Ο «πελώριος» γίγαντας (ύψος 1,94 μ.) πύκτης Διαγόρας, με γιους κι εγγόνια ολυμπιονίκες και περιοδονίκες! – του Γ. Λεκάκη

Του Γιώργου Λεκάκη

Ο Διαγόρας του Δαμαγήτου ήταν ένας από τους διασημότερους πύκτες (πυγμάχους) της αρχαιότητας. Καταγόταν από την πόλη Ιαλυσό της Ρόδου Δωδεκανήσων. Έζησε τον 5ο π.Χ. αιώνα. Τα κατορθώματά αυτού και της οικογενείας του, τον είχαν κάνει θρύλο ήδη από την αρχαιότητα! Θεωρούνται η πιο επιτυχημένη αθλητική οικογένεια της αρχαιότητας!

Καταγόταν από την αριστοκρατική οικογένεια των Ερατιδών Ιαλυσού. Ήταν εγγονός του βασιλιά της Ιαλυσού, Δαμάγητου, που νυμφεύτηκε την τρίτη κόρη του Μεσσήνιου ήρωα Αριστομένη. Έγινε ο γενάρχης των Διαγοριδών.

Κατά τον Πίνδαρο («ωδή προς τιμήν του Διαγόρα»)[1] ήταν:

• «πελώριος» γίγαντας, ύψους 4 πηχών και 5 δακτύλων, δηλαδή είχε ύψος 1,94 μ. περίπου και
• «ευθυμάχας»: διότι δεν έκανε ποτέ πίσω στον αγώνα, αλλά πήγαινε μονίμως ευθέως κατά του αντιπάλου του. «βαδίζει σε έναν δρόμο ευθύ, που αποστρέφεται την αλαζονεία, έχοντας πλήρη επίγνωση της συνετής και προφητικής σοφίας των ένδοξων προγόνων του». (ΠΗΓΗ: 7^η ωδή Πινδάρου, Σχολιαστής Πινδάρου). Αυτή η τακτική ονομάσθηκε «ευθυμάχη». Ο Διαγόρας απέρριπτε την τάση να μετατρέπονται, στην προφορική παράδοση, οι θνητοί, λόγω των κατορθωμάτων τους, σε αθάνατους ήρωες, για να αποφύγει το ενδεχόμενο, καθώς η φήμη του θα περνούσε στην προφορική παράδοση, να αντικατασταθεί ο ίδιος από κάποια θεϊκή ή ηρωική μορφή, η οποία θα καρπωνόταν την δόξα για τα δικά του επιτεύγματα.[2]

Στέφθηκε νικητής:

• στα Ολύμπια στην Ολυμπία της Ηλείας (79η Ολυμπιάδα – 464 π.Χ.).
• στα Πύθια, στους Δελφούς
• 4 φορές στα Ίσθμια στην Ισθμία,
• δυο φορές (και μάλιστα απανωτά) στα Νέμεα, στην Νεμέα – γι’ αυτό ο W. Smith αναφέρει πως ο Διαγόρας ήταν και περιοδονίκης.
• δυο φορές στα Τληπολέμια στην Ρόδο, και
• σε Αθήνα, Άργος, Αρκαδία, Θήβα, Βοιωτία, Πελλήνη, Αίγινα (6 φορές) και στα Μέγαρα!

Ο Διαγόρας ήταν φημισμένος για την ευγενή του άμιλλα. Ποτέ δεν παραβίασε τους κανόνες.

Αλλά δόξα του προσέθεσαν και η οικογένειά του. Είχε αποκτήσει 5 παιδιά, τρεις γιους και δυο κόρες. Και οι τρεις γιοι του εστέφθησαν ολυμπιονίκες και οι δυο κόρες του απέκτησαν γιους που έγιναν ολυμπιονίκες!

Πιο συγκεκριμένα:

• ο πρωτότοκος γιος του, ο Δαμάγητος, ήταν παγκρατιαστής. Εστέφθη δις ολυμπιονίκης.
• Ο δεύτερος γιος του, ο Ακουσίλαος, ήταν πύκτης. Εστέφθη ολυμπιονίκης.
• Ο νεότερος γιος του, ο Δωριεύς, ίδρυσε την πόλη της Ρόδου το 408 π.Χ. Ήταν πολυνίκης παγκρατιαστής. Εστέφθη τρις στα Ολύμπια, 8 στα Ίσθμια, 7 στα Νέμεα και στα Πύθια. Μια φορά μάλιστα ενίκησε ακονιτί[3]. Ήταν και τρις περιοδονίκης, στο παγκράτιο (432 – 424 π.Χ.) πριν υπηρετήσει ως ναυτικός διοικητής στον Πελοποννησιακό Πόλεμο. Αργότερα εκτελεστηκε από τους Σπαρτιάτες ως προδότης.

Από τις δυο του κόρες, την Καλλιπάτειρα («αυτή που έχει όμορφο πατέρα») και την Φερενίκη («αυτή που φέρει νίκη»), ολυμπιονίκες στέφθηκαν τα εγγόνια του:

• Ο Ευκλής στην πυγμή και
• ο Πεισίρροδος στην πυγμή παίδων.

Μία από τις κόρες του η Καλλιπάτειρα (κατ’ άλλους η Φερενίκη) ήταν η πρώτη γυναίκα την οποία επετράπη να παρακολουθήσει τους αγώνες στην Ολυμπία, αφού επικαλέστηκε τις νίκες του πατέρα και των αδελφών της.

Σε ένα περιστατικό που έμεινε γνωστό στην ιστορία ως ο «Θρίαμβος του Διαγόρα», Ο Διαγόρας είχε την ευτυχία να ζήσει την επιτυχία των δυο γιων του, του Δαμάγητου και του Ακουσίλαου, οι οποίοι ενίκησαν την ίδια ημέρα στους αγώνες των Ολυμπίων. Αυτοί, αφού εστέφθησαν νικητές, εσήκωσαν τον πατέρα τους, Διαγόρα, και τον περιέφεραν στο στάδιο, υπό τις επευφημίες των θεατών, σε έναν συγκινητικό γύρο του θριάμβου. Ποτέ άλλοτε δεν είχε συμβεί να στεφθούν ολυμπιονίκες και ο πατέρας και οι γιοι – ΠΗΓΗ: Σχολιαστής του Πινδάρου. Τότε ένας Σπαρτιατης από τους θεατές, εν μέσω των επευφημιών και της πλήρους ευδαιμονίας, φώνησε: «Κάτθανε, Διαγόρα, οὐ καὶ ἐς Ὄλυμπον ἀναβήσῃ» («Πέθανε πια Διαγόρα, δεν θα ανέβεις δα και στον Όλυμπο!») και ο Διαγόρας τότε άφησε την τελευταία του πνοή…[4]

Φυσικά στην Άλτι της Ολυμπίας είχαν στηθεί ανδριάντες του Διαγόρα, των γιων και των εγγονών του. Η ανάγλυφος εικόνα (ανδριάντας) του, φιλοτεχνήθηκε από τον Καλλικλή[5], που είχε δημιουργήσει και το άγαλμα του Δία στα Μέγαρα. Ο ανδριάντας αυτός είχε το φυσικό ύψος του Διαγόρα και τον απεικόνιζε με το δεξί χέρι σηκωμένο και το αριστερό λυγισμένο προς το σώμα του. – ΠΗΓΗ: Σχολιαστής του Πινδάρου, Παυσανίας.

Η φήμη του Διαγόρα ήταν τόσο μεγάλη που στην Ρόδο άρχισε να πλάθεται και να διαδίδεται ο μύθος, πως δεν μπορεί, θα ήταν γιος θεού! Η μητέρα του, έλεγαν, που πορευόταν κάποτε προς τον αγρό τους, και έπιασε σφοδρός καύσωνας, θέλοντας να προστατευτεί, μπήκε στο τέμενος του θεού Ερμή, όπου ο θεός έσμιξε μαζί της…

“Ο γυρος του θριάμβου του Διαγόρα”, έργο του 1814, του A. Vinchon, Παρίσι, École Nationale Supérieure des Beaux-Arts.

• Το θέμα του διαγωνισμού ζωγραφικής Prix de Rome του 1814 ήταν «Ο Διαγόρας μεταφέρεται στο Ολυμπιακό στάδιο από δύο από τους γιους του». Νικητής ήταν ο Aug. Vinchon (παραπάνω φωτ.). και οι δύο νικητές του β’ βραβείου ήταν ο Jean Alaux και ο Louis-Édouard Rioult.[6] Ωστόσο, τα έργα τους δεν έχουν ακόμη εντοπιστεί!!!
• Το 2018, ανακαλύφθηκε ένας τάφος βόρεια της Μαρμαρίδος, έναντι της Ρόδου, στην Ροδία Περαία (νυν πόλη Τουργκούτ) της Λυκίας, και ανακοινώθηκε ως του Διαγόρα. Οι κάτοικοι της περιοχής επίστευαν ότι ήταν ο τόπος ταφής ενός μουσουλμάνου αγίου. – ΔΙΑΒΑΣΤΕ το ΕΔΩ.

ΠΗΓΗ: Λεκακης Γ. «Ολυμπιακοί Αγώνες», εκδ. «Ερωδιός». ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ,

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

• Bresson Al. «Recueil des inscriptions de la Pérée rhodienne», Collection de l’Institut des Sciences et Techniques de l’Antiquité, 1991.
• Μορέτι Λ. «Ολυμπιονίκες. Οι νικητές στους αρχαίους Ολυμπιακούς αγώνες», στα «Πρακτικά της Εθνικής Ακαδημίας των Lincei, Τάξη Ηθικών, Ιστορικών και Φιλολογικών Επιστημών, Ρώμη, 1957.
• Nicholson N. «When Athletic Victory and Fatherhood Did Mix: The Commemoration of Diagoras of Rhodes», Bulletin of the Institute of Classical Studies, 61 (1): 42–63, doi:10.1111/2041-5370.12069, 1.6.2018.
• Sfyroeras P. «Fireless Sacrifices: Pindar’s Olympian 7 and the Panathenaic Festival», The American Journal of Philology, 114 (1): 1–26, doi:10.2307/295379, 1993.
• Shestakov V. «Η Αρχαιότητα ως το Γονιδίωμα του Ευρωπαϊκού και Ρωσικού Πολιτισμού», Λίτρα, 2017.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

[1] Όσο ζούσε ο Διαγόρας, ο Πίνδαρος συνέθεσε για αυτόν μία ωδή (που μεταγενέστεροι λόγιοι κατέταξαν στα «Επινίκια» και πιο συγκεκριμένα στους «Ολυμπιόνικους ύμνους»). Αυτή την ωδή έστησε ο Γόργων στο ιερόν της Λινδίας Αθηνάς, με χρυσά γράμματα!

[2] ΠΗΓΗ: N. Nicholson.

[3] ακονιτί ή ακονητί = ασκονιστί, δηλ. χωρίς να σκονιστεί, αφού οι αντίπαλοι δεν κατέβηκαν στον αγώνα, από φόβο.

[4] ΠΗΓΗ: Μάρκος Τύλλιος Κικέρων, Άυλος Γέλλιος. Αν αυτό ισχύει, τότε ο Διαγόρας πέθανε το καλοκαίρι του 448 π.Χ. και δεν θα πρόλαβε να ζήσει τις πολλές επιτυχίες των παιδιών του, αλλά και τις συμφορές των απογόνων του, Διαγοριδών, οι οποίοι εκδιώχθηκαν από την πατρίδα τους υπό την απειλή του θανάτου…

Αξίζει να αναφερθεί πως και ο Χίλων ο Λακεδαιμόνιος πέθανε από την χαρά του την ημέρα που ο γιος του κέρδισε στην πυγμαχία στους Ολυμπιακούς Αγώνες!

[5] Υιός του διάσημου γλύπτη Θεόκοσμου.

[6] Οι άλλοι συμμετέχοντες: J. Albrier, Th. Degeorge, J.-Br. Gassies, Ch.-Ach. d’Hardiviller, J.-F. Lancrenon, J.-V. Schnetz, Ant.-J.-Bapt. Thomas. Εξ αυτών, μόνο το έργο του Th. Degeorge είναι γνωστό.

πελωριος γιγαντας υψος αρχαιος πυκτης Διαγορας, γιοι εγγονια αρχαιοι ελληνες ολυμπιονικες περιοδονικες Λεκακης Turgut Mahallesi’nde Turgut Mahallesinde