Του Γιώργου Λεκάκη
Πριν από περίπου 80.000 χρόνια, μια καφέ αρκούδα πέθανε στο Σπήλαιο Furninha στις πορτογαλικές ακτές. Ζύγιζε περίπου 385 κιλά – βαρύτερη από σχεδόν οποιαδήποτε καφέ αρκούδα που ζει στην Ευρώπη σήμερα! [Σήμερα η κοινή καφέ αρκούδα μπορεί να φτάσει σε μάζα 170 – 300 κιλα]. Το Σπήλαιο Furninha (MIS 5 = περίπου 80.000 χρόνια πριν) απέδωσε περισσότερα από 400 λείψανα, συμπεριλαμβανομένων μερικών εξαιρετικά μεγάλων και εύρωστων ατόμων αρκούδας που ξεπερνούσαν τα 300 κιλά.
- ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ για τις ΑΡΚΟΥΔΕΣ, ΕΔΩ.
Η στιβαρότητά της έκανε τους ερευνητές που εξέταζαν τα οστά της να ξανασκεφτούν, τις αρκούδες των σπηλαίων – εκτός του ότι δεν υπήρχαν «αρκούδες των σπηλαίων» στην έκταση που κατέχει νυν η Πορτογαλία. Δεκαετίες ανασκαφών δεν έχουν αποκαλύψει ποτέ καμμία!
Οι σπηλιές που προσφέρει η χώρα, προφανώς δεν ήταν αρκετά μεγάλες για να υποστηρίξουν τις αποικίες χειμερίας νάρκης που χρειαζόταν το είδος, οπότε η Ursus spelaeus απλά δεν πήγε ποτέ εκεί…
Μια νέα ερευνητική εργασία αποκαλύπτει στοιχεία για την εξέλιξη, το μέγεθος και την προσαρμογή της καφέ αρκούδας (Ursus arctos) στην Ιβηρική Χερσόνησο καθ’ όλην την διάρκεια του Πλειστόκαινου.
Η νέα μελέτη εξέτασε περισσότερα από 500 οστά αρκούδας από έξι πορτογαλικές τοποθεσίες (Furninha, Fontainhas, Serra de Molianos, Caldeirão, Escoural και Oliveira). Αναλύθηκαν απολιθωματα, συμπεριλαμβανομένων των Gruta da Furninha (Peniche), Gruta das Fontainhas (Cadaval), Serra de Molianos (Alcobaça), Gruta do Caldeirão (Tomar), Gruta do Escoural (Montemor-o-Novo) και Gruta da Oliveira (Torres Novas).
Οι μεταγενέστερες αρκούδες (MIS 2 = περίπου 30.000 χρόνια πριν) από το Caldeirão, το Fontainhas και πιθανώς την Serra de Molianos ήταν πιο λεπτές, ωστόσο ορισμένα άτομα μπορεί να έφτασαν περί τα 385 κιλά, όντας από τις μεγαλύτερα U. arctos στο αρχείο απολιθωμάτων.
Μεταξύ των ευρημάτων, η μελέτη καταδεικνύει ότι οι καφέ αρκούδες του παρελθόντος ήταν, σε πολλές περιπτώσεις, σημαντικά μεγαλύτερες και πιο εύρωστες από τις σημερινές, ενδεχομένως ξεπερνώντας τα 300 κιλά σε ορισμένες περιπτώσεις. Ορισμένα εξαιρετικά μεγάλα δείγματα είναι συγκρίσιμα με τα μεγαλύτερα που βρέθηκαν στο αρχείο απολιθωμάτων.
Κατά μέσον όρο, αυτές οι αρκούδες ήταν περίπου 250 κιλά, πιθανώς συγκρίσιμες με τους σύγχρονους πληθυσμούς του Πλειστόκαινου στην βορειοδυτική Ισπανία. Ενώ τα αρσενικά του Πρώιμου Ολόκαινου είχαν μέσο βάρος 260 κιλά και τα θηλυκά 140 κιλά, οι σύγχρονες Ιβηρικές αρκούδες παρουσιάζουν σημαντικά μειωμένο μέγεθος και σεξουαλικό διμορφισμό (αρσενικά περίπου 140 κιλά, θηλυκά περίπου 100 κιλά).
Για χιλιάδες χρόνια, η καφέ αρκούδα στην Ιβηρική Χερσόνησο υπέστη σημαντική μείωση του μεγέθους της. Σήμερα, οι αρκούδες της Ιβηρικής παρουσιάζουν σημαντικά χαμηλότερο μέσο σωματικό βάρος, που κυμαίνεται μεταξύ 140 κιλών για τα αρσενικά και 100 κιλών για τα θηλυκά, σε έντονη αντίθεση με τους πολύ μεγαλύτερους αρχαίους πληθυσμούς! Αυτή η μείωση συνδέεται στενά με την ανθρώπινη δραστηριότητα και την αλλαγή των οικοτόπων – παράγοντες που έχουν διαμορφώσει την πρόσφατη εξέλιξη του είδους.
Μεταξύ των απολιθωμάτων που αναλύθηκαν στην Πορτογαλία, δεν υπάρχουν επί του παρόντος στοιχεία για άλλα είδη αρκούδας, όπως η αρκούδα των σπηλαίων (Ursus spelaeus). Η καφέ αρκούδα έχει εξαφανιστεί στην Πορτογαλία ήδη από τον 19ο αιώνα, λόγω της ανθρώπινης δραστηριότητας.
ΠΗΓΗ: D. Estraviz-López “Pleistocene brown bears from Portugal: Morphometric trends, paleoenvironmental drivers and paleobiological inferences”, Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology, Elsevier, Vol. 698, 113964, https://doi.org/10.1016/j.palaeo.2026.113964, 15.9.2026. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 20.7.2026.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:
- Th. J. Matthews «Emergent patterns of island biodiversity in the Anthropocene», Science Advances, 23.7.2026, Vol 12, Issue 30, DOI: 10.1126/sciadv.aee1788.
αρχαια βαρυτερη αρκουδα κιλων πριν 80.000 χρονια Σπηλαια Πορτογαλιας βαρυτερη αρκτος Ευρωπη Λεκακης κιλα Πορτογαλια πιο βαρια καφε σπηλαιο φουρνινια Furninha βαρος βαρεια MIS 5, λειψανα, μεγαλη ευρωστη στιβαροτητα οστα σπηλαιων αρκουδες ανασκαφη σπηλιες αποικια χειμερια ναρκη ειδος, Ursus spelaeus εξελιξη, μεγεθος προσαρμογη Ursus arctos Ιβηρικη Χερσονησος Πλειστοκαινο οστουν οστο Furninha, φονταινιας Fontainhas, σερα σερρα ντε μολιανος Serra de Molianos, καλντειραο Caldeirao, εσκουριαλ Escoural ολιβειρα Oliveira απολιθωμα Gruta da Furninha Peniche, πεντιτσε Gruta das Fontainhas καρνταβαλ Cadaval, Serra de Molianos αλκομπατσα Alcobaca, Gruta do Caldeirão τομας Tomar, Gruta do Escoural μοντεμορ-ο-νοβο Montemor-o-Novo Gruta da Oliveira τορες τορρες νοβας Torres Novas 30.000 μεγαλυτερη απολιθωματων ευρημα πληθυσμος βορειοδυτικη Ισπανια αρσενικη Πρωιμο Ολοκαινο θηλυκη σεξουαλικος διμορφισμος αρσενικες θηλυκες μεγεθος σωματικο βαρους, αρχαιος αρχαιες ανθρωπος οικοτοπος 19ος αιωνας μχ ανθρωπινη δραστηριοτητα
