Πιστοποιήθηκε η αρχαία σχέση Θράκης - Ισπανίας

Του Γιώργου Λεκάκη

Η αρχαία «έπαυλη / βίλα του Collet» ευρίσκεται επάνω από τον κόλπο του Παλαμού, στην παράκτια ακτή της περιοχής κυριαρχίας των αρχαίων ελληνικών πόλεων Γηρυόνης και Εμπορείον (νυν Αμπούριες / Emporiae / Empúries / L’Escala, στον 42ο παράλληλο [42.134516794792134, 3.120592402652241]) – αποικία των Φωκαέων Ελλήνων της Ιωνίας – ΔΕΙΤΕ σχετική εκπομπή του Γ. Λεκάκη, ΕΔΩ – της νυν ΒΑ. Ισπανίας, 40 χλμ. νότια της αρχαίας ελληνικής πόλεως Εμπορείου και 45 χλμ. ΝΑ. της πόλεως Γηρυόνης (νυν Gerunda / Girona / Χιρόνα).

ΔΙΑΒΑΣΤΕ επίσης: Γ. Λεκάκης “Αρχαιες ελληνικες πολεις στην Ιβηρικη Χερσονησο”, ΕΔΩ.

Η παραπάνω τοποθεσία απολαμβάνει προνομιακής θέσης με θέα στον κόλπο και βρίσκεται σε μια βραχώδη προεξοχή ύψους 20 μ. περίπου. Αν και η αρχαία τοποθεσία εντοπίσθηκε στα τέλη του 19^ου αιώνα, δεν εξερευνήθηκε μέχρι τις αρχές του 21^ου αιώνα, όταν ξεκίνησε μια σειρά αρχαιολογικών ανασκαφών. Η αρχική εξερεύνηση του κάτω μέρους του αρχαιολογικού χώρου εντόπισε αρχαία ρωμαϊκών χρόνων κεραμική, που συνδέεται με την έπαυλι[1] και ακολούθησαν, από το 2015 και μετά, ανασκαφές στην ίδια την αρχαία βίλα.

Αλλά ένα κεραμικό αγγείο, που ανακαλύφθηκε στην αγροτική παράκτια «έπαυλη του Collet», ρωμαϊκής εποχής, υποδηλώνει ότι μια μικρή θρακική («ανατολική» την λένε γενικώς!) λατρεία, είχε εξαπλωθεί σε αυτό το δυτικό άκρον της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.

Ερευνητές με επί κεφαλής τον κ. M. Bouzas Sabater (του Πανεπιστημίου της Χιρόνα) διαπίστωσαν ότι τα ανακτημένα κομμάτια του αγγείου (διαμέτρου περίπου 2,3 μ.) περιλαμβάνουν ένα μέρος του χείλους και μια λαβή σε σχήμα δικέφαλου φιδιού (ιερόζωο του Σαβαζίου).

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΔΙΚΕΦΑΛΩΝ και ΔΙΚΕΦΑΛΟΛΑΤΡΕΙΑΣ, ΕΔΩ.

Σειρές ημικυκλίων χαραγμένες επάνω από το σώμα του φιδιού μιμούνται λέπια. Χαρακτηριστικά του αγγείου υποδηλώνουν ότι δεν κατασκευαζόταν τοπικά, αλλά ίσως είχε παραχθεί στην Βόρεια Αφρική. Κοντά στο αγγείο βρέθηκαν πιθάρια και κύπελλα κρασιού, που χρονολογούνται μεταξύ 27 π.Χ. και 14 μ.Χ. (επί Αυγούστου). Η σύγκριση της εικονογραφίας στο αγγείο με άλλα αρχαία αντικείμενα της εποχής, υποδηλώνει ότι συνδεόταν με την λατρεία του θεού Διονύσου – Σαβάζιου, μιας θεότητας από την Θράκη και την Φρυγία (των Μακεδονο-Θρακών) – ΔΕΙΤΕ σχετική ομιλία του Γ. Λεκάκη, ΕΔΩ. Το θραύσμα είχε αξία πέρα από την βασική του λειτουργία ως κεραμικό δοχείο. Ο κ. Sabater και οι συνάδελφοί του πιστεύουν ότι ένας ιερέας του Σαβάζιου ίσως εταξείδεψε από την ανατολή στο Εμπορείον, εξαπλώνοντας την επιρροή της λατρείας μέχρι αυτήν την αγροτική έπαυλη.

Αυτό το αρχαίο τεχνούργημα είναι ένα από τα λίγα του είδους του, που βρέθηκαν στην Ιβηρική Χερσόνησο. Αν και δεν είναι ευρέως τεκμηριωμένο στην Ιβηρική Χερσόνησο, στοιχεία αυτής της λατρείας εκτός του Εμπορείου, έχουν βρεθεί επίσης:

επίσης στην πόλη Εμπορείον βρέθηκε μια χάλκινη πλάκα, που απεικονίζει τον ίδιο τον θεό Σαβάζιο, περιτριγυρισμένο από σύμβολα της λατρείας του, σε έναν τάφο του 1^ου αιώνα μ.Χ.
στην επίσης κοντινή Τολεγασσό, χρονολογίας σύγχρονης με της βίλλας του Collet.[2]
στο Camp de la Gruta, στην Torroella de Montgrí [42.04205088489677, 3.129012725826818] – βρέθηκε τμήμα λαβής αγγείου με ανάλογη διακόσμηση φιδιών / ερπετών.
στην αρχαία ελληνική Βαρειά (νυν Logroño / La Rioja – 42.462443839271714, -2.4406381090073332) – βρεθηκε ρωμαϊκών χρόνων αγγείο με εφαρμοσμένα φίδια σε μορφή συμβατή με την εικονογραφία του Σαβάζιου.
στην Νέα Καρθαγένη στο νησίδιο Isla de Escombreras στον 37ο παράλληλο [37.55904667981542, -0.9695648671900944]: Βρέθηκε ένα από τα πιο εντυπωσιακά ευρήματα: Μια χάλκινη “Χείρα του Σαβάζιου”, δηλαδή το χαρακτηριστικό votive χέρι με φίδι κ.ά. σύμβολα. Χρονολογείται στον 1ο αι. μ.Χ. Εκτίθεται στο Εθνικό Μουσείο Υποβρύχιας Αρχαιολογίας της Ισπανίας.
στην Αλκουδία (στον 39ο παράλληλο [39.19724991082136, -0.5045370474845344] της Ελίκης – βρεθηκε ένα μικρό χάλκινο προτομικό αντικείμενο, το οποίο έχει ερμηνευθεί ως σχετιζόμενο με τον Σαβάζιο.

Με άλλα λόγια, πιστοποιήθηκε η πλατειά διάδοση της θρακικής λατρείας του θεού Διονύσου – Σαβάζιου σε μεγάλη έκταση της Ιβηρικής…

ΠΗΓΗ: M. Bouzas Sabater, κ.ά. «Of snakes and gods: early evidence for the cult of Sabazios in the Roman villa of Collet», DOI: https://doi.org/10.15184/aqy.2026.10420, Antiquity, εκδ. Cambridge University Press, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 26.8.2026.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ: