Του Γιώργου Λεκάκη
Η σέπια / sepia είναι ένα κοκκινo–καφέ χρώμα, που επήρε το όνομά της από την πλούσια καφέ χρωστική ουσία (#704214), η οποία προέρχεται από τον σάκκο μελανιού της σουπιάς, η οποία προέρχεται από την αρχαία ελληνική λέξης σηπία!
- σηπία (ἡ) / ιων. σηπίη = μαλάκιον ὅπερ διωκόμενον ἐκπέμπει μέλαν τι ὑγρὸν καὶ θολώνει τὰ ὕδατα ὅπως διαφύγῃ· ἐκ τοῦ ὑγροῦ δὲ τούτου παρασκευάζεται καὶ τὸ χρῶμα σηπία – ἐν Ἀθήναις ἔτρωγον αὐτὴν ὡς ἔδεσμα ἐκ τῶν ἀρίστων. Απαντάται και στους τύπους σηπίδιον, σηπιδάριον, σηπιάς, σηπίον, σηπείον, κλπ. Η νυν σουπιά. – ΠΗΓΗ: Ἀριστ. π. τὰ Ζ. Ἱστ. 4.8,21. Ἀριστοφ. Ἀχ. 351 και 1040. Ἐπίχ. 33 Ahr. Ἱππῶναξ 62.
- Ετμολογικώς κάποιοι συνδέουν την λέξη με το σάπιο < σήψη. Σημασιολογικά πιθανόν. Το μελάνι που μυρίζει σαν να είναι σάπιο. – βλ. Beekes.
- > λατ. sepia > ιταλ. seppia, γαλλ. seiche, ισπ. xibia, σερβ. sipa, κλπ. Στα αγγλικά η λέξη sepia με την έννοια της σουπιάς μαρτυρείται από τα τέλη του 14ου αιώνα.
Το μελάνι της σουπιας εχρησιμοποιείτο συνήθως για γραφή στον ελληνικο και τον ρωμαϊκό πολιτισμό. Αλιευόταν κυρίως στην Αδριατική Θάλασσα. Τόποι με αφθονία σουπιών ελέγοντο Σηπιάς Άκρα.
Μελάνι σουπιας χρησιμοποιήθηκε για γραφή, σχέδιο και ως έγχρωμο μελάνι από τον Λ. ντα Βίντσι. Ο όρος «σχέδιο σεπιας» καταγράφεται από το 1863. Παρέμεινε σε κοινή χρήση ως υλικό σχεδίασης καλλιτεχνών μέχρι τον 19ο αιώνα. Στο τελευταίο τέταρτο του 18ου αιώνα, ο καθηγητής J. Seydelmann της Δρέσδης ανέπτυξε μια διαδικασία για την εξαγωγή και την παραγωγή μιας συμπυκνωμένης μορφής σέπιας, για χρήση σε ακουαρέλλες και λαδομπογιές.
ΑΛΛΕΣ ΧΡΗΣΕΙΣ του ΟΡΟΥ και του ΜΕΛΑΝΙΟΥ της ΣΟΥΠΙΑΣ
- Στην φωτογραφία: Η τόνωση σέπιας είναι μια χημική διαδικασία που χρησιμοποιείται και στην φωτογραφία και αλλάζει την εμφάνιση των ασπρόμαυρων εκτυπώσεων σε καφέ. Χαρακτηρίζει τις παλιές φωτογραφίες. Σήμερα πλέον, οι ψηφιακές φωτογραφικές μηχανές περιλαμβάνουν ένα φίλτρο τόνου σέπιας, για να μιμείται την εμφάνιση των φωτογραφιών σε ρετρό χρόνο.
- Στην μουσική: δεκαετία του 1940 στις ΗΠΑ, η μουσική που προοριζόταν για αφροαμερικανικό κοινό, ονομαζόταν σέπια ή γενικώς φυλετική μουσική – πρόδρομος της rhythm and blues (R&B). Υπήρχε μάλιστα και ένα περιοδικό για Αφροαμερικανούς, που ονομαζόταν Sepia (1953 – 1983).
- Στον κινηματογράφο: Ο καταξιωμένος Ρώσος σκηνοθέτης Α. Ταρκόφσκι χρησιμοποίησε έναν τόνο σέπια στην ταινία επιστημονικής φαντασίας «Stalker» (του 1979) για να διακρίνει οπτικά σκηνές, που διαδραματίζονται στον συνηθισμένο κόσμο από τον κόσμο της Απαγορευμένης Ζώνης, ο οποίος απεικονίζεται έγχρωμος.
ΠΗΓΗ: Γ. Λεκάκης «Λεξικο παραδόσεων». ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 4.10.2002.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:
- Gettens R. J. και Stout G. L. «Painting Materials: A Short Encyclopedia», εκδ. Courier Corporation, 2012.
- Green P. «Andrei Tarkovsky: The Winding Quest», Springer, 18.6.1993.
- Maerz and Paul «A Dictionary of Colour» εκδ. McGraw Hill, Νέα Υόρκη, 1930.
- St. Clair Kassia «The Secret Lives of Colour», εκδ. John Murray, Λονδινο, 2016.
χρωμα σεπια ετυμολογια sepia αρχαια ελληνικη λεξη Λεκακης χρωματα αποχρωση αρχαιες ελληνικες λεξεις χρωματα κοκκινο κοκκινοκαφε ονομα καφε χρωστικη ουσια, σακκος μελανι σουπια λεξεις σηπια ιωνικα σηπιη μαλακιον μαλακιο διωκομενον εκπομπη μελαν υγρο θολωμα υδατα διαφυγη υγρον παρασκευη αθηναι αθηνα τροφη διατροφη εδεσμα αριστο σηπιδιον, σηπιδαριον, σηπιας, σηπιον, σηπειον, αριστοτελης αριστοφανης επιχαρμος ιππωναξ διωξη μελα υγρα θολο αρχαιοι αθηναιοι εδεσματα σηπιδιο, σηπιδαριο, σηπιο, σηπειο, ιππωνακτας γραφη αρχαιος ελληνικος ρωμαικος πολιτισμος κοσμος αλιεια ψαρεμα Αδριατικη Θαλασσα Σηπιας ακρα ακρωτηριο σχεδιο εγχρωμο μελανια ντα Βιντσι υλικο σχεδιαση καλλιτεχνες 19ος αιωνας μχ 18ος καθηγητης Δρεσδη διαδικασια εξαγωγη παραγωγη συμπυκνωμενη χρηση ακουαρελα ακουαρελλα λαδομπογια σαπιο < σηψη λατινικα sepia > ιταλικα seppia, γαλλικα seiche, ισπανικα xibia, σερβικα sipa, αγγλικα 14ος λατινικη γλωσσα ιταλικη γαλλικη ισπανικη σερβικη αγγλικη φωτογραφια τονωση σεπιας χημεια χημικα διαδικασια φωτογραφικη τεχνη εμφανιση ασπρομαυρη εκτυπωση παλια φωτογραφιες ψηφιακη φωτογραφικη μηχανη φιλτρο τονος μιμηση ρετρο μουσικη αφροαμερικανοι φυλετικη rhythm and blues R & B περιοδικο τυπος κινηματογραφος Ρωσος σκηνοθετης Ταρκοφσκι τονος κινηματογραφικη ταινια επιστημονικη φαντασια Stalker 1979 διακριση οπτικη σκηνη συνηθισμενος κοσμος απαγορευμενη Ζωνη εγχρωμος Λεξικο παραδοση
