Του Γιώργου Λεκάκη
Ο βάτραχος είναι ένα αρχαιότατο ζώο. Απολιθωμένα λείψανα βατράχου βρέθηκαν σε αποθέσεις της Κάτω Ιουρασικής περιόδου, του Σχηματισμού Kayenta, που χρονολογείται πριν από 180.000.000 χρόνια![1] Σήμερα έχουν περιγραφεί σχεδόν 7.600 διαφορετικά είδη βατράχων!
Αναφέρεται από τον Όμηρο ακόμη [Βατρ. 6,18,59, al., και Ηρόδ. 4.131]. Ετυμολογείται από την υδάτινη ρίζα βρ-[2] + τάχος (ταχύς) > βράταχος / βρόταχος (Ξενοφ. Ησύχ.) > βάθρακος (ιων.), βαθρακός, βάθρακας, βαθραχός, βάρδακος, βατρακός, βοθρακός, βρούχετος (κυπρ. Ησύχ.), βρύτιχος, βύρθακος (> μποθρακός, μπουρθακλάς, σφάρδακλος, σφάρδακλας), κλπ. Στην Κάρπαθο τον λένε βατρακλός και οι Πόντιοι τον λένε και βάβακο – βρύτιχοι, βάτραχοι μικροὶ ἔχοντες οὑράς.
Όταν ο Δαρείος (6ος π.X. αι.), αντί για επιστολή, έλαβε από τον βασιλιά της Σκυθίας, Ιδανθούρα, έναν ποντικό, έναν βάτραχο, μια όρνιθα, ένα βέλος κι ένα άροτρο, ο χιλίαρχος του Δαρείου, Οροντοπάτας, ερμήνευσε πως με τα σύμβολα ο Σκύθης εννοούσε πως θα τους παραδώσει την αρχή, συμπεραίνοντας πως το ποντίκι σήμαινε τα οικήματα, ο βάτραχος τα ύδατα, η όρνιθα τον αέρα, το βέλος, τα όπλα και το άροτρο την γη / χώρα. Αλλά ο Ξιφόδρης έδωσε την ακριβώς αντίθετη ερμηνεία: Ο Σκύθης τους ειδοποιούσε πως, ακόμα κι αν πετάξουν σαν όρνιθες, αν κρυφτούν στην γη σαν τα ποντίκια, εάν βυθιστούν στα νερά σαν βατράχια, δεν θα αποφύγουν τα σκυθικά βέλη και δε θα γίνουν κύριοι της γης τους…[3]
Μετά από αυτό, όλοι καταλαβαίνουνε πως πρέπει να γνωρίζουμε καλώς την σημασία των συμβόλων…
Όταν ο βάτραχος βγαίνει από το νερό, σημαίνει την ανανέωση της ζωής και την ανάσταση. Είναι ο ίδιος η ζωή και η ανάσταση, γιατί έχει το υγρό στοιχείο της ζωής (αντίθετο της ξηρότητας του θανάτου). Το υδάτινο στοιχείο και η αρχέγονη ιλύς, είναι η βάση της δημιουργημένης ύλης, της δημιουργίας. Το σύμβολο του νερού προέρχεται από την ρυθμική κίνηση των ποδιών του βατράχου που πάνε / συγκρίνονται με τον ρυθμό των κυμάτων. Ο βάτραχος είναι η αντίθεση του καβουριού.
Ανήκει στα ευεργετικα ζωα (μαζί με τον σκαραβαίο, τον μονόκερω και τον κόκκορα). Η ακέφαλη μέλισσα μαζί με τον ακέφαλο βάτραχο είναι αποτροπαϊκά – αποτρέπουν το κακό μάτι.
Οι παράξενες ιδιότητες[4] του βατράχου είχαν παρατηρηθεί από τους ανθρώπους, γι’ αυτό και τους προσεδωσαν παράξενους συμβολισμούς.
Δεν είναι καθόλου τυχαίο που ο θείος Όμηρος έγραψε τις «Βατραχομυομαχίες» και ο Αίσωπος και ο Αρστοφάνης τους «Βατράχους», όπου μας κληροδότησε και την εύθυμη πλευρά του βατράχου, με το κρώξιμό του βρεκεκεξ κοαξκοαξ.
Ο βάτραχος, ιερόζωο-έμβλημα της θεάς Αφροδίτης, αλλά και της Αρτέμιδος[5], λοιπόν, αντιπροσωπεύει την μετάβαση από το στοιχείο της γης στο στοιχείο του νερού και αντιστρόφως. Αυτή η φυσική γονιμότητα[6] οφείλεται στον αμφίβιο χαρακτήρα του. Είναι επίσης και ζώο σεληνιακό. Ο βάτραχος και ο φρύνος ζουν στην σελήνη, όπως ο λαγός και το κουνέλι. Ο σεληνιακός βάτραχος, ή το σεληνιακό πουλί είναι τρίποδες – σύμβολο της Τριάδος. Πολλοί μύθοι μιλούν για έναν βάτραχο που φαίνεται στο φεγγάρι. Επίσης υπάρχει σε πολλές ιεροτελεστίες που έχουν σχέση με την βροχοποιία – σκόπιμη πρόκληση βροχής. Ο σεληνιακός βάτραχος είναι βροχοφόρος, φέρνει γονιμότητα, όπως η βροχή, και ερωτισμό, ακολασία και αρμονία μεταξύ εραστών.
Στην Σέριφο οι βάτραχοι είναι… μουγγοί – δεν βγάζουν φωνή. Το γεγονός αυτό έδωσε αφορμή να επικρατήσει, ακόμη και ανάμεσα στους ίδιους τους Σεριφίους, ένας μυθικός θρύλος: Άλλοι τον συνδέουν με τον Ηρακλή και άλλοι με τον Περσέα.[7] Γι’ αυτό και τα νομίσματα της Σέριφου εικόνιζαν βάτραχο.
- Στην Καρπαθο ζει ένα ενδημικό είδος βατράχου του νησιού, ο Pelophylax cerigensis της οικογένειας των Ρανίδων (Ranidae) που οι εντόπιοι τον λένε στο ελυμπίτικο γλωσσικό ιδίωμα: “τ΄ Αργκονίου ο βατρακλός” και “του Χωριού ο ποταμός” διότι ζει αποκλειστικώς και μόνο σε αυτούς τους δυο μικρούς ποταμούς του νησιού!
- Στην Κρήτη ζει ο Κρητικός βάτραχος [Pelophylax cretensis (Beerli, Hotz, Tunner, Heppich & Uzzell, 1994)] επίσης της οικογένειας Ranidae. Είναι ενδημικό είδος της Ελλάδος. Απαντάται μόνο στην Κρήτη.
- Στην Ήπειρο, την Βόρεια Ήπειρο, την Δυτική Ελλάδα, και την Κέρκυρα, ζει ο Ηπειρωτικός βάτραχος [Pelophylax epeiroticus (Schneider, Sofianidou and Kyriakopoulou-Sklavounou, 1984)], είδος της οικογένειας Ranidae.
Βάτραχος ήταν και όνομα ανδρών σε Αθήνα και Σπάρτη. Ο Σαύρας ήταν Σπαρτιάτης αρχιτέκτων (ίσως του 1ου π.Χ. αι.), που με τον συμπολίτη του Βάτραχο έκτισαν ιδίοις εξόδοις δύο ναούς στην Ρώμη, ελπίζοντας να δοξαστούν. Αλλά, όταν οι Ρωμαίοι δεν τους επέτρεψαν να σημειώσουν κάπου τα ονόματά τους, εκείνοι χάραξαν στις κολώνες αντ’ αυτών, μια σαύρα κι ένα βάτραχο…[8]
Ένα τμήμα δικαστηρίου εν Αθήναις εκαλείτο Βατραχειούν, εκ του χρώματος των τοίχων του. Βάτραχος[9] ήταν αρχαία ελληνική πόλις και λιμήν στην Μαρμαρική χωρα της Λιβύης και Βατράχη πόλις στην Σαρματία. Βατραχονήσι, περιοχή της παλιάς Αθήνας, γύρω από λόφο-νησί, στον Ιλισσό, στο ύψος από το Παναθηναϊκό Στάδιο έως την είσοδο του Παγκρατίου.
Αισωπου Μυς και βάτραχος
“Χερσαῖος μῦς κακῇ μοίρᾳ βατράχῳ ἐφιλιώθη. Ὁ δὲ βάτραχος κακῶς βουλευσάμενος τὸν πόδα τοῦ μυὸς τῷ ἑαυτοῦ ποδὶ συνέδησε. Καὶ πρῶτον μὲν ἐπὶ τῆς χώρας ἦλθον σῖτον δειπνήσοντες· ἔπειτα δὲ τῷ χείλει τῆς λίμνης πλησιάσαντες, ὁ μὲν βάτραχος τὸν μῦν εἰς τὸ βάθος κατῆγεν, αὐτὸς βρυάζων τῷ ὕδατι καὶ τὸ βρεκεκεκὲξ ἀνακράζων. Ὁ δὲ ἄθλιος μῦς τῷ ὕδατι φυσηθεὶς ἐτεθνήκει· ἐπέπλει δὲ τῷ ποδὶ τοῦ βατράχου συνδεδεμένος. Ἰκτῖνος δὲ τοῦτον ἰδὼν τοῖς ὄνυξιν ἣρπασεν· βάτραχος δὲ δεσμώτης ἐπηκολούθει, δεῖπνον καὶ αὐτὸς τῷ ἰκτίνῳ γενόμενος”. Ὅτι, κἂν νεκρὸς ᾖ τις ἰσχύει πρὸς ἄμυναν· ἡ γὰρ θεία δίκη ἐφορᾷ πάντα καὶ τὸ ἴσον ἀποδίδωσι ζυγοστατοῦσα.
Ο βάτραχος στον κόσμο
Στην Αίγυπτο ήταν γνώρισμα της θεάς Εκάτης – παραφρασμένης ως Heqet / Χεκετ[10] – της γονιμότητας και του τοκετού, της εμβρυακής[11] δύναμης που υπάρχει στα ύδατα, προστάτιδας των μητέρων και των νεογέννητων. Και της θεάς Herit, η οποία μαζί με την Νέφθυδα, βοήθησαν την Ίσιδα στην ιεροτελεστία της ανάστασης του Όσιρι. Έτσι έγινε ιερόζωο και της της Ίσιδας. Γι’ αυτό και τα μικρά βατράχια, που εμφανίζονταν μερικές μέρες πριν από την άνοδο της στάθμης του Νείλου, θεωρούνταν προάγγελοι ευφορίας. Ήταν ένα από τα πρώτα όντα που σχετίστηκαν με την ιδέα της δημιουργίας και της ανάστασης, όχι μόνον επειδή είναι αμφίβιο, αλλά από τις εναλλακτικές περιόδους εμφάνισης και εξαφάνισής του (που, επίσης, είναι χαρακτηριστικό όλων των σεληνιακών ζώων)[12]. Βατράχους-θεούς τοποθετούσαν επάνω στις μούμιες. Ο πράσινος βάτραχος του Νείλου είναι η νέα ζωή. Πλέρια από παραγωγικότητα, αφθονία, γονιμότητα, αναπαραγωγικές δυνάμεις της φύσης, μακροζωία, ισχύ. Φέρνει το τέλος της αδυναμίας. Η εισβολή βατράχων στην αρχαία Αίγυπτο περιγράφεται στην Βίβλο ως η δεύτερη πληγή της Αιγύπτου.
Επίσης, ο ανδρόγυνος θεός Κουκ / Κεκ / Κέκου της αιγυπτιακής μυθολογίας, που είναι η θεοποίηση του πρωταρχικού σκότους στην κοσμογονία της Ογδοάδας της αρχαίας ελληνικής πόλεως Ερμούπολης στην Αίγυπτο, που ταυτίζεται με την θεϊκή οντότητα Έρεβος της ελληνικής μυθολογίας έχει αρσενική μορφή ως βάτραχος ή ως άνθρωπος με κεφαλή βατράχου. Σύμφωνα με την παράδοση της Ερμουπολεως τα πλάσματα αυτά παρατηρούσαν οι αρχαίοι να ξεπηδούν εκ του μη όντος από τις αποθέσεις της λάσπης του Νείλου.
Σέ πολλές αφρικανικές φυλές θεωρείται, μέχρι καί σήμερα, βέβαιος τρόπος αντισύλληψης – αποφυγής τεκνοποιήσεως – τό νά φτυσεις 3 φορές μέσα στό στόμα ενός βατράχου, αμέσως μετά τήν ερωτική επαφή!
Στους Κελτες είναι «ο Κύριος της Γης» και η δύναμη των ιαματικών υδάτων. – ΔΙΑΒΑΣΤΕ επίσης: Γ. Λεκάκης «Οι 755 έως τώρα γνωστές ιαματικές πηγές της Ελλάδος», ΕΔΩ.
Και οι πρώτοι χριστιανοί τους συμπεριέλαβαν στους συμβολισμούς τους. Οι πρώτοι χριστιανοί έδιναν στις λαμπάδες της εκκλησίας τους μορφή βατράχου, για να υποδηλώσουν ότι το βάπτισμα στο νερό οδηγούσε στην αθανασία. Αργότερα στον χριστιανισμό απέκτησε διφορούμενο συμβολισμο: Την Ανάσταση, αλλά και την απωθητική όψη της αμαρτίας, το κακό, την αιρεση, την προσκόλληση στις εγκόσμιες απολαύσεις, την μνησικακία, την φιλαργυρία.
Η ευρωπαϊκή εραλδική παράδοση απέδιδε στον Σατανά ένα οικόσημο με τρεις βατράχους και μια χρυσή ζώνη σε κόκκινο φόντο.
Στον γνωστό πίνακα του Ι. Μπος «Ο πειρασμός του αγίου Αντωνίου», βλέπουμε στο κέντρο έναν βάτραχο με ανθρώπινο πρόσωπο σε βαθειά γεράματα, μέσα σε μία κούπα την οποία κρατά μια νέγρα. Εδώ, ο βάτραχος αντιπροσωπεύει τον υψηλότερο βαθμό εξέλιξης.[13] Γι’ αυτό, στους μύθους και τις λαϊκές παραδόσεις εμφανίζεται τόσο συχνά η «μεταμόρφωση του πρίγκηπα σε βάτραχο» – δηλ. σε ανώτερο ον – και το ανάποδο.
Στον ινδικό συμβολισμό, ο Μεγάλος Βάτραχος στηρίζει το σύμπαν. Αντιπροσωπεύει το σκοτος και την αδιαφοροποίητη prima materia (πρώτη ύλη). Η Βατραχεία Θάλασσα είναι τμήμα του Ινδικού Ωκεανού, ίσως η Βραχεία Θάλασσα, τμήμα του Βαρβαρικού πελάγους.[14]
Στην Κινα, ο βάτραχος αντιπροσωπεύει την σεληνιακή γιν αρχή. Ένας βάτραχος στο πηγάδι απεικονίζει ένα άτομο περιορισμένης όρασης / κατανόησης. Το πνεύμα του βατράχου Qingwa Sheng συνδέεται με την θεραπεία και την καλή τύχη στις επιχειρήσεις. Το σύμβολο «βάτραχος σε ένα πηγάδι» σημαίνει αμυδρό άτομο. Στο Λάος πιστεύουν ότι όταν έχουμε το φυσικό φαινόμενο της έκλειψης Σελήνης, ένας υπερφυσικος βατραχος κυνηγά να την φάει…[15] Στην Ιαπωνία, οι βάτραχοι θεωρούνται γούρι.
Στον Παναμά, λένε, ότι καλή τύχη έρχεται σε όποιον βλέπει τον παναμέζικο χρυσό βάτραχο (Atelopus zeteki). Όταν ένας τέτοιος βάτραχος πεθαίνει, μετατρέπεται σε χρυσό φυλακτό huacu.
Παροιμίες
Οι Έλληνες λένε τις εξής παροιμίες με τους βατράχους:
- «είναι σωστός βάτραχος» ή «πίνει σαν βάτραχος» = πίνει πολύ νερό.
- «θα βρέξει ή θα ρίξει βατράχους» = θα βρέξει παρά πολύ.
Αλλά και οι λοιποί λαοί του κόσμου έχουν διάφορες παροιμιες με τους βάτραχους:
- «Ένα καρότσι γεμάτο βατράχια» = δύσκολη κατάσταση για να κρατηθεί υπό έλεγχο.
- «Το παιδί ενός βατράχου είναι βάτραχος» (ιαπωνική παροιμία) = όπως λένε και οι Έλληνες “το μήλο κάτω από την μηλιά θα πέσει.
- «Δεν μπορείς να πάρεις φτερά από έναν βάτραχο» = δεν μπορείς να πάρεις κάτι / χρήματα από κάποιον που δεν έχει < «ουκ αν λάβοις παρά του μη έχοντος».
- Αυτός είναι «φαλακρός βάτραχος» = πολύ πτωχός.
- Αυτός έχει «αίμα βατράχου» = δεν κρυώνει ποτέ.
- Νοιώθω «σαν βάτραχος σε συστάδα» = χωρίς να έχω χώρο να κινηθώ.
- Αυτός έχει «έναν βάτραχο στον λαιμό» = βραχνή φωνή.
- «Όπου υπάρχουν βάτραχοι, υπάρχει και νερό» = όπου υπάρχουν πολλές φήμες, συνήθως υπάρχει κάποια αλήθεια σε αυτές – οι Έλληνες λένε δεν υπάρχει «καπνός χωρίς φωτιά».
- «Έφυγε σαν βάτραχος από την ουρά του» = δεν του έχει απομείνει απολύτως τίποτα.
Βατραχο-μετεωρολογικά
Οι βάτραχοι μπορούν να προβλέψουν τον καιρό! Στην δυτική Ευρώπη, οι βάτραχοι χρησιμοποιούνταν για την πρόβλεψη του καιρού. Η αλλαγή στο χρώμα του δέρματος ενός βατράχου σχετίζεται πράγματι με μια αλλαγή στην θερμοκρασία ή την υγρασία. Αλλά ακριβής πρόγνωση καιρού δεν μπορεί να εξαχθεί από αυτό.
Οι Αβορίγινες της Αυστραλίας και οι Ιθαγενείς Αμερικανοί θεωρούσαν τους βατράχους ως φορείς βροχής. Αυτό μπορεί να εξηγηθεί από το γεγονός ότι οι βάτραχοι που ζουν σε ξηρές περιοχές βγαίνουν σε μεγάλους αριθμούς κατά την διάρκεια της βροχής. Αλλά οι βάτραχοι προφανώς δεν έχουν επιρροή στον καιρό, απλώς επηρεάζονται από αυτόν, όπως όλα τα όντα.
Διατροφή
Τα βατραχοπόδαρα καταναλώνονται σε διάφορες χώρες. Κύριοι εξαγωγείς είναι η Ινδονησία και η Κίνα και εισαγωγείς η Γαλλία, το Βέλγιο το Λουξεμβούργο και οι Ηνωμένες Πολιτείες. Στην Ελλάδα αποτελούν ιδιαίτερο έδεσμα των Ιωαννίνων.
Δηλητήριο βατράχων
Το δηλητήριο των άνουρων χρησιμοποιείται ως παραισθησιογόνο. Οι Ινδιάνοι της Μεσοαμερικανικής περιόδου χρησιμοποιούσαν το δηλητήριο του φρύνου Bufo alvarius, το οποίο περιέχει ψυχοδραστικές ουσίες με το κάπνισμα των αποξηραμένων δερματικών εκκρίσεων του φρύνου. Ή έτριβαν την άκρη του βέλους στην πλάτη του βατράχου. Το δηλητήριο ενός βατράχου, πιστεύεται ότι, είναι αρκετό για να σκοτώσει 22.000 ποντίκια. Δύο άλλα είδη ανουρων, ο χρυσόρριγος ο φυλλοβόλος και ο δίχρωμος φυλλοβόλος, είναι πηγές δηλητηρίου, αλλά με χαμηλότερη συγκέντρωση ενώ πρέπει να θερμανθούν σε φωτιά για να απελευθερωθεί το δηλητήριο. Αυτά τα δηλητήρια ακόμη μελετώνται για την χρήση τους στην ιατρική.
Πάντως ελάχιστα είδη βατράχων είναι επικίνδυνα για τον άνθρωπο. Αυτά ζουν μόνον σε τροπικά δάση στην Ασία και την Κεντρική και Νότια Αμερική. Οι δηλητηριώδεις βάτραχοι έχουν συνήθως έντονα χρώματα, ως προειδοποίηση για τους εχθρούς τους.
Ιατρική
Τα άνουρα έχουν χρησιμοποιηθεί ευρέως σε επιστημονικά πειράματα, στην εμβρυολογική έρευνα, κ.ά.:
- Τον 18ο αιώνα, ο βιολόγος L. Galvani ανακάλυψε την σύνδεση ηλεκτρισμού – νευρικού συστήματος, με πειράματα σε βατράχους.
- Το 1852, ο G. F. Stannius χρησιμοποίησε μια καρδιά βατράχου σε ένα πείραμα που πήρε το όνομά του, το οποίο απέδειξε ότι τα κύτταρα-βηματοδότες στις κοιλίες και τους κόλπους της καρδιάς μπορούν ανεξάρτητα να δημιουργήσουν διαφορετικούς ρυθμούς.
- Ο «βάτραχος με τα λεία νύχια» χρησιμοποιήθηκε ευρέως στο α΄ μισό του 20ού αιώνα σε τεστ εγκυμοσύνης, αφού ο Άγγλος ζωολόγος L. Hogben ανακάλυψε ότι τα ούρα των εγκύων γυναικών περιέχουν μια ορμόνη, η οποία προκαλεί ωοτοκία σε αυτόν τον βάτραχο. Ο βάτραχος Xenopus tropicalis παρέμεινε ένας οργανισμός-πρότυπο στην αναπτυξιακή βιολογία, ακόμη και μετά την ανάπτυξη πιο σύγχρονων τεστ εγκυμοσύνης, καθώς είναι εύκολο να διατηρηθούν στο εργαστήριο και τα έμβρυά τους είναι αρκετά μεγάλα για χειρισμό. Το γονιδίωμα του Xenopus tropicalis αλληλουχείται από το 2012.
- Το 1952, οι R. Briggs και J. King κλωνοποίησαν έναν βάτραχο, χρησιμοποιώντας μεταφορά πυρήνα σωματικών κυττάρων.[16] Αυτό ήταν το πρώτο επιτυχημένο πείραμα κλωνοποίησης σπονδυλωτών με μεταμόσχευση πυρήνα.
Η εξαιρετική ποικιλομορφία των τοξινών, που παράγονται από τα άνουρα έχει προσελκύσει το ενδιαφέρον των βιοχημικών σε αυτό το «φυσικό φαρμακείο»:
- Το αλκαλοειδές επιβατιδίνη (ένα παυσίπονο 200 φορές πιο ισχυρό από την μορφίνη), έχει βρεθεί σε ορισμένα είδη του γένους Poison Frog.
- Ένα πεπτίδιο που πιστεύεται ότι μπλοκάρει την αντιγραφή του ιού HIV έχει απομονωθεί από το δέρμα των άνουρων.
Τέλος, σε ορισμένες ασιατικές χώρες, τα βατραχοπόδαρα εφαρμόζονται σε ανοικτές πληγές ή οφθαλμικές μολύνσεις, για να επιταχυνθεί η επούλωση.[17]
Ο βασιλίσκος
Ο βασιλίσκος είναι μυθικό ζώο σε σχήμα φιδιού, με μυτερό κεφάλι και τρίκοχο λειρί. Στις μεσαιωνικές περιγραφές πιστευόταν πως είχε γεννηθεί από ένα αυγό, χωρίς κρόκο, που γέννησε ένας κόκκορας και κλώσησε ένας βάτραχος μέσα στην κοπριά! Το περιέγραψαν σαν θηρίο με τρίφιδη ουρά στην άκρη, σπινθηροβόλα μάτια και διάδημα στο κεφάλι. Πίστευαν πως σκότωνε μόνον με το βλέμμα του. Γι’ αυτό μπορούσε να θανατωθεί μόνον βλέποντάς τον μέσα σ’ έναν καθρέφτη – παρμένο από τον αρχαίο ελληνικό μύθο της Μέδουσας.
Στην Ασία απέδιδαν στον βασιλίσκο σχήμα υβριδικό ανάμεικτο: πετεινού, φιδιού και βατράχου.
Ο φρύνος
Ο φρύνος / φροῦνος[18] – ιερόζωο του Σαβαζίου Διονύσου στην Θράκη κ.α. και της Αρτέμιδος – είναι το αντίθετο και καταχθόνιο σύμβολο του βατράχου. Του αποδίδεται η ίδια συμβολική σημασία αλλά με αρνητική όψη. Τα αποκρυφικά δόγματα λένε για τον φρύνο: «Υπάρχουν ζώα που η αποστολή τους δεν είναι άλλη από το να θρυμματίσουν το αστρικό φως μέσα από μια περίεργη απορρόφηση που τα χαρακτηρίζει. Έχουν στο βλέμμα τους κάτι που σαγηνεύει: Αυτά είναι ο φρύνος και ο βασιλίσκος».
Η Μνησαρέτη όταν έγινε εταίρα, άλλαξε το όνομά της σε Φρύνη, από τους μικρούς βατράχους, που είναι σχεδόν διάφανοι όταν γεννιούνται σαν το δέρμα της, που ήταν εξ ίσου λευκό και αψεγάδιαστο. Φρύνη / φρῦνος ήταν αρχικώς δηλωτικό του χρώματος, που έδωσε πολλά ανθρωπωνύμια (Φρύνη, Φρύνις, Φρύνιχος, Φρυνίων, Φρυνίσκος, Φρύνων, Φρυνώνδας κ.ά.).
Στην ευρωπαϊκή λαογραφία, οι φρύνοι συνδέονταν με μάγισσες ως οικεία πρόσωπα, πηγές συστατικών για μαγικά φίλτρα, και είχαν τις δικές τους μαγικές ιδιότητες.
Στον αρχαίο πολιτισμό των Moche του Περού, οι άνουροι φρύνοι ήταν μεταξύ των σεβαστών ζώων και συχνάκις εμφανίζονταν σε έργα τέχνης.
- Ο φρύνος / φρύνη > λατ. furvus, σανσκρ. babhrus (subrufus), αρχ. γερμ. brûn (brown), κ.ά.
Το βατραχόψαρο
«Από τα ψάρια, εκείνο που ονομάζεται «ψαράς» (ή «βάτραχο / βατραχόψαρο») θηρεύει τα μικρά ψάρια με τα εξαρτήματα που κρέμονται επάνω από τα μάτια του. Αυτά έχουν μήκος τρίχας, ενώ στην άκρη τους υπάρχει ένα στρογγυλό εξόγκωμα, σαν δόλωμα. Το ψάρι λοιπόν κρύβεται και προβάλλει αυτά τα εξαρτήματα, παρασύροντας έτσι τα μικρόψαρα».[19]
ΠΗΓΗ: Γ. Λεκακης «Λεξικο παραδόσεων».
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:
- Βιολογία online, 3.10.2005.
- Briggs R. W. «Βιογραφικά Απομνημονεύματα», 2006.
- Browder L., Iten L. (επιμ.) «Xenopus ως Μοντέλο Συστήματος στην Αναπτυξιακή Βιολογία . Δυναμική Ανάπτυξη», Πανεπιστήμιο του Κάλγκαρι, 1998.
- Brugsch H. K. “Religion und Mythologie der alten Aegypter”, εκδ. J. C. Hinrichsche Buchhandlung, 1891.
- Cooper J. C. «Συμβολικά και Μυθολογικά Ζώα», εκδ. Aquarian Press, Λονδίνο, 1992.
- Dennys R. «Η Εραλδική Φαντασία», εκδ. Clarkson Potter, 1998.
- Ινστιτούτο Γονιδιώματος «Xenopus tropicalis», 13.7.2012.
- Ions V. “Egyptian Mythology”, εκδ. Newnes Books, Λονδινο, 1968.
- Klein S. «Ανάπτυξη των δυνατοτήτων του Xenopus tropicalis ως γενετικού μοντέλου – Ομάδα εργασίας Trans-NIH Xenopus», 9.3.2006.
- Phillipe G., κ.ά. «Πρόσφατες εξελίξεις στον τομέα των δηλητηρίων με βέλη και βελάκια», J Ethnopharmacol, 100 (1-2): 85-91, 2005.
- Sarkar S. – L. Hogben, «Γενετική», τ. 142, αρ . 3, 1996.
- Van Compernolle S. E., κ.ά. «Τα αντιμικροβιακά πεπτίδια από το δέρμα των αμφιβίων αναστέλλουν ισχυρά την μόλυνση από τον ιό της ανθρώπινης ανοσοανεπάρκειας και την μεταφορά του ιού από τα δενδριτικά κύτταρα στα Τ κύτταρα / Antimicrobial Peptides from Amphibian Skin Potently Inhibit Human Immunodeficiency Virus Infection and Transfer of Virus from Dendritic Cells to T Cells», doi: 10.1128/JVI.79.18.11598-11606.2005, Journal of Virology, τ. 79, αρ. 18, 2005.
- Wells D. A. «Η επιστήμη των κοινών πραγμάτων: μια οικεία εξήγηση των πρώτων αρχών της φυσικής επιστήμης». Εκδ. Ivison, Phinney, Blakeman, 1859.
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
[1] Weishampel D. B., κ.ά. «Εξάπλωση δεινοσαύρων (Πρώιμη Ιουρασική Περίοδος, Βόρεια Αμερική): The Dinosauria», εκδ. University of California Press, 2004.
[2] Βροχή, βρύα, κλπ.
[3] ΠΗΓΗ: Κλήμ. Στρώμ. 5/8.44.
[4] Λ.χ. Ο βάτραχος της Μαδαγασκάρης έχει έντονο χρώμα πορτοκαλιού, το οποίο παραδόξως αμαυρούται στο αλκοόλ! Στην Καρνιόλη / Καρνία χώρα (γερμ. Krain, σλαβ. Κράνη), τ. επαρχία της Αυστρίας, και της Γιουγκοσλαβίας, γνωστή για τα σπήλαιά της («Σπήλαια Καρνιόλης»), ζει ένα είδος τυφλού βατράχου.
[5] Σχετικό το επίθετο της θεάς Βλαγανίτις (= προστάτις των βατράχων). Και Λευκοφρύνη / Λευκοφρυήνη (λευκοβάτραχος) στην πόλη Λεύκοφρυ Μαγνησίας (παρά τον ποταμό Μαίανδρο)όπου υπήρχε περίφημος και αξιοπρεπής ναός της Λευκοφρυηνής Αρτέμιδος. Οι Μάγνητες τιμούσαν την Λευκοφρυήνη Άρτεμη και με αγώνες. Η θεά έχει σχέση με τα βατράχια, απαραίτητα ζώα για την υγεία των λιμνών. Γι’ αυτό προστάτευε και τα βατράχια και τις λίμνες, αφού σε λίμνη γεννήθηκε. – ΠΗΓΗ: Γ. Λεκάκης «Τα επίθετα της θεάς Αρτέμιδος».
[6] Η ανεξέλεγκτη αναπαραγωγή των βατράχων απειλεί ολόκληρα τμήματα της Γαλλίας με οικολογική καταστροφή, προειδοποιούν οι επιστήμονες. «Αν δεν κάνουμε κάτι, τα βατράχια θα κατακλύσουν την Γαλλία μέσα σ’ έναν αιώνα», εδηλωσε ο Κρ. Κουάκ, επί κεφαλής της οργάνωσης Cistude, που εδρεύει στην περιοχή του Μπορντω. Το συγκεκριμένο είδος βατράχων που είναι τεράστιοι, αφού φθάνουν το βάρος των 2 κιλών, κάνει άλματα 3 μ., καταβροχθίζουν αμφίβιες κάμπιες, ψάρια, ακόμα και ορισμένα είδη πουλιών! Αυτό το είδος των βατράχων ονομάζεται επιστημονικως rana catesbelana και έχει προκαλέσει ήδη μεγάλες καταστροφές στα οικοσυστήματα υγροβιότοπων στην Ιταλία, την δυτική ακτή των ΗΠΑ, την Κούβα και την Ιαπωνία. Σήμερα, και μόνο στην επαρχία της Ζιρόντ υπάρχουν 5.000 αρσενικοί βάτραχοι!
[7] «Οὐδ᾽ ἐν Σερίφῳ δέ οἱ βάτραχοι φθέγγονται, καί μυθῶδες καί παρά τοῖς Σεριφίοις ἐνίσχυσεν, πλήν οἱ μέν περί Ἡρακλέους, οἱ δέ περί Περσέως» – Αντίγονος ο Καρύστιος, IV.
[8] ΠΗΓΗ: Πλίν. 36.42.
[9] νυν Minqar Ain el Garulla – Μινκάρ ελ Γκαρούλλα.
[10] Η θεά Χεκέτ ήταν βατραχίνα. Ένα από τα σύμβολα της αθανασίας και της “υδάτινης” αρχής. Απεικονιζόταν ως βάτραχος ή ως γυναίκα με κεφάλι βατράχου.
[11] Τα εμβρυακά / «προπατορικά νερά» υπάρχουν τα τεσσερα στοιχεία και ζουν η πάπια, ο βάτραχος, και οι ιχθείς – όλα σύμβολα της καταγωγής και των δυνάμεων της ανάστασης.
Όλα τα παιδιά ευρίσκονται σε εμβρυϊκή κατάσταση μέσα στην Μεγάλη Μητέρα Θεά, η οποία ελέγχει τα Μεγάλα Ύδατα. Άρα τα παιδιά τα φέρνουν τα ψαροφάγα πουλιά, όπως ο πελεκάνος, ή τα υδρόβια ζώα, όπως ο βάτραχος, που έχουν την ικανότητα να εισέρχονται στα ύδατα και να βγαίνουν στην στεριά.
[12] ΠΗΓΗ: Blavatsky.
[13] ΠΗΓΗ: An. Teillard.
[14] ΠΗΓΗ: Μαρκιανος Ηρακλεώτης, Κλ. Πτολεμαίος.
[15] Μια φορά στο σύγχρονο Λάος «πολυβόλα άρχισαν ξαφνικά νά “γαζώνουν” κάπου μακρυά. Ύστερα, πιο κοντά, ακούστηκαν οί κρότοι τών όλμων. Στο ξενοδοχειο, όπου έμενα, στήν Βιέν Τιάν, όλοι βιάστηκαν νά κατεβούν στήν τραπεζαρία, γιατί οί τοίχοι της εφαίνοντο πιο στερεοί από τά τουβλόκτιστα επάνω πατώματά τους. Απέναντι οί Κινέζοι καταστηματάρχαι κατέβαζαν βιαστικά τά ρολλά τών καταστημάτων τους. Όλοι ρωτούσαν: «Τί συμβαίνει; Έφθασαν ώς εδώ οί Πάθετ Λάος; Μάς εξαπάτησε ή Κυβέρνησις;»… […] ερχόταν έκλειψις τής σελήνης… Κατά τήν λαϊκήν εκδοχήν, τήν οποίαν φαίνεται νά συμμερίζεται καί η στρατιωτική φρουρά τής Βιέν Τιάν, τής πρωτευούσης του Λάος, τό ουράνιον αύτό φαινόμενον οφείλεται στήν προσπάθεια ενός υπερφυσικού βατράχου νά φάγη τον… δορυφόρον μας! Μόλις λοιπόν η σκιά άρχιζε νά σκεπάζη τόν ασημένιο δίσκο τής σελήνης, η φρουρά της πόλεως διετάχθη νά πυροβολή διά νά έκφοβίση τόν βάτραχον καί νά τόν εμποδίση από τό όλέθριον έργον του… Τό μέτρον απεδείχθη αποτελεσματικόν, ό βάτραχος φοβήθηκε καί, σιγά – σιγά, άπεσύρθη… Η νύκτα έπλεε καί πάλιν στο σεληνόφως, οί πυροβολισμοί σταμάτησαν, τά μαγαζιά άνοιξαν καί ό ειρηνικός ρυθμός τής ζωής αποκατεστάθη». – ΠΗΓΗ: Π. Γουάιτ στο αμερικανικό γεωγραφικό περιοδικό «Γκεογράφικ Μάγκαζιν», 1963.
[16] Η ίδια μέθοδος χρησιμοποιήθηκε αργότερα για την κλωνοποίηση του προβάτου Dolly.
[17] Αλλά ελλοχεύει ο κίνδυνος μόλυνσης από παράσιτα που ζουν στους βατράχους, τα οποία μπορούν εύκολα να εισέλθουν μέσω μολύνσεων και πληγών. Ένα παράδειγμα τέτοιου παρασίτου είναι η ταινία Spirometra erinaceieuropaei.
[18] ΠΗΓΗ: Ἀριστ. περί τά Ζ. Ἱστ. 9.40,41. Νικ. Ἀλεξιφ. 580. Βαβρ. 24.4.
[19] «Τῶν ἰχθύων δ τόν ἁλιέα καλούμενον βάτραχον θηρεύειν τά ἰχθύδια τοῖς ἀπό τῶν ὀφθαλμῶν ἀποκρεμαμένοις, ὧν τό μέν μῆκός ἐστιν τριχοειδές, ἐπ᾿ ἄκρου δε προσκείμενον ὥσπερ δέλεαρ στρογγύλον · ταῦτ᾽ οὖν κρύψαντα ἑαυτόν προτείνειν» – ΠΗΓΗ: Αντίγονος ο Καρύστιος, XLVII.
βατραχος συμβολισμοι Λεκακης βατραχοι συμβολισμος
