Του Γιώργου Λεκάκη
Της Παναγίας σήμερα… Κάποιοι την ευλαβούνται κλέβοντάς την…
Αυτό το ανάγλυφο γλυπτό της, λοιπόν, που εικονίζει την Παναγία με τον Χριστό, είναι έργο τέχνης του 12ου αιώνος. Είναι ένα από τα λάφυρα που λεηλατήθηκαν από την Κωνσταντινούπολη, το 1204, και ευρίσκεται τώρα στην καπέλλα / παρεκκλήσι του Ζεν[1], στην Βασιλική του Αγίου Μάρκου στην Βενετία…
- όπως και τα κλεμμένα άλογα της Χίου, επίσης από την Κωνσταντινούπολη…
- όπως και ο Λέων του Πειραιώς, το μαρμάρινο γλυπτό, ύψους άνω των 3 μ., το οποίο βρισκόταν στον μυχό του λιμένος του Πειραιώς – εξ ου και Πόρτο Λεόνε – μέχρι το 1687, όταν το έκλεψε ο Φρ. Μοροζίνι και σήμερα κοσμεί την είσοδο του ναυστάθμου της Βενετίας! – και πολλά-πολλά άλλα…
Στο ανάγλυφο διαβάζεται μια επιγραφή στα ελληνικά που γράφει Ανίκητος (ΑΝΙΚΗΤΟC), και μια άλλη στα δεξιά, υποδηλώνει ότι ήταν μέρος μιας κρήνης ή διακόσμησης πηγής στην Κωνσταντινούπολη, ιδιοκτησία ή χορηγία κάποιου Μιχαήλ και της συζύγου του Ειρήνης:
† Ὕδωρ, τὸ πρὶν μὲν ἐκ πέτρας ῥυὲν ξημενο
Εὐχῇ γ(ὰ)ρ ἤχθη τοῦ προφήτου Μωσέως,
Τὸ νῦν δὲ τοῦτο Μιχαὴλ σπουδῇ ῥέε,
Ὃν σῶζε, Χριστέ, καὶ σύνευνουν Εἰρήνην.
†Το νερό που κάποτε έρεε θαυματουργικά από τον βράχο, ανασύρθηκε με την προσευχή του προφήτη Μωυσή. Τώρα ρέει χάρη στον ζήλο του Μιχαήλ, τον οποίο εσύ, Χριστέ, να προστατεύεις, μαζί με τη σύζυγό του Ειρήνη.
ΠΗΓΗ: A. Guillou «Συλλογή μεσαιωνικών ελληνικών επιγραφών από την Ιταλία / Recueil des inscriptions grecques médiévales d’Italie», εκδ. Γαλλικής Σχολής Ρώμης, έτος 222. Γ. Λεκάκης “Αρχαιοκαπηλίες των Γερμανων στην Ελλαδα επί Κατοχής”. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 15.8.2001.
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
[1] Η διακόσμηση της νότιας αίθουσας εισόδου της εκκλησίας ανακαινίστηκε τον 13ο αιώνα, μαζί με τον παρακείμενο νάρθηκα. Για την αρχική εμφάνιση της αίθουσας εισόδου δεν είναι γνωστό τίποτε.
Μεταξύ 1503 και 1515, η είσοδος του ΙΝ Άγιου Μάρκου, μετετράπη στο ταφικό παρεκκλήσι του καρδινάλιου Τζ. Μπ. Ζεν, επισκόπου της Βιτσέντζα, ο οποίος είχε κληροδοτήσει ένα μεγάλο μέρος του πλούτου του στην Ενετική Δημοκρατία, ζητώντας να ταφεί στον ΙΝ Άγιου Μάρκου. Έτσι η καπέλλα επήρε το όνομά του.
Ο σημερινός ψηφιδωτός κύκλος στην καμάρα αποτελεί το προοίμιο του ψηφιδωτού κύκλου στην κύρια πρόσοψη, ο οποίος αφηγείται την μεταφορά των λειψάνων του αγίου Μάρκου από την Αλεξάνδρεια Αιγύπτου στην Βενετία: praedestinatio, και την αγγελική προφητεία ότι ο Μάρκος θα ταφεί κάποια μέρα στην Βενετία, η οποία επιβεβαιώνει το «θεϊκό δικαίωμα της Βενετίας» να κατέχει τα λείψανά του. Η εξουσία του Αγίου Μάρκου καταδεικνύεται στις σκηνές που δείχνουν την συγγραφή του Ευαγγελίου του, το οποίο στην συνέχεια παρουσιάζεται στον Άγιο Πέτρο. Η αναχώρηση του αγίου Μάρκου για την Αίγυπτο και στα θαύματά του εκεί, η οποία δημιουργεί συνέχεια με την εναρκτήρια σκηνή, που απεικονίζει την απομάκρυνση του νεκρού του από την Αλεξάνδρεια. Ανακαινίστηκε σε μεγάλο βαθμό τον 19ο αιώνα. Η Παναγία πλαισιωμένη από αγγέλους, ένα θέμα συνηθισμένο στις μεσοβυζαντινές εκκλησίες.
Invincible Cappella Zen, Basilica di San Marco Publications de l’École française de Rome, ΑΡΧΑΙΟ αναγλυφο Παναγια ιησους Χριστος, κλεμμενο Κωνσταντινουπολη Βασιλικη ιερος ναος Αγιου Μαρκου Βενετια Λεκακης
