Του Γιώργου Λεκάκη
Μέχρι σήμερα οι επιστήμονες έλεγαν πως τα αρχαιότερα γνωστά δηλητηριασμένα βέλη στον κόσμο είναι ηλικίας 60.000 χρόνων περίπου και βρέθηκαν στο σπήλαιο Umhlatuzana, στην επαρχία KwaZulu-Natal της Νότιας Αφρικής. Ήταν μικρές λίθινες αιχμές από χαλαζία. Οι 5 από τις 10 αιχμές που εξετάστηκαν εντοπίστηκαν με χημικά κατάλοιπα δηλητηρίου. Το δηλητήριο προερχόταν, πιθανότατα, από τον βολβό του φυτού Boophone disticha. – ΠΗΓΗ: Sv. Isaksson «Direct evidence for poison use on microlithic arrowheads in Southern Africa at 60,000 years ago», 7;12(2):eadz3281, doi: 10.1126/sciadv.adz3281, Science Advances, Ιαν. 2026.
- ΔΙΑΒΑΣΤΕ επίσης: Γ. Λεκάκη«Το αρχαιότερο κυνήγι με δηλητηριώδη βέλη έγινε πριν από 60.000 χρόνια! Γνωστό και από τον Ηρακλή!», ΕΔΩ.
- Στον Ορφικό Ύμνο στην Άρτεμη αναφέρεται το επίθετο «ιοχέαιρα», ως αυτή που εκτοξεύει δηλητηριώδη βέλη. – ΠΗΓΗ: ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 22.11.2025.
- Στον Ορφικό Ύμνο στην Λητώ αναφέρεται η χρήση του φυτικού δηλητηρίου στα βέλη. – ΠΗΓΗ: ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 10.5.2020.
Τώρα, η τεχνική αυτή του ανθρώπου πηγαίνει πίσω, σχεδόν στον διπλάσιο χρόνο!
Στις όχθες της παλαιολίμνης Mundafan, που έχει πλέον εξαφανιστεί, στην περιοχή «Empty Quarter» (Rub’ al Khali) της Σαουδικής Αραβίας, σε μια τοποθεσία που χρονολογείται πριν από 125.000 χρόνια περίπου (Παλαιολιθική εποχή – θαλάσσιο ισοτοπικό στάδιο 5e), βρέθηκαν αρκετές λίθινες αιχμές βελών – τεχνική Levallois. Μικροσκοπική ανάλυση εντόπισε ζωικό ιστό κοντά στις κορυφές τους, καθώς και φυτική ρητίνη και ίνες στις βάσεις – στα σημεία δηλαδή, όπου η αιχμή θα ήταν προσαρτημένη σε στέλεχος (κοντάρι ή βέλος), στερεωμένη με κόλλα και δεσίματα.
Επί πλέον, σε αρκετές αιχμές εντοπίστηκαν χημικοί δείκτες, που συνδέονται με το φυτό Acokanthera[1] schimperi, γνωστό και ως «Δέντρο του Δηλητηρίου για Βέλη». Οι δείκτες αυτοί υποδηλώνουν όντως ότι πρόκειται για δηλητηριασμένα κυνηγετικά όπλα, κατασκευασμένα από ανθρώπους που ζούσαν δίπλα σε γλυκό νερό, σε μια περιοχή που σήμερα αποτελεί μία από τις πιο άνυδρες του πλανήτη!
Οι ερευνητές βρήκαν περισσότερα από 5.000 λίθινα αντικείμενα, μαζί με απολιθωμένα ζωικά υπολείμματα, προσφέροντας πολύτιμες πληροφορίες για το πώς οι πρώιμοι Homo sapiens προσαρμόστηκαν και ευημέρησαν στην Αραβία.
Αυτό αποτελεί έκπληξη κυρίως επειδή το δηλητήριο είναι κάτι που οι περισσότεροι συνδέουν με τα βέλη σύγχρονων (ή πρόσφατων) κυνηγών-τροφοσυλλεκτών, εν μέρει επειδή πρόκειται για οργανική ουσία που σχεδόν ποτέ δεν διατηρείται επάνω σε ένα λίθινο εργαλείο ώστε να μπορέσει να την εντοπίσει ένας αρχαιολόγος.
Τέλος, με επανασυναρμολόγηση θραυσμάτων (refits) ευρέθησαν ενδείξεις για την επιτόπια κατασκευή εργαλείων, επεξεργασίας σφαγίων και κυνηγετικών μέσων, καθώς και οστα μεγαπανίδας (από ιπποπόταμο, βουβάλι, γαζέλα, στρουθοκάμηλο και καμήλα), ρίχνοντας φως στον τρόπο με τον οποίο οι αρχαίοι άνθρωποι αξιοποιούσαν τα οικοσυστήματα γλυκού νερού και τις εκτάσεις με ποώδη βλάστηση. Βρέθηκαν και φυτικοι πόροι (φοινικες, κονδυλοι, δένδρα και θάμνοι). Τα ευρήματα αυτά υποδηλώνουν ότι οι άνθρωποι κατοίκησαν επανειλημμένως την συγκεκριμένη τοποθεσία κατά την διάρκεια περιόδων με αυξημένη υγρασία.
ΠΗΓΗ: Chris Clarkson, κ.ά. “Poisoned hunting weapons, megafauna, and plant use at a 125,000-year-old Arabian paleolakeshore”, Science, Vol 394, DOI: 10.1126/science.aef9342, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 12.11.2026.
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
[1] Το Acokanthera schimperi είναι ένα είδος ανθοφόρου φυτού, θάμνος της οικογένειας Apocynaceae. Προέρχεται από την Ανατολική Αφρική (Ερυθραία, Αιθιοπία, Σομαλία, Κένυα, Ουγκάντα, Τανζανία, Ρουάντα, Κονγκό) και την Υεμένη. Είναι το μόνο είδος του γένους που εμφανίζεται και εκτός Αφρικής, στην νότια Υεμένη.
Ο φλοιός, το ξύλο και οι ρίζες της ακοκάνθηρας (Acokanthera schimperi) χρησιμοποιούνται στην Αφρική ως βασικό συστατικό για δηλητήρια που εφαρμόζονται σε βέλη. Το φυτό είναι γνωστό κυρίως για τις τοξικές του ιδιότητες. Όλα τα μέρη του φυτού περιέχουν ουσίες που ανήκουν στα καρδιοτονωτικά γλυκοσίδια. Ο καρπός του είναι βρώσιμος και καταναλώνεται σε περιόδους έλλειψης τροφής. Όταν ωριμάσει, είναι γλυκός αλλά και ελαφρώς πικρός. Οι άγουροι καρποί έχουν προκαλέσει δηλητηριάσεις, καθώς είναι εξαιρετικά τοξικοί.
Το φυτό χρησιμοποιείται επίσης στην παραδοσιακή αφρικανική ιατρική. Στην Αιθιοπία, λ.χ. τα φύλλα του Acokanthera schimperi χρησιμοποιούνται παραδοσιακώς για την αντιμετώπιση του ίκτερου.
Ο «αρουραίος με χαίτη» (maned rat) αλείφει το τρίχωμά του με το δηλητήριο αυτού του φυτού, καθιστώντας τον εαυτό του επίσης δηλητηριώδη.
ΠΗΓΗ:
- Λεκακης Γ. «Λεξικο παραδοσεων».
- Muravyova D. A. «Τροπικά και υποτροπικά φαρμακευτικά φυτά», 1983.
ΑΝΑΤΡΟΠΗ αρχαιοτερα δηλητηριασμενα βελη, 125.000 χρονων Λεκακης
