Του Γιώργου Λεκάκη
Η αγία Παρασκευή αναφέρεται ως παρθένα μάρτυς με το όνομα Βενεράντα, αλλά στην Μεγάλη Ελλάδα / Κάτω Ιταλία τιμάται με τα ονόματα Αφροδίτη[1] και Βενερία – ΠΗΓΗ: Peter de Natalibus «Catalogo Sanctorum», 1369 – 1372. Πάντως το «Martyrologium Romanum» δεν την αναφέρει!
Η «αγία του διπλού φωτός», Παρασκευή[2] (26 Ιουλίου)… παρασκευάζει τους χριστιανούς. Της τάζουν για παθήσεις των ματιών[3]. Γι’ αυτό λένε: «Πού ξεπεζεύουν οι στραβοί; Στην Αγιά Παρασκευή». Είναι και προστάτιδα των αναπήρων και των τυφλών. Μεσιτεύει για την θεραπεία των οφθαλμικών παθήσεων. Λένε πως όποιος ερχόταν σε επαφή μαζί της με βαθειά πίστη, θεραπευόταν θαυματουργά: Οι ανάπηροι μπορούσαν να περπατήσουν, οι δαιμονισμένοι αποκαθιστούσαν την υγεία τους και οι στείρες γυναίκες έμεναν έγκυες…
- Γενικώς πιστεύεται πως η αγία Παρασκευή και ο άγιος Παντελεήμων θεραπεύουν όλες τις αρρώστιες. Εξ ου και «κουτσοί, στραβοί, στην αγιά Παρασκευή». Ο λαός την λέει και φαρμακίστρα και φαρμακιστερή.
Την ημέρα της τηρείται νηστεία με την κατάλυση κρασιού και λαδιού.
Σε πολλές τοπικές παραδόσεις η αγία (όπως και ο άη Νικόλας, και ο άη Γιάννης, κι ο άη Γιώργης) φέρεται να παρουσιάζεται σε κάποιο πανηγύρι της και να εξοντώνει κάποιο υπερφυσικό πλάσμα, που σκόρπιζε τον τρόμο στους πανηγυριστές της – γιατί, κατά τη λαϊκή πίστη, οι άγιοι νοιάζονται γι’ αυτούς που τους τιμούν.
ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ
Όταν το Μεσολόγγι το μάστιζε η χολέρα (1854), διηγούνται πως ένας στρατιώτης είδε απ’ την σκοπιά του στρατώνα του μια ασπροφορεμένη γριά να κυνηγά μια μαυροφορεμένη. Φώναξε «στα όπλα!» και μαζεύτηκαν κι άλλοι να δουν τι τον ανησύχησε. Και τις είδαν κι αυτοί. Είδαν πως μετά από λίγο η ασπροφόρα κτύπησε και σώριασε ξερή την μαυροφορούσα. Έτρεξαν κατά ‘κεί και η γριά στ’ άσπρα είχε εξαφανισθεί! Την άλλη ημέρα διέδωσαν το παράξενο συμβάν και οι παλαιότεροι θυμήθηκαν πως στο μέρος του φονικού υπήρχε πολύ παλαιά ένα εκκλησάκι της Αγίας Παρασκευής, το οποίο είχε γκρεμιστεί με την πολιορκία. Έτσι συνέδεσαν την ασπροφορούσα με την αγία και την μαυροφορούσα με την χολέρα. Και έριξαν λιθάρια στο μέρος του φονικού. Και πράγματι, λένε, μετ’ ολίγου εξαλείφθηκε και η επιδημία από την ηρωική πόλι…
Μεταξύ Αγ. Νικολάου-Κρίκελλου Ευρυτανίας ευρίσκεται η Θέση Κοκκάλια. Στον δρόμο από το πρώτο χωριό προς το δεύτερο, μετά την Βρύση Κραβάρη, θα ιδείτε χωμάτινη έξοδο αριστερά για το Μνημείο στα Κοκκάλια. Συνολική απόσταση 1 χλμ. Ωραιότατη πεζοπορία μέσα στο δάσο. Αλλά και βατός χωματόδρομος. Έπειτα από 800 μ. ο χωματόδρομος διακλαδίζεται: Ευθεία συνεχίζει προς κάτι στάνες (1 χλμ.) και αριστερά (άλλα 200 μ.) φθάνει στο μνημείο της καθοριστικής μάχης, του 279 π.Χ. κατά την οποία οι Ευρυτάνες Αιτωλοί συνέτριψαν κατά κράτος τους Γαλάτες. Η περιοχή γύρω γέμισε νεκρούς και κόκκαλα, που για πολλά χρόνια ήταν ορατά στους περαστικούς και τους περιηγητές. Γι’ αυτό και επήρε αυτό το όνομα. Σήμερα ένα λιτό μνημείο επισημαίνει την μεγάλη μάχη. Το έστησε ο Σύλλ. των εν Αθήναις Κρικελλιωτών Ευρυτάνων «Ο Άγιος Νικόλαος» το 1989. Προς τιμήν της μάχης, εκεί στην κοντινότερη Κυριακή της αγ. Παρασκευής (τέλη Ιουλίου), γίνεται ο Ευρυτάνειος Δρόμος Κοκκάλια-Κρίκελλο. Οι μεγάλοι τρέχουν 19,5 χλμ. απόσταση και τα παιδιά 2 χλμ. μέσα σε μια πανέμορφη διαδρομή, μέσα στο ελατοδάσο.
Ωραιότατος περίπατος (1,5 χλμ.) στον Άγιο Νικόλαο Ευρυτανίας είναι έως το ξωκκλήσι της Αγ. Παρασκευής. Από το κέντρο του χωριού, ανηφορικός στενός δρομίσκος αριστερά οδηγεί προς αυτό. Διαπερνά το χωριό, πολύ κοντά στα σπίτια, και σε 200 μ. φθάνει στον κοιμητηριακό ναό της Αναλήψεως του Χριστού. Εδώ τελειώνει και η άσφαλτος και αρχίζει βατός χωματόδρομος, μέσα σε πανέμορφο δάσο. Σε 300 μ. στην διακλάδωση συνεχίζουμε δεξιά, όπως επίσης και στην επόμενη διακλάδωση, που θα συναντήσουμε σε 400 μ. Μένουν άλλα 200 μ. έως το πλάτωμα στάθμευσης για το ξωκκλήσι. Το πανηγυρίζουν έντονα της αγίας Παρασκευής (26 Ιουλίου), ημερομηνία που την έχουν και ως αντάμωμα των ξενιτεμένων τους. Οι γιορτές είναι επί 4ήμερον: Την πρώτη, κάνουν τα Ξεφλουδίσια / το ξέφλο. Οι παλαιότεροι συγκεντρώνονται στις κρήνες της κεντρικής πλατείας και ξεφλουδίζουν τα καλαμπόκια. μαθαίνοντας έτσι τους νεώτερους πώς γινόταν παλαιά αυτή η εργασία. Έπειτα τα κάνουν τσασμά (τα περνούν στο σύρμα για να τ’ αρμαθιάσουν και να τα φυλάξουν για όλον τον χειμώνα). Παλαιότερα αυτή η εργασία γινόταν τέλη Σεπτεμβρίου και στο σπίτι κάθε οικογένειας που έκανε ξεφλουδίσια, μαζευόταν όλο το χωριό να βοηθήσει. Και να τα κεράσματα, και να τα τραγούδια… Έτσι οι άνθρωποι έρχονταν και πιο κοντά… Τώρα οι άνθρωποι χάθηκαν, δεν λένε ούτε «καλημέρα» μεταξύ τους… Την επομένη, γίνεται η Γιορτή της Πίττας. Πάλι στην κεντρική πλατεία. Κάθε μια νοικοκυρά φέρνει μια πίττα, φτιαγμένη και στολισμένη από το σπίτι της, ενώ στο κέντρο ανάβεται φωτιά και στα κάρβουνα μπαίνουν οι γάστρες για να δείξουν πώς ψηνόταν παραδοσιακά η ζυμαρόπιττα… Την επομένη, που είναι η παραμονή της γιορτής, χορός και τραγούδι μέχρι πρωίας (κάτι που, πρέπει να πω, συνέβαινε και τις προηγούμενες ημέρες)… Τέλος, ανήμερα, το βράδυ και πάλι όμορφη βραδιά με γλέντι και χορό…
Στην Λαμία μεγάλο πανηγύρι στον κεντρικό ναό, με θρησκευτικές τελετές, εμποροπανήγυρη και παραδοσιακή μουσική. Άλλα γνωστα πανηγυρια της στην Στερεα Ελλάδα, στο Μεγάλο Χωριό Ευρυτανίας, στον Δομοκό Φθιώτιδας και στην Κωνωπίνα Αιτωλοακαρνανίας.
Ιστορικά έχουν μείνει τα μοναστήρια της αγίας Παρασκευής, που δεν υπάρχουν πια: Αιτωλικού (του 1696) και Ανω Κεράσοβου Μεσολογγίου (του 1736), Μάνδρας Θέρμου Τριχωνίδας (του 1831), Παλιάμπελων Ξηρομερίου, Σαρδηνιών Βάλτου (του 1746), κ.ά.
Στην Νέα Μάκρη Αττικής στην Ξυροκέριζα, γυναικείο μοναστήρι με ορφανοτροφείο κοριτσιών. Πανηγύρι στο Μάζι στην Ιερά Μονή Αγίας Παρασκευής.
ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ
Στην Πάτρα Αχαΐας λιτανεία της εικόνας της και πανηγυρικές εκδηλώσεις στην πόλη.
Ο σπηλαιώδης ιστορικός ναός στην Σκάλα Λακωνίας – κάθε χρόνο γιορτάζει με μεγαλοπρέπεια και γίνεται περιφορά της εικόνας στον κεντρικό δρόμο της πόλης.
ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ
Είναι ιδιαιτερως αγαπητή αγία στην Μακεδονία:
Στην Νέα Κρήνη Θεσσαλονίκης, την ημέρα της γιορτής της, γίνεται η Γιορτή της Σαρδέλλας. Ολοι οι ψαράδες της περιοχής βγάζουν και ψήνουν τόνους σαρδέλλας, τους οποίους και διαμοιράζουν δωρεάν στους πανηγυριστές, ενώ η ρετσίνα ρέει άφθονη. Είναι ένα έθιμο που έγινε καθεστώς, από το 1985.
Στον Πλάτανο Ημαθίας υπάρχει ο ναός της Αγίας Παρασκευής. Την παραμονή γίνεται η περιφορά, μαζί με πολιτιστικές εκδηλώσεις. Και στην Αγία Παρασκευή της Κυδωνιάς, της Κορυφής και της Πρασινάδας γίνονται τα ίδια, όπως στον Πλάτανο.
Τα χωριά Κηπουρείο, Περιβόλι, αλλά και Πολυνέρι Γρεβενών πανηγυρίζουν της Αγίας Παρασκευής – με το τελευταίο χωριό να κάνει το μεγαλύτερο πανηγύρι.
Γνωστο πανηγυρι και στο Δίον Πιερίας.
Στην Δράμα, το γυναικείο μοναστήρι της, ιδρύθηκε το 1922.
Αξιόλογος ναός και στον Παλαιό Μυλότοπο Γιαννιτσών Πέλλας με ξυλόγλυπτο τέμπλο, προσκυνητάρι, αρχιερατικό θρόνο, ουρανό πάνω από την Αγία Τράπεζα, σύνθρονο στο Αγιο Βήμα και εικόνες βυζαντινής τέχνης. Ολονυκτία στο Μηλοχώρι Εορδαίας.
Σημαντικός ναός αυτό της Σιάτιστας[4] Κοζάνης.
ΘΕΣΣΑΛΙΑ
Γνωστό πανηγύρι στο χωριο Αγια Παρασκευη, την Καστανιά Καλαμπάκας Τρικκάλων και Σοφάδες Καρδίτσας.
Στα Τεμπη γνωστό το αγίασμα της Αγίας Παρασκευής.
ΗΠΕΙΡΟΣ
Γνωστο πανηγυρι γίνεται στο Μέτσοβο.
Αξιόλογοι ναοί της αγίας είναι:
- της Ροδαυγής, 25 χλμ. από την Άρτα. Πρόκειται για βασιλική εκκλησία, στο κέντρο του χωριού, σκεπασμένη με μαύρη πλάκα, με εκπληκτικό ξυλόγλυπτο τέμπλο.
- του Δρίσκου Ηπείρου, του 1319 (1790 κατά τον Λαμπρίδη), μονή που αναφέρεται σε χρυσόβουλο του Ανδρόνικου Παλαιολόγου και όπου σκοτώθηκε ο ποιητής Λ. Μαβίλης, πολεμώντας τους Τούρκους το 1912.
- του χωριού Τόσκεσι Δωδώνης.
- του Μονοδενδρίου Ζαγορίου (γυναικείο).
- της Σαντοβίτσας Ιωαννίνων και του Παλαιοχωρίου (Χαλάσματα) Συρράκου, επίσης των Ιωαννίνων (γυναικείο).
ΕΠΤΑΝΗΣΑ
Στην πόλη της Κέρκυρας, στον ναό της. Θρησκευτικές τελετές και πανηγυρικές εκδηλώσεις.
Πανηγυρίζουν στους Μακράδες Κέρκυρας και στους Καμιναράτες (Ταφιού) στην Πάλη Κεφαλονιάς.
ΘΡΑΚΗ – ΣΑΜΟΘΡΑΚΗ
Μεγάλο πανηγύρι γίνεται στο Αβδηρό Ξάνθης.
Την 26η Ιουλίου της αγίας Παρασκευής, πανηγυρίζει η πανέμορφη Κομοτηνή, καθ’ ότι η αγία είναι πολιούχος της πόλεως.
Γνωστο πανηγυρι και στην Μάκρη Εβρου.
Η γιορτή της Αγίας Παρασκευής – 26 Ιουλίου – στην Σαμοθράκη εορτάζεται στο ξωκκλήσι της Αγίας στην Παλιάπολη, με παραδοσιακό γοργόβραστο κρέας και χορό μετά την πρωινή λειτουργία στον αρχαιολογικό χώρο των Πύργων των Γατελούζι.
ΑΙΓΑΙΟ
Στην Χίο την τιμούν κάθε 14 Οκτωβρίου γιατί έσωσε την πόλη της Χίου από καταποντισμό.
Στην Μυτιλήνη Λέσβου, στον ναό της Αγίας Παρασκευής. Πανηγυρι, με παραδοσιακές εκδηλώσεις και λιτανείες.
Γνωστο πανηγυρι και στο Καρκινάγρι Ικαρίας.
ΚΥΚΛΑΔΕΣ
Μεγάλο πανηγύρι στις 26 Ιουλίου, της Αγίας Παρασκευής, στο χωριό Κολοφάνα Κάτω Μεριάς Αμοργού, όπου συμμετέχει όλο το νησί. Προσφέρεται το «πατατάτο» (κατσίκι με πατάτες).
Γνωστο πανηγυρι και στην Απολλώνεια, στο Εμπορειό Μήλου και στην Μύκονο, κ.α.
ΚΥΠΡΟΣ
Γιορτάζει ο σταυροειδής 5τρουλλος με διπλό νάρθηκα ναός του Γεροσκήτου Κύπρου. Έχει τοιχογραφίες του 15ου-16ου αι.
ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ – ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑ
Στα χωριά της Κυζίκου της Μ. Ασίας πιάνει τις γυναίκες μαιναδισμός. «Οι γυναίκες πιάνονται από το τέμπλο της εκκλησίας, χτυπιούνται στο κεφάλι και στο στήθος, ξεμαλλιάζονται και θρηνούν λέγοντας: “Αγία Παρασκευή, σώσε μας… Σώσε μας!”. Ετσι τις έπιανε η τρέλα… Μετά έπαιρναν τα βουνά. Αλίμονο στο σερνικό που θα συναντούσαν, ζώο ή άνθρωπο…».
Στην Καππαδοκία την λένε Παρασδζευή.
Στην Τένεδο στο μικρό ξωκκλήσι της, το πανηγύρι της βαστούσε 4 ημέρες και συμπανηγύριζαν και Τούρκοι.
ΜΕΓΑΛΗ ΕΛΛΑΔΑ
Το Ηράκλειο / Ερκολάνο υπάρχουν δύο εκκλησίες, αφιερωμένες στην αγία Βενεράντα. Οι εικόνες της φέρουν την ελληνική επιγραφή «Αγία Παρασκευή».
Λειψανολατρεία
Από την Γαλατία, σύμφωνα με την παράδοση, οι χριστιανοί μετέφεραν το σώμα της στο Άσκολι Πιτσένο, όπου τιμήθηκε μέχρι τον 4ο αιώνα. Μετά από αυτό, ένας ιερέας ο Άντιμος, μετέφερε τα λείψανά της στην Ρώμη (14 Νοεμβρίου). Η λατρεία και η δημοφιλία της άρχισε να ακμάζει μόλις στις αρχές του 17ου αιώνα, στην Ιταλία. Τα λείψανά της μεταφέρθηκαν από την Εκκλησία του Ιησού και της Μαρίας στον Καθεδρικό Ναό της Ατσιρεάλε. Το 1668, η Ιερή Σύνοδος των Τελετών επιβεβαίωσε επίσημα την τιμή της. Ο πάπας Αλέξανδρος Ζ΄… δώρισε τα λείψανα των αγίων Παρασκευής και Μάξιμου, τον 17ο αιώνα, στον επί κεφαλής του τάγματος των Καρμηλιτών στη Ρώμη![5] Μετά δόθηκαν στον ιερέα Simone dello Espirita Santo του καρμηλιτικού μοναστηριού στην Πυλη Ελληνων / Torre del Greco, κοντά στο Ercolano, ο οποίος καθιέρωσε την τιμή της Αγίας Παρασκευής στην περιοχή γύρω από το Ηράκλειο. Υπάρχουν ενδείξεις ότι τα λείψανα της αγίας Παρασκευής μεταφέρθηκαν στην Κωνσταντινούπολη. Το 1922, μέρος των λειψάνων της μεταφέρθηκε στην Αθήνα, στην εκκλησία της Αγίας Παρασκευής.
Ιερά λείψανα της αγίας Παρασκευής ισχυρίζονται πως έχουν:
- Μέρη της κάρας της οι Μονές Κουτλουμουσίου, Σιμωνόπετρας, Παντοκράτορος και Παντελεήμονος Αγίου Όρους, Πετράκη Αθηνών και Προφητη Ηλιού Θήρας.
- Η σιαγόνα της Αγίας Παρασκευής στην Μητρόπολη Θεσσαλιώτιδος.
- Μέρη της δεξιάς χειρός της στις ΙΜ Διονυσίου και Ιβήρων Αγίου Όρους.
- Μία εκ των χειρών της Αγίας Παρασκευής στην Μονή Αμυαλών Γορτυνίας Αρκαδίας.
- Μέρος χειρός της Αγίας Παρασκευής στη Μονή Μεγαλου Μετεώρου.
- Τέσσερα τεμάχια λειψάνων της αγίας στην Μονή Παντοκράτορος Αγίου Όρους.
- Αποτμήματα των λειψάνων της στις μονές: αγιου Ανθίμου του Ίβηρος Βουκουρεστίου, Παναγια Γουμενίσσης Κιλκίς, Σαγματά Βοιωτίας, αγιου Νικολάου Καλτεζών και Λουκούς Κυνουρίας Αρκαδίας, οσιου Διονυσίου Λιτοχώρου Πιερίας, Τιμίου Προδρόμου Καστρίτσης Ιωαννίνων, Γηροκομείου Πατρών Αχαιας, Σταγιάδων Καλαμπάκας και Δουσικου Τρικκαλων, Σεπετού Ηλείας, οσιου Θεοδοσίου Άργους, αγιου Κωνσταντινου Καλαμών, Παναγια Κορώνης Καρδίτσης, Αμπελακιωτίσσης Ναυπακτίας, στον ναό του αγιου Γεωργίου των Ελλήνων και στον ΙΝ Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου στο Ψυχικό Σερρών!!!
ΠΗΓΗ: Γ. Λεκακης “Ταματα και αναθηματα”. Γ. Λεκάκης “Συγχρονης Ελλαδος περιηγησις”. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 27.7.2000.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:
- Κ. Βίγκλας «Η Αγία Παρασκευή, το τέλος του αρχαίου κόσμου και το δυστοπικό μέλλον μας. Παραδείγματα από την Επιστημονικη Φαντασία», εκδ. Σταμούλη, Θεσσαλονίκη, 2025.
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
[1] «Ο θρύλος των 12 Παρασκευών και η δεισιδαιμονική τους λατρεία, υπάρχει και στην Δύση. Η προσωποποίηση της Παρασκευής στην Δύση είναι η αγία Αφροδίτη, εντελώς πανομοιότυπη με την δική μας Παρασκευή. Η ζωή της έχει πολλές ομοιότητες με αυτήν της Παρασκευής. Η χριστιανική λατρεία της Παρασκευής στην Δύση προστέθηκε από παγανιστικές αναμνήσεις της Παρασκευής ως ημέρας αφιερωμένης στην αρχαία Ρώμη στην Αφροδίτη και στην Γερμανία στην Φρέγια (εξ ου και Freitag η ημέρα Παρασκευή). – ΠΗΓΗ: Brockhaus και Efron «Εγκυκλοπαιδικό Λεξικό».
[2] Η Αθληφόρος / Μεγαλομάρτυς εγεννήθη το 100 μ.Χ. ημέρα Παρασκευή (εξ ου και τ’ όνομά της) στην Σικελία – μετά είπαν σε προάστιο της… Ρώμης – από Έλληνες χριστιανούς γονείς, κόρη του Αγάθωνα και της Πολιτείας. Ελαβε σπουδαία μόρφωση, που με την διδασκαλία της «άνοιγε τα μάτια του κόσμου, έπαιρνε το (πνευματικό) σκοτάδι και έδινε το φως» (εξ ου και προστάτιδα των ματιών).
Αφιερώθηκε στην φροντίδα των πτωχών και των ασθενών για 10 χρόνια. Επούλησε όλα τα υπάρχοντά της, μοίρας τα έσοδα στους πτωχούς και άρχισε να κηρύττει στην πόλη Γκρότε Σικελίας, όπου εγκαταστάθηκε σε μια σπηλιά κοντά στο σημερινό Κόρσο Γαριμπάλντι. Και στην Καλαβρία και την Καμπανία. Κι εκεί φρόντιζε τους αρρώστους. Λένε εκεί ότι μετά τις επισκέψεις της, παρέμενε ένα άρωμα τριαντάφυλλων. Απήχθη και μεταφέρθηκε στην πόλη Ατσιρεάλε στην Σικελία.
Συνελήφθη, κακοποιήθηκε και θανατώθηκε, περί το 140, ή το 143, ή το 150 – 180 μ.Χ.(!) εποχή που Ιουδαίοι και Ρωμαίοι καταδίωκαν την νέα θρησκεία με μεγάλη σκληρότητα. Αλλά μπερδεύονται: Άλλοι λένε επί ημερών Αντωνίνου (138 – 161) και άλλοι επί Μάρκου Αυρήλιου (161 – 180).
Για να την μεταστρέψει αυτοκράτωρ της προσέφερε διάφορα ανταλλάγματα, της έκανε και πρόταση γάμου, να γίνει αυτοκράτειρα, που απέρριψε. Τότε υπέστη βασανιστήρια: Της φόρεσαν πυρακτωμένη περικεφαλαία στο κεφάλι, την φυλάκισαν στην απομόνωση (αλλά άγγελος την απελευθερωσε την από τα δεσμά), την κάρφωσε σε έναν σταυρό και τοποθέτησε έναν βράχο στο στήθος της, της έβαλε φωτιά κάτω από τις μασχάλες και σε άλλα μέρη του σώματός της… Ώσπου την έριξαν σε ένα μεγάλο καζάνι με καυτό λάδι / πίσσα και θειάφι, για 7 ημέρες, αλλά παρέμεινε ζωντανή και αναδύθηκε ως άλλη… Αφροδίτη, ακόμα πιο όμορφη! Ο Αντωνίνος, αδυνατώντας να το πιστέψει, θέλησε να προσεγγίσει το καζάνι. Πλησιάζοντας όμως, από τον ατμό ή από κάποια άλλη αιτία, τραυματίστηκαν τα μάτια του με αποτέλεσμα να τυφλωθεί. (Άλλοι λένε πως η Παρασκευή του έριξε λάδι στα μάτια για να τον τυφλώσει και μετά να τον θεραπεύσει). Σύμφωνα με την παράδοση, η Αγία Παρασκευή, τον εθεράπευσε με θαυματουργικό τρόπο (και έκτοτε θεωρείται προστάτις των ματιών από τους χριστιανούς). Γι’ αυτό και ο Αντωνίνος την άφησε ελεύθερη στο έργο της…
Επέστρεψε και κήρυξε σε όλην την Μεγάλη Ελλάδα, προσελκύοντας την προσοχή του ηγεμόνα Θέμιου ή Θεότιμου, ο οποίος την υπέβαλε σε βασανιστήρια. Της έκοψε το στήθος (αλλά θεραπεύτηκε). Ενώ ηρέμησε και έναν δράκο της περιοχής και προσηλύτισε τον Θέμιο.
Όταν ο Μάρκος Αυρήλιος εξαπέλυσε νέο διωγμό κατά των χριστιανών, ξανασυνελήφθη. Ο αυτοκράτορας έδωσε εντολή στους έπαρχους Ασκληπιό και Ταράσιο να την βασανίσουν. Η Παρασκευή ήταν στην Θεσσαλονίκη (άλλοι λένε στην Γαλατία), όπου κατέστρεψε τον ναό του Απόλλωνος με την προσευχή της. Καθώς έμπαινε στον ναό, εσήκωσε το χέρι της και έκανε το σημείο του σταυρού. Ξαφνικά ακούστηκε ένας δυνατός θόρυβος και όλα τα αγάλματα στον ναό έπεσαν από τα βάθρα τους και έσπασαν κάνοντας έναν παρατεταμένο ήχο. Οι ιερείς την έσυραν από τον βωμό, την κτύπησαν και την πέταξαν έξω από τον ναό. Στην συνέχεια απαίτησαν από τον Ταρασιο να την σκοτώσει. Κρίθηκε ένοχη και καταδικάστηκε σε θάνατο με αποκεφαλισμό. Αποκεφαλίσθηκε από τον έπαρχο Ασκληπιό. Αλλά το σώμα της παρέμεινε θαυματουργικά άφθαρτο! Σύμφωνα με άλλες πηγές, ο Ασκληπιός την έφερε σε ένα τεράστιο δρακόφιδο, που ζούσε σε μια σπηλιά, για να την καταβροχθίσει. Η Παρασκευή έκανε το σημείο του σταυρού επάνω από το φίδι, και αυτό πέθανε αμέσως. Ο Ασκληπιός και οι κάτοικοι της πόλης, βλέποντας ένα τέτοιο θαύμα, την πίστεψαν και την απελευθέρωσαν. Τότε ανέλαβε ο Ταράσιος που την αποκεφάλισε… Το σώμα της τοποθετήθηκε στις κατακόμβες της Αγίας Δομιτίλλας – τις μεγαλύτερες της Ρώμης.
Τέλος, άλλοι λένε πως μαρτύρησε «κοντά στην Θεσσαλονίκη»!
[3] Πολλά τάματα – και κυρίως για τα μάτια – παίρνει ο ναός της στην Χαλκίδα Ευβοίας.
[4] Ο Ναός τής Αγίας Παρασκευής είναι ο αρχαιότερος τής Σιατίστης. Εκτίσθη τό έτος 1677, επί αρχιερατείας τού Μητροπολίτου Λεοντίου. Τούτο προκύπτει από μία πλάκα η οποία είναι εντοιχισμένη εις τό εξωτερικό τού Ναού καί φέρει τήν εν λόγω χρονολογία μέ ψηφίδα «κεραμειδιού». Είναι βυζαντινού ρυθμού, θολωτός μέ αψίδες καί είναι στερεότατος.
Τό Τέμπλον, ο Δεσποτικός θρόνος, ο Άμβων καί τό προσκυνητάριον είναι έργα αρίστης ξυλογλυπτικής τέχνης, επιχρυσωμένα. Τά σκαλιστά κοσμήματα τού Τέμπλου παρουσιάζουν άμπελο μέ φύλλα καί σταφύλια. Οι εικόνες είναι έργα τού καλλιτέχνου αγιογράφου Θεοδώρου Πουλάκη τού Κρητός ο οποίος ήκμασε περί τά μέσα τού 17ου αιώνος. Εις τόν Άμβωνα υπάρχουν τοποθετημένες 6 εικόνες Ιεραρχών, βυζαντινά αριστουργήματα. Τό Ιερόν Βήμα, ο κυρίως Ναός καί ο Γυναικωνίτης είναι πλήρη τοιχογραφιών μεγάλης καλλιτεχνικής καί ιστορικής σημασίας. Εις τό μέσον τού γυναικωνίτου υπάρχει κολυμβήθρα κτιστή – μαρμαρίνη λεκάνη – όπου ετελείτο τό μυστήριο τού βαπτίσματος. Πλησίον τού Ιερού, υπάρχει μία κρύπτη η οποία εχρησιμοποιείτο ως κρυφό σχολειό. Υπάρχει και κουβούκλιον τού Επιταφίου αρίστης ξυλογλυπτικής τέχνης, έργον Ιωάννου τού εξ Ιωαννίνων, του 1740. Τώρα, ευρίσκεται εις τόν Ιερό Ναό τού Αγίου Νικολάου. Επίσης, εικόνα εις τό προσκυνητάριον, η οποία παριστάνει τήν Αγία Παρασκευή καί τήν Αγίαν Αικατερίνη τού 1740. Υπάρχουν ακόμη καλύμματα δισκοποτηρίου, παλαιά κεντητά, έως καί παλαιός χάρτης εις ύφασμα μεταξωτόν όπου παριστάνεται η Ιερουσαλήμ καί ο οποίος ετυπώθη υπό τού Μακαριωτάτου καί Σοφωτάτου Κυρίου Κυρίου Χρυσάνθου, Πατριάρχου Ιεροσολύμων. Ο Νάρθηξ είναι διακεκοσμημένος μέ υπερόχους τοιχογραφίας. Μεταξύ τών τοιχογραφιών διακρίνονται η κοίμησις τού Εφραίμ τού Σύρου, η κοίμησις τού Παύλου τού Θηβαίου καί η κοίμησις τού Μεγάλου Αντωνίου.
Ο Ναός είναι διατηρητέο μνημείον υπό τήν επίβλεψιν τής Εφορίας Βυζαντινών Αρχαιοτήτων Θεσσαλονίκης (ΦΕΚ 364/23.10.1934, Π.Δ. 7.10.1934).
Πρόκειται δι’ ένα Ναό μεγαλοπρεπή καί επιβλητικόν, ο οποίος δεσπόζει τών θρησκευτικών συναισθημάτων τού πιστού προσερχομένου διά νά επικοινωνήση μετά τού Θεού. Η χείρα τού δημιουργού τού Ναού, τού λαϊκού καλλιτέχνου ο οποίος εσκέφθη όλες αυτές τίς ωραίες αρχιτεκτονικές λεπτομέρειες τίς οποίες βλέπει ως πιστός, δέν εφοβήθη τόν κόπον, ούτε τήν πολλή σκέψι προκειμένου νά δημιουργήση ένα σύνολο τόσο καλαίσθητο! Είναι νά απορή κανείς, διά τήν τόση πληρότητα τής αρχιτεκτονικής σκέψεως. Ακόμη καί οι πλέον σπουδασμένοι αρχιτεκτονικής σκέψεως, ακόμη καί οι αρχιτέκτονες δέν θά ημπορούσαν νά συλλάβουν τήν τόσον επιβλητικήν απλότητα τού κτιρίου. Βεβαίως, ως συμβαίνει εις όλες τίς αναλόγους περιπτώσεις, ο λαϊκός οικοδόμος είναι πάντοτε ένα πρόσωπον τό οποίον διαθέτει εκ φύσεως τήν ικανότητα τού δημιουργού. – ΠΗΓΗ: Επιτροπή εορτασμού 300 ετών από τής ανεγέρσεως τού Ι. Ν. Αγίας Παρασκευής Σιατίστης (1677-1977).
[5] ΠΗΓΗ: Αρχεία από την Βασιλική της Santa Maria del Puliano στο Ercolano.
ηθη εθιμα αγιας Παρασκευης – Αφροδιτης Λεκακης εθιμο αγια Παρασκευη θεα Αφροδιτη 12 δωδεκα παρασκευες
