Του Γιώργου Λεκάκη
Η παρασκευή ποτών από ρύζι στην περιοχή του ποταμού Γιανγκτσέ έχει βαθειές ρίζες: Ρυζι που είχε υποστεί ζύμωση με την βοήθεια του μύκητα Monascus (μούχλας) βρέθηκε στον αρχαιολογικό χώρο Shangshan στην επαρχία Zhejiang, πριν από 10.000 – 9.000 χρόνια περίπου. – ΠΗΓΗ: Li Liu, κ.ά. «Identification of 10,000-year-old rice beer at Shangshan in the Lower Yangzi River valley of China», PNAS, 121 (51) e2412274121, https://doi.org/10.1073/pnas.2412274121, 9.12.2024.
- ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΡΥΖΙΟΥ, ΕΔΩ.
Αλλά και οι πολιτισμοί της Ύστερης Νεολιθικής περιόδου στην περιοχή του κάτω ρου του ποταμού Γιανγκτσέ (περίπου 5.300 – 4.000 χρόνια πριν από σήμερα) χαρακτηρίζονταν από εντατική καλλιέργεια ρυζιού, τεχνολογικές καινοτομίες, αναδυόμενη κοινωνική πολυπλοκότητα και περίπλοκες τελετουργικές παραδόσεις.
Τα κεραμικά σκεύη διαδραμάτιζαν κεντρικό ρόλο στην παραγωγή, την αποθήκευση και την κατανάλωση τροφής, ωστόσο η λειτουργία ορισμένων εξειδικευμένων τύπων παραμένει ασαφής. Η παρούσα μελέτη εστιάζει στους ηθμούς (σκεύη διήθησης) και δη έναν ιδιαίτερο τύπο κεραμικού σκεύους των περιόδων Songze και Liangzhu, για τους οποίους υπήρχε εδώ και καιρό η υπόθεση ότι σχετίζονταν με την παρασκευή αλκοολούχων ποτών.
(k) Lu Jiu Tu [Απεικόνιση διήθησης οίνου], έργο του Ding Yunpeng, δυναστεία των Ming, συλλογή του Μουσείου της Σαγκάης (Ding, δυναστεία των Ming)· (l) σύγχρονο εθνογραφικό παράδειγμα διήθησης ποτού από κόκκινο ρύζι (Chen 2024)· (m) σύγχρονη πρακτική οικιακής παρασκευής αλκοολούχων ποτών με χρήση υφάσματος για διήθηση (2020).
Ανάλυση καταλοίπων με την χρήση πολλαπλών δεικτών (άμυλο, φυτόλιθοι, μύκητες και μικροΐνες) σε τέτοια σκεύη, καθώς και σε συγκριτικό υλικό που αφορά σκεύη μαγειρέματος, αποθήκευσης και σερβιρίσματος (λέβητες, πίθοι και πιάτα) από την θέση Wayaoli (περίπου 5300 – 5000 χρόνια πριν από σήμερα) στην επαρχία Zhejiang, αποδεικνύει ότι τα σκεύη αυτά χρησιμοποιούνταν στην παραγωγή ζυμωμένων ποτών με βάση το ρύζι.
Τέσσερα από τα πέντε κεραμικά φίλτρα που αναλύθηκαν από το Wayaoli έφεραν μικροσκοπικές φυτικές ίνες. Οι περισσότερες ήταν ίνες φλοιού (ίνες από τον εσωτερικό φλοιό φυτικών στελεχών), κατάλληλες για την ύφανση υφασμάτων. Αντιθέτως, τέτοιες ίνες δεν εντοπίστηκαν στα καζάνια, τα πιθάρια ή τα πιάτα που εξετάστηκαν στο πλαίσιο της ίδιας έρευνας. Αυτή η κατανομή αποτελεί το πιο συγκεκριμένο εύρημα μιας νέας μελέτης σχετικά με το νεολιθικό αλκοολούχο ποτό από ρύζι. Αυτό υποδεικνύει ένα φίλτρο ζυθοποίησης επενδεδυμένο με ύφασμα.
Οι αρχαιολόγοι γνώριζαν ήδη καλά αυτά τα φίλτρα. Πρόκειται για έναν χαρακτηριστικό τύπο κεραμικής των πολιτισμών Songze και Liangzhu (ο οποίος διαδέχθηκε τον πρώτο) στην περιοχή του κάτω ρου του ποταμού Γιανγκτσέ. Τα αντικείμενα αυτά αποτελούνται από ένα άνω κύπελλο ενωμένο με ένα κάτω, επιτρέποντας στο υγρό να διέρχεται και να στραγγίζεται. Οι αρχαιολόγοι υποψιάζονταν εδώ και καιρό ότι χρησιμοποιούνταν για την παρασκευή αλκοολούχων ποτών, ωστόσο το σχήμα τους από μόνο του δεν αποκλείει και άλλες χρήσεις, όπως την επεξεργασία δημητριακών ή τον καθαρισμό νερού. Η επικρατούσα υπόθεση ήταν ότι τα φίλτρα αποτελούσαν πιθανότατα εξοπλισμό ζυθοποίησης.
Οι επιστήμονες εξέτασαν 16 κεραμικά σκεύη από το Wayaoli, Και στα πέντε φίλτρα εντοπίστηκαν υπολείμματα ρυζιού καθώς και ίχνη Monascus, μύκητα μούχλας, που χρησιμοποιείται στην παραδοσιακή παρασκευή κόκκινου ρυζιού. Ορισμένοι κόκκοι αμύλου παρουσίαζαν αλλοιώσεις συμβατές με τις διαδικασίες μαγειρέματος και ζύμωσης. Στα φίλτρα βρέθηκε επίσης άμυλο από Euryale ferox (γνωστό και ως foxnut), ένα υδρόβιο φυτό με βρώσιμους σπόρους, το οποίο ενδέχεται να αποτελούσε ένα δεύτερο συστατικό, αν και τα υπολείμματα αυτά δεν επαρκούν για τον προσδιορισμό μιας συγκεκριμένης συνταγής. Οι ερευνητές καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι τα σκεύη αυτά χρησιμοποιούνταν ως φίλτρα για την παρασκευή ενός ζυμωμένου ποτού με βάση το ρύζι, το οποίο αποκτούσε κόκκινο χρώμα από τον εν λόγω μύκητα, και ότι στο εσωτερικό τους τοποθετούνταν υφάσματα από φυτικές ίνες (bast fibers) για το στράγγισμα του ποτού…
Τα αποτελέσματα υποδεικνύουν:
- την κατανάλωση ρυζιού, σπόρων Euryale ferox (foxnut), σπόρων Coix lacryma-jobi (Job’s tears) και υπόγεια αποθηκευτικα οργάνα φυτών ως πηγές αμύλου·
- την προσθήκη μυκήτων του γένους Monascus ως εκκινητών ζύμωσης για την παραγωγή κόκκινου αλκοολούχου ποτού· καθώς και
- την χρήση υφαντών από φυτικές ίνες για την διήθηση, διαδικασία που βελτίωνε τόσο την γεύση όσο και την διαύγεια του ποτού.
Η σταθερή παρουσία αυτών των σκευών διήθησης σε ταφικά σύνολα αναδεικνύει την κοινωνική και τελετουργική σημασία του αλκοόλ, ρίχνοντας νέο φως στις διατροφικές συνήθειες, την τεχνολογική ανάπτυξη και τις τελετουργικές πρακτικές κατά την μετάβαση από την Ύστερη περίοδο Songze στην Πρώιμη περίοδο Liangzhu.
ΠΗΓΗ: R. Chen, κ.ά. “Investigating early brewing and filtering technology in late Neolithic: pottery residue analysis of the Wayaoli site in Southern China”, Springer – Archaeological and Anthropological Sciences, Νοέμβ. 2026, 18(12), DOI:10.1007/s12520-026-02595-2, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 13.11.2026.
αρχαια αρχαιοτερη αποσταξη ρυζιου πριν 10.000 χρονια παρασκευη ποτων ρυζι ποταμος Γιανγκτσε ζυμωση μυκητας Monascus μουχλα αρχαιολογικος χωρος σανγκσαν Shangshan επαρχια ζειγιανγκ Zhejiang, 9.000 χρονων Yangzi River valley China απεικονιση διηθηση οινου οινος κρασι εργο δυναστεια μινγκ Ming, συλλογη Μουσειο Σαγκαης Σαγκαη ντινγκ Ding, εθνογραφια ποτου κοκκινο ρυζι πρακτικη οικιακη παρασκευη αλκοολουχων ποτων χρηση υφασμα Αναλυση καταλοιπα δεικτες αμυλο, φυτολιθος, μυκητες πολιτισμος υστερη Νεολιθικη περιοδος κατω ρους Γιανγκ τσε 5300 – 4000 3300 2000 πΧ εντατικη καλλιεργεια τεχνολογικες καινοτομιες, κοινωνια πολυπλοκοτητα περιπλοκες τελετουργικες παραδοσεις κεραμικα σκευη παραγωγη αποθηκευση καταναλωση τροφης, λειτουργια ηθμος σκευος διηθησης κεραμικο σκευος περιοδος σονγκζε Songze λιανγκζου Liangzhu, αλκοολουχα ποτα φυτολιθοι, μικροινες υλικο σκευη μαγειρεματος, μαγειρεμα αποθηκη σερβιρισμα λεβητας, πιθος πιατα Wayaoli βαιαολι βαγιαολι 5.000 ζυμωμενα κεραμικα φιλτρα μικροσκοπικες φυτικες ινες ινα φλοιος φλοιος φυτικο στελεχος υφανση υφασματα καζανι πιθαρι πιατο ευρημα νεολιθικο αλκοολ φιλτρο ζυθοποιηση επενδεδυμενο υφασμα αρχαιολογια κεραμικη πολιτισμοι αντικειμενα κυπελλο υγρο στραγγισμα σχημα επεξεργασια δημητριακα καθαρισμος νερου εξοπλισμος ζυθοποιησης κεραμικα υπολειμματα μονασκους Monascus, μουχλα παραδοσιακη παρασκευη κοκκινου ρυζιου κοκκοι κοκκος αμυλου αλλοιωση μαγειρεμα Euryale ferox foxnut υδροβιο φυτο βρωσιμος σπορος, συστατικο υπολειμματα συνταγη κοκκινο χρωμα υφασματα φυτικες ινες bast fiber στραγγιγμα σποροι σπορος Coix lacryma jobi Job tear υπογειο γενος εκκινητης κοκκινο υφαντα γευση διαυγεια ταφικα συνολα κοινωνικη τελετουργικη σημασια διατροφικες συνηθειες, τεχνολογια τελετουργικες πρακτικες μεταβαση υστερη πρωιμη σακε
