Πρόκειται για δύο σπήλαια Κεφαλαρίου Αργολίδος που βρίσκονται στην Αργολίδα, στο νότιο άκρο της πεδιάδας του Άργους, περίπου 8 χλμ. βόρεια της Λέρνας.
Οι έρευνες που έχουν γίνει στα σπήλαια από τους Γερμανούς έχουν αποκαλύψει σημαντική ποσότητα Νεολιθικής κεραμεικής. Έχουν εντοπιστεί στρώματα Νεότερης Παλαιολιθικής και Μεσολιθικής Εποχής, στα οποία βρέθηκαν λίθινα εργαλεία και μικρολιθικά αντικείμενα. Η πλειοψηφία, όμως, των ευρημάτων χρονολογείται στην Μέση Νεολιθική περίοδο, ενώ λιγοστά μπορούν να τοποθετηθούν στην Πρωτοελλαδική και Μεσοελλαδική Εποχή, όπως και στην Γεωμετρική και Κλασσική περίοδο.
Τα σπήλαια αναφέρονται από τον Παυσανία και ως τόποι αφιερωμένοι στον θεό Διόνυσο και τον Πάνα.
Η εκκλησία της Παναγίας Κεφαλαριώτισσας / Ζωοδόχου Πηγής στις πηγές του Ερασινού του Κεφαλαριού Αργολίδος. Σήμερα, το σπήλαιο είναι αφιερωμένο στην Παναγία και η πηγή κατά την ορθόδοξη παράδοση στην «Ζωοδόχο Πηγή»!
Στα νεότερα χρόνια η μία από τις σπηλιές διαρρυθμίστηκε σε εκκλησία της Παναγίας Κεφαλαριώτισσας (παραπάνω φωτ.).
ΠΗΓΗ: ΥΠΠΟΑ, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 4.3.2013.
Το χωριό Κεφαλάρι[1] Αργολίδος κείται στους πρόποδες του όρους Χάον, πρόβουνου του Κτενιά, επί του Αργολικού κάμπου [37.59618449659018, 22.691441737931715].
Τα καρστικά σπήλαια ευρίσκονται στην ειδυλλιακή περιοχή των πηγών του ποταμού Ερασίνου, στο χωριό Κεφαλάρι, στον 37ο παράλληλο [37.59625622190038, 22.68772553739368]. Εκτείνονται περίπου 60 μ. μέσα στο βουνό! Η παλαιότερη αρχαιολογική έρευνα έχει δώσει ιδιαίτερα ενδιαφέροντα στοιχεία ήδη από την Παλαιολιθική κατοίκηση. Τα υπόγεια καρστικά νερά αναγκάζονται να αναδυθούν στην επιφάνεια σχηματίζοντας μια μεγάλη καρστική πηγή. Η πηγή Ερασίνος, που επήρε το όνομά της από έναν ποτάμιο θεό της ελληνικής αρχαιότητας, ρέει για 5 χλμ. πριν εκβάλει στον Αργολικό Κόλπο στην Νέα Κίο. Μέσα στο χωριό, η πηγή γίνεται λίμνη, που περιβάλλεται από πλατάνια. Το μεγαλύτερο μέρος του καρστικού νερού από αυτήν την πηγή, καθώς και από τις άλλες καρστικές πηγές στον Αργολικό Κόλπο, πηγάζει υπόγεια, από τις «καταβόθρες» σε πόλεις των Αρκαδικών Ορέων (Μεγάλη Λεκάνη Τρίπολης, Αργό Πεδίον) και από πόλεις των ορεινών περιοχών της Κορινθίας και της Αργολίδας (Στυμφαλία, Αλέα / Σκοτεινή). Μεγάλα ρηγματα ευνοούν τις υδροτεκτονικές υδάτινες οδούς. Η κατανομή του νερού σε διάφορες πηγές ποσοτικοποιήθηκε και επιβεβαιώθηκε από πολυάριθμες χημικές και φυσικές δοκιμές ανίχνευσης χρωστικών (το 1983 και το 1984).
Οι καρστικες πηγες δυτικού Αργολικού Κόλπυ: Κεφαλάρι, Κίβερι, Ανάβαλος (Λιλέικο Μάτι), Βάλτος, Μούστος, Αγιου Ανδρέα, Κρυονέρι Κυνουρίας.
Για τους αρχαίους Έλληνες, οι πηγές συνδέονταν πάντα με την υδρομυθολογία τους. Υποψιάζονταν μια υπόγεια σύνδεση μεταξύ του Κεφαλαρίου και της λίμνης Στυμφαλίας. Σύμφωνα με την μελέτη (Morfis, κ.ά.), οι δοκιμές χρωστικής έχουν επιβεβαιώσει συνδέσεις με την Σκαφιδία πόλγη (σύμπλεγμα Στυμφαλίας στην Κορινθία) και την Αλέα / Σκοτεινή πόλγη στην Αργολίδα. Σε αντίθεση με την υποθαλάσσια καρστική πηγή κοντά στο Κιβέρι (βλ. Δίνη Αρκαδίας).
Οι Γερμανοί αρχαιολόγοι R. Felsch και L. Reisch πραγματοποίησαν ανασκαφικές έρευνες στο σπήλαιο το 1972 και 1975 – 1976 αντιστοίχως (στην συλλογή περιλαμβάνονται και χερσαία σαλιγκάρια από τα προϊστορικά στρώματα του σπηλαίου).
Ο R. Felsch έκανε το 1972 δοκιμαστική τομή 3 × 4 μ. στο σπήλαιο. Εντοπίστηκαν διαδοχικά στρώματα του Τελικού / Ανώτερου Παλαιολιθικού, με εργαλεία από ραδιολαρίτη και πυριτόλιθο, μεταξύ των οποίων ξέστρα και λεπίδες. – βλ. έκθεση του Felsch και στο Archäologischer Anzeiger 6 (1973), σελ. 13–27.
Ο Reisch επραγματοποίησε δύο ερευνητικές ανασκαφικές περιόδους, χρηματοδοτούμενες από την Deutsche Forschungsgemeinschaft (DFG). Κατέγραψε 28 αρχαιολογικά στρώματα και συγκέντρωσε πάνω από 30.000 λίθινα τεχνουργήματα, μαζί με οστά πανίδας, αντικείμενα από οστούν και κέρατο, κοσμήματα και ακόμη ανθρώπινα κατάλοιπα παλαιολιθικής ηλικίας. – ΔΙΑΒΑΣΤΕ το και ΕΔΩ.
- Περίπου 2 χλμ. δυτικά του χωριού ευρίσκονται τα ερείπια μιας αρχαίας πυραμίδας, της λεγόμενης Πυραμίδας του Ελληνικού ή Κεφαλαρίου. Πρόκειται για πολυγωνική πυραμίδα. Η υπόθεση ότι επρόκειτο για τάφο είναι πλέον ξεπερασμένη. Παρόμοιες κατασκευές υπάρχουν και αλλού στην Αργολίδα.
ΠΗΓΗ: Γ. Λεκακης «Συγχρονης Ελλαδος περιηγησις».
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:
- DAI
- Μόρφης Α. κ.ά. “Καρστική Υδρογεωλογία της Κεντρικής και Ανατολικής Πελοποννήσου (Ελλάδα)”, Συνεισφορές της Στυρίας στην Υδρογεωλογία, 37/38, Γκρατς 1986.
- Schneider L. “Πελοπόννησος. Μυκηναϊκά Ανάκτορα, Αρχαία Ιερά και Βενετσιάνικα Κάστρα στη Νότια Ελλάδα”, εκδ. DuMont, Κολωνία, 2001.
- Smith W. “Λεξικό Ελληνικής και Ρωμαϊκής Γεωγραφίας”, εκδ. Walton και Maberly, Λονδίνο, 1854.
- Speich R. “Νότια Ελλάδα. Οδηγός Τέχνης και Ταξιδίου”, εκδ. Kohlhammer, Στουτγάρδη, 1980.
ΣΗΜΕΙΩΣΙΣ:
[1] Κεφαλάρι είναι σύνηθες ελληνικό τοπωνύμιο. Κεφαλάρι / Μάτι / Κρυονέρι, κλπ. ονομάζονται έτσι περιοχές και οικισμοί με σημαντικές πηγές νερού. Έτσι στην Ελλάδα βρίσκουμε – πλην της Αργολίδας – Δράμας (Άνω και Κάτω), Καστοριάς, Κορινθίας, Κηφισιάς Αττικής, κ.ά.
Σπηλαια απηλαιο Κεφαλαριου Αργολιδος, παλαιολιθικη εποχη κατοικηση, θεος Διονυσος Πανας θεος παν, εκκλησια ΙΝ Παναγια Κεφαλαριωτισσα Κεφαλαρι αργολιδας, αργολιδα, πεδιαδα αργους, Λερνα λερνη Γερμανος νεολιθικη κεραμεικη κεραμικη νεοτερη μεσολιθικη Εποχη λιθινα εργαλεια μικρολιθικα αντικειμενα ευρημα Μεση περιοδος, Πρωτοελλαδικη Μεσοελλαδικη Γεωμετρικη Κλασσικη Παυσανιας σπηλια ειδυλλιακη περιοχη πηγες ποταμος Ερασινος χωριο Κεφαλαρι, 37ος παραλληλος αρχαιολογια κατοικηση Γερμανια αρχαιολογος ανασκαφη 20ος αιωνας μχ 1972 1975 – 1976 συλλογη χερσαιο σαλιγκαρι προιστορι Τελικη Ανωτερη εργαλειο ραδιολαριτης πυριτολιθος, ξεστρο λεπιδα αρχαιολογικο στρωμα λιθινο τεχνουργημα οστα πανιδα αντικειμενο οστουν οστο κερατο, κοσμημα ανθρωπινα καταλοιπα ερειπια αρχαια πυραμιδα Πυραμιδα Ελληνικου ελληνικο πολυγωνικη ταφος κατασκευη ορος Χαον, προβουνο προβουνι Κτενιας αργολικος καμπος καρστικο ποταμος Ερασινος, βουνο υπογεια καρστικα υδατα νερα νερο αναδυση καρστικη πηγη αρχαιος ποταμιος θεος ελληνικη αρχαιοτητα εκβολες αργολικος Κολπος Νεα Κιος λιμνη, πλατανι καρστικο υπογεια καταβοθρα πολις πολη Αρκαδικα Ορη Μεγαλη Λεκανη Τριπολης, τριπολη τριπολις αρκαδια αργον Αργο Πεδιον πεδιο πολεις ορεινη Κορινθια Αργολις Στυμφαλια, Αλεα / Σκοτεινη μεγαλο ρηγμα υδροτεκτονικη υδατινη οδος κατανομη χημικη φυσικη δοκιμη ανιχνευση χρωστικων χρωστικη αρχαιοι ελληνες, υδρομυθολογια υπογεια συνδεση Στυμφαλιας σκαφιδια πολγη συμπλεγμα υποθαλασσια Κιβερι Δινη Αρκαδιας ελληνικο τοπωνυμιο ματι οικισμος Ελλαδα Δραμας ανω και Κατω δραμα μακεδονια Καστορια Κορινθια Κηφισια αττικη Αναβαλος Λιλεικο Ματι Βαλτος, Μουστος, Αγιος Ανδρεας, Κρυονερι Κυνουριας Κυνουρια
