηριο του Δυτικού Θεάτρου χρονολογείται από τον 2ο αιώνα π.Χ. Διέθετε μια εντυπωσιακή τριώροφη διάταξη. Κάθε επίπεδο διέθετε 16 κολώνες. Τα διαστήματα μεταξύ τους χρησίμευαν ως “γκαλερί” για τους θεούς. Αυτά τα αγάλματα συχνά απεικόνιζαν σκηνές από τα έπη του Ομήρου, όπως το ταξίδι του Οδυσσέα.

• Αρχαιολόγοι ανακάλυψαν προσφατως ένα τεράστιο άγαλμα της Αθηνάς από λευκό μάρμαρο ύψους 2 μ. κατά την διάρκεια των συνεχιζόμενων ανασκαφών και εργασιών αποκατάστασης. Ευρεθη στο Δυτικό Θέατρο. Οι αρχαιολόγοι ανακάλυψαν το άγαλμα μπρούμυτα μέσα σε ερείπια κοντά στον εξωτερικό τοίχο του σκηνικού κτηρίου. Συγκεκριμένα στην περιοχή που είναι γνωστή ως μετασκηνή. Ενώ η κεφαλή της θεάς παραμένει αγνοούμενη, το λευκό μαρμάρινο σώμα παραμένει σε εντυπωσιακή κατάσταση. Η στυλιστική ανάλυση τοποθετεί την δημιουργία του αγάλματος κατά την διάρκεια της βασιλείας του αυτοκράτορα Αυγούστου, η οποία διήρκεσε από το 27 π.Χ. έως το 14 μ.Χ. Αντανακλά το κλασσικό στυλ εκείνης της περιόδου, που χαρακτηρίζεται από φυσιοκρατικές πτυχώσεις υφάσματος και αριστοτεχνική μαρμάρινη εργασία. Η θεά στέκεται σε κυκλική βάση φορώντας έναν λεπτοϋφασμένο, αμάνικο πέπλο και έναν μανδύα τυλιγμένο γύρω από το λαιμό της. Αυτός ο μανδύας, ή ύλαμις, αντιπροσωπεύει μια μοναδική τυπολογία που αυξάνει την επιστημονική αξία του ευρήματος. Μια αιγίδα κοσμεί το στήθος της, με την κεφαλή της Μέδουσας και μια σειρά από λεπτομερή φίδια. Επειδή ο γλύπτης σκόπευε το άγαλμα να στέκεται ανάμεσα σε αρχιτεκτονικές κολόνες, άφησε το πίσω μέρος του έργου σε μια πρόχειρη, ημιτελή κατάσταση. Αυτή η τεχνική επέτρεψε στον καλλιτέχνη να επικεντρώσει όλη του την ικανότητα στις λεπτομέρειες της πρόσοψης που θα έβλεπε το αρχαίο κοινό. Ο Υπουργός Πολιτισμού και Τουρισμού της Τουρκίας, Μ. Νουρί Ερσόι ανακοίνωσε την ανακάλυψη μέσω του λογαριασμού του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τονίζοντας το ιστορικό βάρος του τεχνουργήματος στο πλαίσιο του έργου «Κληρονομιά για το Μέλλον». Σημείωσε ότι αυτή η κατασκευή χρησίμευε ως κόμβος πολιτιστικής έκφρασης στην αρχαιότητα. Αυτή η τελευταία ανακάλυψη ενισχύει το όραμα της διατήρησης της μοναδικής κληρονομιάς της Τουρκίας για τις μελλοντικές γενιές… “Αγνοεί”(;) για άλλη μια φορά, πως Τουρκία δεν υπήρχε καν, όταν φιλοτεχνήθηκε το άγαλμα… – ΠΗΓΗ: “Archaeologists discover giant marble Athena statue in ancient Laodicea in Türkiye”, Türkiye Today, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 23.4.2026.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

• Στέφ. Βυζαντίου «Εθνικά».
• Γ. Λεκάκη «Η άγνωστη Μ. Ασία», εκδ. Κάδμος.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ:

(*) Η Σύνοδος αυτή είναι άγνωστον πότε έγινε. Πάντως μεταξύ 343 και 381. Παρέστησαν περίπου 40 επίσκοποι, και εξέδωκε 60 κανόνες (περί μετανοίας, βαπτίσματος των αιρετικών, κατά μαγείας, περί γάμου, θείας λατρείας, των τριών ιερατικών βαθμών και των κατωτέρων κληρικών, κ.ά.) που ενεκρίθησαν από τον 2^ο κανόνα της Στ’ Οικουμενικής Συνόδου και περιελήφθησαν στο Σύνταγμα των Ιερών Κανόνων (πρβλ. Νικοδήμου «Πηδάλιον», Ράλλη και Ποτλή «Σύνταγμα των θείων κανόνων», τ.3., Hefele “Cons. Geschichte”, τ. Α’, κλπ.).