Του Γιώργου Λεκάκη
Ερευνητές από την Ιταλική Αρχαιολογική Σχολή στην Αθήνα και το Πανεπιστήμιο της Πάντοβα ανέκτησαν οστά 450 ποντικών (Mus musculus) – ίσως και περισσότερων – από τα ιζήματα ενός αναθηματικού στρώματος, μέσα σε μια κατασκευή που χρονολογείται από τον 7ο αιώνα π.Χ. στο ιερόν του θεού Απόλλωνος στην Γόρτυνα Κρήτης!
- Αρχαία κείμενα είχαν συνδέσει το ιερόν με εκδηλώσεις του Πυθίου Απόλλωνα, ο οποίος συνδεόταν με τον καθαρμό / καθαρισμό, την μαντεία και την ίδρυση πόλεων. Αυτές οι πρακτικές λέγεται ότι προέκυψαν από έναν μύθο, στον οποίο ο θεός Απόλλων σκότωσε έναν πύθωνα κοντά στους Δελφούς.
Η ανακάλυψη ποντικιών μέσα στον ιερό περίβολο, ωστόσο, υποδηλώνει ότι αυτό το κρητικό ιερό μπορεί αρχικώς να ήταν αφιερωμένο στον Σμινθέο Απόλλωνα, τον «ποντικοκτόνο» – η λέξις σμίνθος(*)για τον μυ/ποντικό είναι άλλωστε κρητική(**)! – ο οποίος πιστεύεται ότι προστάτευε από τις επιδημίες που μεταδίδονταν από τα τρωκτικά και τις ζημιές που μπορούσαν να προκαλέσουν στις καλλιέργειες. Οι αρχαιολόγοι πιστεύουν ότι το επίκεντρο του ιερού μετατοπίστηκε από την προστασία της γεωργίας στην λατρεία του Απόλλωνος, καθώς η Γόρτυνα μεγάλωνε σε μέγεθος και σημασία ως θρησκευτικό κέντρο στον ελληνικό κόσμο.
Ο Απόλλων, οι ποντικοί και η πόλη που γεννιέται
Μεταξύ 19 Ιουλίου και 14 Αυγούστου 2026, η Ιταλική Αρχαιολογική Σχολή Αθηνών και το Τμήμα Πολιτιστικής Κληρονομιάς του Πανεπιστημίου της Πάδοβας επανέλαβαν τις έρευνες στο ιερό του Απόλλωνα στη Γόρτυνα της Κρήτης.
Οι έρευνες επικεντρώθηκαν στον ιερό περίβολο, ο οποίος κατασκευάστηκε γύρω στα μέσα του 7ου αιώνα π.Χ. και αποτελεί ένα από τα αρχαιότερα και πιο σύνθετα λατρευτικά κτήρια των αναδυόμενων κρητικών πόλεων. Τρεις νέες δοκιμαστικές τομές επιβεβαίωσαν τη χρονολόγηση της κατασκευής και παρείχαν νέα δεδομένα για τις τεχνικές δόμησής της.
Στο επίκεντρο των ερευνών παραμένει ο αποθέτης που ανακαλύφθηκε το 2025, ο οποίος περιείχε πλήθος ευρημάτων και τα κατάλοιπα περισσότερων από 450 ποντικών. Πρόκειται για ένα εξαιρετικό εύρημα, που επιτρέπει την υπόθεση ότι στη Γόρτυνα λατρευόταν ο Απόλλωνας Σμινθέας, ο θεός καθαρτής και προστάτης από τα τρωκτικά, ενδεχομένως παράλληλα με τον Απόλλωνα Πύθιο που μαρτυρείται κατά την ελληνιστική εποχή.
Στην Γόρτυνα, ακόμη και 450 μικρά κατάλοιπα μπορούν να αλλάξουν την ιστορία ενός μεγάλου ιερού.
- Οι έρευνες συνεχίστηκαν επίσης στο γειτονικό θέατρο, όπου ήρθαν ξανά στο φως επιβλητικά τμήματα της πρόσοψης της σκηνής, αρχιτεκτονικά μέλη από την κατάρρευση και διακοσμητικά στοιχεία.
- Στις δραστηριότητες συμμετέχουν φοιτητές και ερευνητές από τα Πανεπιστήμια της Πάδοβας, της Ρώμης Sapienza, της Πίζας και το Ruhr-Universität Bochum.
- Διαθέσιμος σε open access ο 7ος τόμος των “Μονογραφιών”, και ο δεύτερος της σειράς “Gortyn”, υπό την επιμέλεια των Antonino Di Vita και Archer Martin, με τίτλο “Gortina II. Pretorio. Il materiale degli scavi Colini 1970-1977” (ASAtene Monografie VII, Padova 1997). Αντικείμενο αυτού του τόμου είναι το πλούσιο σύνολο υλικού που προέρχεται από τις ανασκαφικές εκστρατείες του Ant. Colini στο Πραιτώριο της Γόρτυνος, οι οποίες πραγματοποιήθηκαν σε διάφορες φάσεις από την δεκαετία του 1920 έως την δεκαετία του 1970. Η μελέτη αυτή εξοφλεί ένα επιστημονικό χρέος της Σχολής, συλλέγοντας την κληρονομιά ενός διακεκριμένου αρχαιολόγου και την σχέση του με την Κρήτη.
ΠΗΓΗ: Ιταλική Αρχαιολογική Σχολή στην Αθήνα, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 7.8.2026.
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ Γ. Λεκάκη:
- Είναι γνωστή η σχέση των Κρητών με την λατρεία του Απόλλωνος. Οι απολλωνιστές της Κρήτης ίδρυσαν το Μαντείο των Δελφών. – ΔΙΑΒΑΣΤΕ το ΕΔΩ.
- Ναό του Σμινθέου Απόλλωνα ευρίσκουμε και στην Τροία, στην πόλη Σμίνθη.
- Σμινθεύς (του Σμινθέως) / Σμίνθιος (ὁ) = ἐπίθετον τοῦ Ἀπόλλωνος, ἐκ τοῦ σμίνθος = μυοκτόνος , ὁ τοὺς ποντικοὺς φονεύων – ΠΗΓΗ: Σχόλ. Ομ. Ἰλ. Α.39. Αἰλ. π. Z. 12.5. Βυζ. Σχόλ. Ἑνετ. ἐν τόπῳ, Στράβ. 604, 613.
- (*) σμίνθος (ὁ) = μῦς, ποντικὸς (λέξις κρητική(**) – ΠΗΓΗ: Σχόλ. Ἑνετ. εἰς Ἰλ. Α.39. Αἰσχύλ. Ἀπ. 226. Λυκόφρ. 1307. Ἀνθ. Π.9.410. Στράβ. 613. Ἡσύχ.
αρχαια οστα αρχαοι ποντικοι αρχαιος ναος Απολλωνος Γορτυνα Κρητης Λεκακης
