Του Γιώργου Λεκάκη
Το Atbai / Etbai[1] είναι μια άνυδρη και βραχώδης ερημική περιοχή στο νυν Ανατολικό Σουδάν και την νότια Αίγυπτο, στην “Γη του Κεμέτ”, η οποία εκτείνεται μέχρι τα βουνά της Ερυθράς Θάλασσας.
Εκεί έκειτο η «Χρυσή Πόλη», η αρχαία Πάγχρυσος Βερενίκη, ένας αρχαίος ελληνικός οικισμός, θαμμένος πλέον στην Έρημο της Νουβίας (νυν βορειοανατολικό Σουδάν), εντός της ευρύτερης γεωγραφικής ζώνης του Atbai. Το όνομά της καταλαβαίνει κανείς ότι οφείλεται στην άμεση γειτνίασή της με τα περίφημα ορυχεία χρυσού του Wadi Allaqi, στον 21ο παράλληλο [21.9502485468, 35.1411476707]. Από τα ορυχεία αυτά οι αρχαίοι φαραώ της Αιγύπτου, και αργότερα και οι Πτολεμαίοι Μακεδόνες, αντλούσαν τις κύριες ποσότητες του πολύτιμου μετάλλου. Η πλουσιότερη περιοχή σε μέταλλο βρισκόταν στην δυτική πλευρά του ποταμού, όπως υποδεικνύεται στον χάρτη Παπύρου του Τορίνο. Ο κάθε φαραώ ήταν ο μοναδικός ιδιοκτήτη της. Ο χρυσός ήταν η σάρκα των θεών των Αιγυπτίων και το φως του Ρα. Ο χρυσός στην Αίγυπτο ήταν το πιο περιζήτητο πολύτιμο μέταλλο: Σαρκοφάγοι, αγάλματα, κοσμήματα, πυραμίδες, οβελίσκοι, επενδύσεις παλλατιών, όλα είχαν χρυσό…:
- Ο φαραώ Θόθμις / Τούθμωσις Γ΄, στα «Χρονικά» του, στον 6ο πυλώνα του ναού Καρνάκ στην Θήβα (Λούξορ), περιέχει μια μακρά και λεπτομερή περιγραφή των φόρων χρυσού από την περιοχή Wawat / Ουαουατ: Σε μόλις 4 χρόνια, περίπου 11.000 ντεμπέν καθαρού χρυσού (= 1 τόνος), εισήχθησαν από την περιοχή αυτή! – ΔΙΑΒΑΣΤΕ επίσης: Γ. Λεκάκης: «ΘΗΒΑ, η θαυμάσια πόλη: Η Εκατόμπυλος Θήβα Αιγύπτου, και η Επτάπυλος Θήβα Βοιωτίας», έκδ. Φροντιστήριον Θηβαϊκής Αρχαιογνωσίας, έκδ. 2024.
- Το 80% του μετάλλου της σαρκοφάγου του Τουταγχαμών (βάρους άνω των 100 κιλών, κατασκευασμένη από μασίφ χρυσό) και τα επιχρυσωμένα έπιπλά του, είναι από την περιοχή της Βερενίκης Παγχρυσιας.
Η πόλις βρισκόταν κοντά στην πόλη Σάβαι / Σάβες / Σάμπες – εξ ου και Βερενίκη η κατά Σαβάς, στην Τρωγλοδυτική (νυν Σουδάν). Βερενίκη την ονόμασε ο Πτολεμαίος Β’ ο Φιλάδελφος, περί το 271 π.Χ., προς τιμήν της μητέρας του, Βερενίκης Α’, συζύγου του Πτολεμαίου Α’ Σωτήρος. Ανακαίνισε πλήρως την πόλη και την επέκτεινε, και με την κατασκευή λιμανιού. Το χρυσό οκτάδραχμο νόμισμα, κοπής στην Αλεξάνδρεια, με τον Πτολεμαίο Α΄ και την Βερενίκη Α΄ είχε ως πρώτη ύλη τον χρυσό της Παγχρυσίας. Έγινε σπουδαία πτολεμαϊκή μακεδονική εμπορική αποικία, στην (τότε) παραλιακή Αιθιοπία. Αλλά στον άνυδρο[2] τόπο «η μόνη ελπίδα (των εργατών) ήταν να πεθάνουν το συντομότερο δυνατόν», όπως γράφει ο Διόδωρος Σικελιώτης, ο οποίος, γύρω στο 30 π.Χ. περιέγραψε τις χρυσοφόρες ζώνες χαλαζία της Πτολεμαϊκής Νουβίας (Βιβλίο III της «Ιστορικής Βιβλιοθήκης» του). Ανέφερε ότι στην νότια Αίγυπτο, ανάμεσα στην Αραβία και την Αιθιοπία, υπήρχε ένα μέρος γεμάτο ορυκτά και χρυσωρυχεία, όπου είχαν καταβληθεί τεράστιες προσπάθειες για την εξόρυξη χρυσού. Για τις απόκοσμες συνθήκες οι Ρωμαίοι χρησιμοποιούσαν εδώ εγκληματίες και αιχμαλώτους πολέμου.
Ευρέθησαν αρχαίες περιστρεφόμενες μυλόπετρες, γούρνες, επιφάνειες για πλύσιμο της χρυσόσκονης με ευφυή συλλογή πολύτιμου νερού και άλλα εργαλεία, ερείπια κτηρίων, επιβλητικοί τάφοι και, ειδικότερα, μια μεγάλη νεκρόπολη, γύρω από 100 χρυσωρυχεία, τα οποία, με τα φρεάτια εξαερισμού τους, κάνουν την επιφάνεια αυτής της περιοχής ακόμη πιο παράξενη. Μέσα στα ορυχεία, οι άντρες έσκαβαν με λίθινα εργαλεία υπό το αμυδρό φως των λυχναριών λαδιού, ψάχνοντας για μικροσκοπικά ίχνη χαλαζία σε σήραγγες τόσο στενές, που φαινεται σαν να δούλευαν εκεί πυγμαίοι ή παιδιά. Από έναν τόνο πρώτης ύλης, λαμβάνονταν μόνο 4-5 γραμμάρια χρυσού!
Τον 9ο αιώνα μ.Χ. οι άραβες άλλαξαν το όνομά της σε Allaqi / Allaki / Alachi[5] και Ma’din ad-dahab στην Baixa Nubia. Στα δυτικά όριά της ακόμη και σήμερα πόλεις λεγονται Ιερακάμινος (Hieraskaminos), Πρέμνις (Premnis, νυν Qasr Ibrim), Βαλλανα (Ballana),Μιργισσα (Mirgissa), Σεμνα / Σεμνη (Semna), Σαι (Sai), Κερμα (Kerma), Άργος (Argo), Θηβα (Tibo), Ναπατα / Ναπατη (Napata – νυν el Kuru) κλπ. από τον 1ο έως τον 5ο καταρράκτη.
Η αρχαία περιοχή είναι σε υψόμετρο 600 μ.. Γύρω της δεν υπήρχαν οάσεις, ούτε επιφανειακά νερά, μόνον ακακίες… Υπήρχαν οχυρά, ύψους τουλάχιστον 6 μ., τετράγωνης κάτοψης, επιβλητικής εμφάνισης και κτισμένα με σχιστολιθικά τείχη. Το πρώτο έχει πλάτος περίπου 30 μ. Διαθέτει έναν πύργο και πολυάριθμες πέτρινες καμάρες, όλες ενωμένες με κονίαμα. Τα τείχη, πάχους σχεδόν 1 μ., είναι τέλεια ευθυγραμμισμένα. Το δεύτερο οχυρό έχει παρόμοιο μέγεθος και διαθέτει μια μεγάλη αυλή με πηγάδι και πολλά δωμάτια. Μια σκάλα οδηγεί στα μονοπάτια. Αυτά τα κτήρια πρέπει να χρησίμευαν ως χώρος αποθήκευσης για τον εξορυσσόμενο χρυσό. Ανάμεσά τους, βρίσκονται τα ερείπια αρχαίων κατασκευών. Διασχίζοντας το Wadi Allaqi, στην δεξιά άκρη, σε υπερυψωμένη θέση, βρίσκεται η ίδια η πόλη, η οποία, με περίπου 60.000 τ.μ. και κέντρο 400 Χ 150 μ. φιλοξενούσε περισσότερους από 10.000 ανθρώπους! Ήταν, για εκείνην την εποχή, μια μεγαλουπολη, παρά το γεγονός ότι βρισκόταν στην μέση της ερήμου! Η πόλις διασχίζεται από έναν δρόμο μήκους περίπου 500 μ. και πλάτους σχεδόν 5 μ., ευθύγραμμο και πλακόστρωτο σαν decumanus. Οι διασταυρώσεις είναι παράλληλες και κανονικές. Κατά μήκος αυτού του δρόμου, τα σπίτια είναι διατεταγμένα παρόμοια με ένα στρατιωτικό στρατόπεδο. Οι κατοικίες έχουν απλή διάταξη, είναι μονώροφες και κτισμένες με καλοσυναρμολογημένη ξερολιθιά. Στο κέντρο της πόλεως βρίσκονται τα ερείπια ενός πολύ μεγάλου κτηρίου με τοξωτά παράθυρα – πιθανότατα χώρος λατρείας. Υπάρχουν ακόμη ίχνη χρήσης του ως τζαμί – αν και η συνολική δομή θυμίζει έντονα βασιλική. Στο βόρειο άκρον της πόλης, ένα κτηριο με χαμηλό περιμετρικό τοίχο υποδηλώνει ότι κάποτε ήταν αγορά.
Η πόλις εγκαταλείφθηκε και χάθηκε…
Επανανακαλύφθηκε στις 12.2.1989, από μια ιταλική αποστολή αποτελούμενη από τους αδελφούς Castiglioni, τον L. Balbo, τον G. Negro και τον M. Sozzani, χρησιμοποιώντας έναν αραβικό χάρτη του 9ου αιώνα που έδειχνε ένα ορυχείο! Η ανακάλυψη θεωρήθηκε τόσο σημαντική, που οδήγησε σε έναν νέο κλάδο της αρχαιολογίας: την Νουβιολογία!
ΠΗΓΗ: Γ. Λεκακης “Συγχρονης Ελλαδος περιηγησις”. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 4.5.2008.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:
- Στέφ. Βυζ., Στράβων xvi.[6] Πλίν. vi. 34.
ΤΩΡΑ, μια νέα έρευνα στην έρημο αυτή, χαρτογράφησε εκατοντάδες, προηγουμένως άγνωστα, αρχαιολογικά χαρακτηριστικά, που παρέχουν νέες ενδείξεις για το πώς ήταν η ζωή στην περιοχή, πριν από την άνοδο της φαραωνικής Αιγύπτου.
Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν δορυφορικές αεροφωτογραφίες για να καταγράψουν τουλάχιστον 260 μνημειώδεις ταφές, σε περίκλειστους χώρους, μεταξύ του ποταμού Νείλου και της Ερυθράς Θάλασσας. Αυτοί οι αινιγματικοί τάφοι, οι οποίοι μπορούν να φτάσουν τα 80 μ. σε διάμετρο (παραπάνω φωτ.) κτίστηκαν από τοπικές νομαδικές κοινότητες βοσκών[3], κατά την 4η και 3η χιλιετία π.Χ. – ταφική παράδοση αρχαιότερη από τις πυραμίδες της Αιγύπτου.
Προηγουμένως, ανασκαμμένα παραδείγματα αυτών των δομών, όπως αυτά στο Wadi Khashab[4], το Wadi el-Ku και το Bir Asele, περιείχαν ανθρώπινα λείψανα μαζί με οστά βοοειδών, προβάτων και αιγών, υποδεικνύοντας ότι άτομα θάφτηκαν δίπλα στα κοπάδια τους. Μερικοί από αυτούς είχαν επίσης δευτερεύουσες ταφές, προσεκτικά τοποθετημένες γύρω από τον τάφο, μιας κεντρικής ή κύριας μορφής, η οποία μπορεί να ήταν επί κεφαλής ή σημαντικό μέλος της κοινότητας. Πολλοί κτίστηκαν σκόπιμα κοντά σε wadi / ουάντι (= πρώην πηγές νερού, πηγάδια, βραχώδεις λίμνες ή περιοχές που υποστήριζαν βοσκότοπους).
Αυτοί οι πρόσφατα χαρτογραφημένοι τάφοι υποδηλώνουν ότι η περιοχή δεν ήταν ένας άδειος διάδρομος μεταξύ πολιτισμών, αλλά έδρα του δικού της κτηνοτροφικού πολιτισμού.
ΠΗΓΗ: J. Cooper, κ.ά. «Atbai Enclosure Burials: Monumentalism, Pastoralism and Environmental Change in the Mid-Holocene East Nubian Deserts», African Archaeological Review, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 27.4.2026.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
- Bobrowski P., κ.ά. «What forced the prehistoric cattle-keepers to emigrate from the Red Sea mountains?», Studia Quaternaria 30 (2), 135-142, 2013.
- Castiglioni A., κ.ά. «Das Goldland der Pharaonen: die Entdeckung von Berenike Pancrisia», εκδ. Philipp von Zabern, Mainz, 1998.
- Των ιδίων «Nubia», εκδ. Giunti, 2006.
- Cooper J. κ.ά. «Boats and Routes: New Rock Art in the Atbai Desert, Sudan & Nubia».
- Davies W. V. «The Korosko Road Project: recording Egyptian inscriptions in the Eastern Desert and elsewhere», Sudan & Nubia 18, 30-44, 2014.
- Klemm R., κ.ά. «Gold and gold mining mining in ancient Egypt and Nubia: geoarchaeology of the ancient gold mining sites in the Egyptian and Sudanese Eastern Deserts», Natural science in archaeology, Berlin, Heidelberg, εκδ. Springer, 2013.
- Reinold J. κ.ά. «Rescue survey and excavations in the region of Ariab (Eastern Desert) 1996-1998: a preliminary note», Kush 19, 67-85. 2003-2008.
- Vercoutter J. « Ανακάλυψη της Βερενίκης Παγκρήσου στην έρημο μεταξύ του Νείλου και της Ερυθράς Θάλασσας», Πρακτικά των συνεδριών της Ακαδημίας Επιγραφών και Καλών Γραμμάτων, αρ. 134.1990.
- «Βερενίκη Παγχρυσία, χρυσός κάτω από την άμμο», Sciences et Avenir, αρ. 769, Μάρτιος 2011.
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
[1] Με το όνομα Etbainia / Ετβαϊνία είναι γνωστή μια περιοχή στην Τυνησία.
[2] Ο Σέτι Α΄ διέταξε την κατασκευή πηγαδιών νερού, με μεγάλες δαπάνες και σε άνδρες και σε πόρους, στην ερημο Γουάβατ (Ουάατ).
Ο Ραμσής Β΄ είχε χαράξει την οδική διαδρομή προς τα ορυχεία, σε μια γρανιτένια στήλη στο Κουμπάν. Αυτό ήταν απαραίτητο επειδή πολλοί άνδρες που έπρεπε να πάνε να ψάξουν για χρυσό, πέθαιναν από δίψα, ή χανονταν στην έρημο ή στο ταξείδι της επιστροφής, με αποτέλεσμα το πολύτιμο φορτίο τους να μην φτάνει ποτέ στα ταμεία του φαραώ. Επίσης, αποκατέστησε τα πηγάδια του Σέτι Α΄, τα οποία είχαν στερέψει, λόγω της μείωσης της στάθμης του υδροφόρου ορίζοντα, συνέπεια της συνεχιζόμενης ερημοποίησης. Το πηγάδι που αναφέρεται στη στήλη του Κουμπάν είναι, πιθανώς, αυτό που ανακαλύφθηκε από μια ρωσική αποστολή 55 χλμ. από τις εκβολές του Ουάντι Αλάκι.
[3] Στην περιοχή ζούσαν οι Medjay, Blemmyes και οι Χουσίτες Beja (μη άραβες). Υπάρχουν αρχαία χρυσωρυχεία, εγκαταστάσεις νομαδων και βραχογραφίες (από το 3100 π.Χ.).
Πετρογλυφικά με πλοία (παραπάνω φωτ.), τόσα που ένα ανώνυμο βουνό στην ανατολική έρημο της Κάτω Νουβίας, ονομάσθηκε «Βουνό των Πλοίων». Κάτι που ανατρέπει την άποψη ότι είναι έργα τοπικών βοσκών. Ποιοι εγνώριζαν τότε από πλοία και θαλάσσια ταξείδια, αν όχι οι Έλληνες; Με σκηνές κυνηγιού, που βραχοσκεπη ανατολικά της Κάτω Νουβίας ονομάσθηκε Γκέμπελ Σάιντ (= «Βουνό του κυνηγιού»), αλλά και κεραμικά (της Ανατολικής Ερήμου από το Alitiatib), ειδώλια συμβολα-γονιμότητας (φαλλοί, αιδοία), στο Alitiatib, δακτυλιοειδείς τάφοι (πιθανώς Ύστερης Αρχαιότητας – 1ης χιλιετίας μ.Χ.) στο Ντιραμπάμπ, κ.ά. – ΠΗΓΗ: Πανεπ. Yale.
[4] Με το όνομα Wadi Khashabi είναι γνωστή μια περιοχή στο νοτιότατο σημείο της χερσονήσου του Σινά.
[5] Ο ο Wadi Allaqi είναι ένας αρχαίος (νυν ξερός) ποταμός, στην μέση μιας καυτής ερήμου, ανάμεσα επιβλητικά γρανιτένια βουνά. Σε πολύ αρχαίες εποχές, ήταν ο μεγαλύτερος παραπόταμος του Νείλου! Είχε μήκος περισσότερα από 400 χλμ.! Με την οικολογική αναταραχή της Σαχάρας, ξεράθηκε, αποδίδοντας όμως χρυσό και πολύτιμους λίθους, όπως σμαράγδια!
[6] 16.4.5: εἶθ᾽ ἑξῆς τὸν Ἀκάθαρτον κόλπον καὶ αὐτὸν κατὰ τὴν Θηβαΐδα κείμενον͵ καθάπερ τὸν Μυὸς ὅρμον͵ ὄντως δὲ ἀκάθαρτον· καὶ γὰρ ὑφάλοις χοιράσι καὶ ῥαχίαις ἐκτετράχυνται καὶ πνοιαῖς καταιγιζούσαις τὸ πλέον. ἐνταῦθα δὲ ἱδρῦσθαι Βερενίκην πόλιν ἐν βάθει τοῦ κόλπου. 4.10: Ἔτι δ᾽ ὑπὲρ τούτων ὡς πρὸς μεσημβρίαν οἱ κυναμολγοί͵ ὑπὸ δὲ τῶν ἐντοπίων ἄγριοι καλούμενοι͵ κατάκομοι͵ καταπώγωνες͵ κύνας ἐκτρέφοντες εὐμεγέθεις͵ οἷς θηρεύουσι τοὺς ἐπερχομένους ἐκ τῆς πλησιοχώρου βόας Ἰνδικούς͵ εἴθ᾽ ὑπὸ θηρίων ἐξελαυνομένους εἴτε σπάνει νομῆς· ἡ δ᾽ ἔφοδος αὐτῶν ἀπὸ θερινῶν τροπῶν μέχρι μέσου χειμῶνος. τῶι δ᾽ Ἀντιφίλου λιμένι ἑξῆς ἔστι λιμὴν καλούμενος κολοβῶν ἄλσος καὶ Βερενίκη πόλις ἡ κατὰ Σαβὰς καὶ Σαβαί͵ πόλις εὐμεγέθης͵ εἶτα τὸ τοῦ Εὐμένους ἄλσος. ὑπέρκειται δὲ πόλις Δάραδα καὶ κυνήγιον ἐλεφάντων τὸ πρὸς τῶι φρέατι καλούμενον· κατοικοῦσι δ᾽ ἐλεφαντοφάγοι͵ τὴν θήραν ποιούμενοι τοιαύτην· ἀπὸ τῶν δένδρων ἰδόντες ἀγέλην διὰ τοῦ δρυμοῦ φερομένην τῆι μὲν οὐκ ἐπιτίθενται͵ τοὺς δ᾽ ἀποπλανηθέντας ἐκ τῶν ὄπισθεν λάθραι προσιόντες νευροκοποῦσι· τινὲς δὲ καὶ τοξεύμασιν ἀναιροῦσιν αὐτοὺς χολῆι βεβαμμένοις ὄφεων· ἡ δὲ τοξεία διὰ τριῶν ἀνδρῶν συντελεῖται͵ τῶν μὲν κατεχόντων τὸ τόξον καὶ προβεβηκότων τοῖς ποσί͵ τοῦ δ᾽ ἕλκοντος τὴν νευράν· ἄλλοι δὲ σημειωσάμενοι τὰ δένδρα οἷς εἰώθασι προσαναπαύεσθαι͵ προσιόντες ἐκ θατέρου μέρους τὸ στέλεχος ὑποκόπτουσιν· ἐπὰν οὖν προσιὸν τὸ θηρίον ἀποκλίνηι πρὸς αὐτό͵ πεσόντος τοῦ δένδρου πίπτει καὶ αὐτό͵ ἀναστῆναι δὲ μὴ δυναμένου διὰ τὸ τὰ σκέλη διηνεκὲς ὀστοῦν ἔχειν καὶ ἀκαμπές͵ καταπηδήσαντες ἀπὸ τῶν δένδρων ἀνατέμνουσιν αὐτό· τοὺς δὲ κυνηγοὺς οἱ νομάδες ἀκαθάρτους καλοῦσιν. 4.11: Ὑπέρκειται δὲ τούτων ἔθνος οὐ μέγα στρουθοφάγων͵ παρ᾽ οἷς ὄρνεις εἰσὶ μέγεθος ἐλάφων ἔχοντες͵ πέτασθαι μὲν οὐ δυνάμενοι͵ θέοντες δὲ ὀξέως καθάπερ οἱ στρουθοκάμηλοι· θηρεύουσι δ᾽ αὐτοὺς οἱ μὲν τόξοις͵ οἱ δὲ ταῖς δοραῖς τῶν στρουθῶν σκεπασθέντες τὴν μὲν δεξιὰν καλύπτουσι τῶι τραχηλιμαίωι μέρει καὶ κινοῦσιν οὕτως ὥσπερ τὰ ζῶια κινεῖται τοῖς τραχήλοις͵ τῆι δὲ ἀριστερᾶι σπέρμα προχέουσιν ἀπὸ πήρας παρηρτημένης͵ καὶ τούτωι δελεάσαντες τὰ ζῶια εἰς φάραγγας συνωθοῦσιν· ἐνταῦθα δ᾽ ἐφεστῶτες ξυλοκόποι κατακόπτουσι· καὶ ἀμπέχονται δὲ καὶ ὑποστόρνυνται τὰ δέρματα ταῦτα· πολεμοῦσι δὲ τούτοις οἱ σιμοὶ καλούμενοι Αἰθίοπες͵ κέρασιν ὀρύγων ὅπλοις χρώμενοι. 4.12: Πλησιόχωροι δὲ τούτοις εἰσὶ μελανώτεροί τε τῶν ἄλλων καὶ βραχύτεροι καὶ βραχυβιώτατοι ἀκριδοφάγοι· τὰ γὰρ τετταράκοντα ἔτη σπανίως ὑπερτιθέασιν͵ ἀποθηριουμένης αὐτῶν τῆς σαρκός· ζῶσι δ᾽ ἀπὸ ἀκρίδων͵ ἃς οἱ ἐαρινοὶ λίβες καὶ ζέφυροι πνέοντες μεγάλοι συνελαύνουσιν εἰς τοὺς τόπους τούτους· ἐν ταῖς χαράδραις δὲ ἐμβαλόντες ὕλην καπνώδη καὶ ὑφάψαντες μικρὸν […] ὑπερπετάμεναι γὰρ τὸν καπνὸν σκοτοῦνται καὶ πίπτουσι· συγκόψαντες δ᾽ αὐτὰς μεθ᾽ ἁλμυρίδος μάζας ποιοῦνται καὶ χρῶνται. τούτων δ᾽ ἔρημος ὑπέρκειται μεγάλη͵ νομὰς δαψιλεῖς ἔχουσα͵ ἐκλειφθεῖσα δ᾽ ὑπὸ πλήθους σκορπίων καὶ φαλαγγίων τῶν τετραγνάθων καλουμένων͵ ἐπιπολάσαντός ποτε καὶ ἀπεργασαμένου τοῖς ἀνθρώποις φυγὴν παντελῆ. 4.13: Μετὰ δὲ Εὐμένους λιμένα μέχρι Δειρῆς καὶ τῶν κατὰ τὰς ἓξ νήσους στενῶν ἰχθυοφάγοι καὶ κρεοφάγοι κατοικοῦσι.
ΑΠΔΟΣΙΣ Γ. Λεκάκη:
Και έπειτα ακολουθεί ο Ακάθαρτος κόλπος, που βρίσκεται κι αυτός στην περιοχή της Θηβαΐδας, όπως και ο Μυὸς Όρμος· και πραγματικά είναι ακάθαρτος. Πράγματι, είναι γεμάτος ύφαλους σκοπέλους και βραχώδεις ξέρες και ταράζεται ως επί το πλείστον από θυελλώδεις ανέμους. Εκεί λέγεται ότι ιδρύθηκε η πόλη Βερενίκη στο εσωτερικό του κόλπου. 4.10: Πιο πέρα από αυτούς, προς τον νότο, κατοικούν οι λεγόμενοι Κυνομολγοί, που από τους ντόπιους αποκαλούνται «Άγριοι». Είναι μακρυμάλληδες και πυκνογένηδες και εκτρέφουν μεγαλόσωμους σκύλους, με τους οποίους κυνηγούν τους ινδικούς ταύρους που κατεβαίνουν από τις γειτονικές περιοχές, είτε επειδή τους καταδιώκουν θηρία είτε λόγω έλλειψης βοσκής. Η επιδρομή αυτών των ζώων γίνεται από το θερινό ηλιοστάσιο μέχρι τα μέσα του χειμώνα. Μετά το λιμάνι του Αντίφιλου υπάρχει λιμάνι που ονομάζεται «Άλσος των Κολοβών», και η πόλη Βερενίκη η προς Σαβάς και Σαβαί, μεγάλη πόλη· έπειτα βρίσκεται το Άλσος του Ευμένη. Πάνω από αυτά βρίσκεται η πόλη Δάραδα και ένας τόπος κυνηγιού ελεφάντων, που λέγεται «πλησίον του Φρέατος». Εκεί κατοικούν οι ελεφαντοφάγοι, που κυνηγούν με τον εξής τρόπο: ανεβαίνουν στα δέντρα και, όταν δουν αγέλη να περνά μέσα από το δάσος, δεν επιτίθενται σε ολόκληρη την ομάδα, αλλά πλησιάζουν κρυφά όσα ζώα απομακρύνθηκαν από τα υπόλοιπα και τους κόβουν τους τένοντες. Μερικοί μάλιστα τα σκοτώνουν με βέλη αλειμμένα με δηλητήριο φιδιών. Η τοξοβολία γίνεται από τρεις άνδρες: οι δύο κρατούν το τόξο πατώντας γερά με τα πόδια, ενώ ο τρίτος τραβά τη χορδή. Άλλοι πάλι, αφού σημειώσουν τα δέντρα στα οποία συνηθίζουν να ακουμπούν οι ελέφαντες για να ξεκουραστούν, πλησιάζουν από την άλλη πλευρά και κόβουν μερικώς τον κορμό. Όταν λοιπόν το ζώο έρθει και γείρει πάνω στο δέντρο, το δέντρο πέφτει και μαζί του πέφτει και ο ελέφαντας. Και επειδή δεν μπορεί να σηκωθεί, αφού τα πόδια του έχουν ενιαίο και άκαμπτο οστό, οι κυνηγοί πηδούν από τα δέντρα και τον κατασφάζουν. Τους κυνηγούς αυτούς οι νομάδες τούς αποκαλούν «ακάθαρτους». 4.11: Πάνω από αυτούς κατοικεί ένα όχι μεγάλο έθνος στρουθοφάγων. Στη χώρα τους υπάρχουν πουλιά στο μέγεθος ελαφιών, που δεν μπορούν να πετάξουν αλλά τρέχουν γρήγορα, όπως οι στρουθοκάμηλοι. Άλλοι τα κυνηγούν με τόξα, ενώ άλλοι σκεπάζονται με δέρματα στρουθοκαμήλων: καλύπτουν το δεξί τους χέρι με το μέρος του λαιμού και κινούνται όπως κινούνται τα ίδια τα ζώα με τον λαιμό τους, ενώ με το αριστερό χέρι σκορπούν σπόρους από έναν κρεμασμένο σάκκο. Έτσι δελεάζουν τα ζώα και τα οδηγούν σε φαράγγια, όπου παραμονεύουν ξυλοκόποι και τα κατακόβουν. Τα δέρματα αυτών των ζώων τα φορούν και τα χρησιμοποιούν επίσης ως στρωσίδια. Εναντίον τους πολεμούν οι λεγόμενοι Σιμοί Αιθίοπες, που χρησιμοποιούν ως όπλα κέρατα όρυγων. 4.12: Κοντά σε αυτούς κατοικούν οι Ακριδοφάγοι, πιο μελαχρινοί από τους άλλους, κοντύτεροι στο ανάστημα και με την μικρότερη διάρκεια ζωής· σπάνια ξεπερνούν τα 40 χρόνια, επειδή η σάρκα τους εκθηριώνεται. Ζουν από τις ακρίδες, τις οποίες οι ισχυροί ανοιξιάτικοι νοτιάδες και ζέφυροι σπρώχνουν κατά μεγάλες μάζες προς αυτούς τους τόπους. Μέσα στις χαράδρες ρίχνουν καπνιστερή ύλη και ανάβουν μικρή φωτιά· καθώς οι ακρίδες πετούν πάνω από τον καπνό, ζαλίζονται και πέφτουν. Έπειτα τις κοπανίζουν και φτιάχνουν μάζες μαζί με αλμυρίκι, τις οποίες χρησιμοποιούν ως τροφή. Πάνω από αυτούς εκτείνεται μεγάλη έρημος με άφθονες βοσκές, η οποία όμως εγκαταλείφθηκε εξ αιτίας του πλήθους των σκορπιών και των φαλαγγίων, των λεγόμενων τετραγνάθων, που κάποτε πλήθυναν τόσο ώστε ανάγκασαν τους ανθρώπους να φύγουν εντελώς. 4.13: Μετά το λιμάνι του Ευμένη μέχρι την Δειρή και τα στενά κοντά στις Έξι Νήσους κατοικούν Ιχθυοφάγοι και Κρεοφάγοι.
αρχαια θαμμενη Χρυση Πολη πολις Παγχρυσος Βερενικη φαραωνικος μακεδονικος χρυσος αρχαιοι αινιγματικοι ταφοι διαμετρος Λεκακης αρχαιες θαμμενες Χρυσουπολη παγχρυση φαραω μακεδονικες χρυσο αινιγμα ταφος ακακια οχυρα τετραγωνο σχιστολιθος τειχη πυργος πετρινη καμαρα κονιαμα τειχος ευθυγραμμιση οχυρο αυλη πηγαδι δωματιο σκαλα κλιμακα μονοπατια μονοπατι κτηριο αποθηκη εξορυξη ερειπια κατασκευη Wadi Allaqi, ανθρωποι μεγαλουπολις ερημος δρομος πλακοστρωτο decumanus διασταυρωση στρατιωτικο στρατοπεδο κατοικια διαταξη, μονωροφη ξερολιθια τοξωτο παραθυρο λατρεια χρηση τζαμι δομη βασιλικη τοιχος αγορα κεμετ ατμπαι Atbai ετμπαι Etbai ανυδρη βραχωδης ερημικη ανατολικο Σουδαν νοτια Αιγυπτος, βουνα Ερυθρα Θαλασσα Χρυσοπολη παγχρυση αρχαιος ελληνικος οικισμος, θαμμενος Νουβιας ορυχειο χρυσου 21ος παραλληλος ορυχεια αρχαιοι φαραω Αιγυπτου, ελληνες Πτολεμαιοι Μακεδονες, πολυτιμα μεταλλα θοθμις Τουθμωσις Γ Χρονικα πυλωνας ναο Καρνακ Θηβα Λουξορ φορος Ουαουατ ντεμπεν καθαρος τονος εισαγωγη μεταλλο σαρκοφαγος Τουταγχαμων βαρος μασιφ επιχρυσωμενα επιπλα μοναδικος ιδιοκτητης σαρκα των θεων θεοι θεος Αιγυπτιοι φως Ρα περιζητητο πολυτιμο σαρκοφαγοι, αγαλμα κοσμημα πυραμιδα οβελισκος επενδυση παλλατι παλατι Σαβαι / Σαβες / Σαμπες κατα Σαβας, Τρωγλοδυτικη Τρωγλοδυτες Πτολεμαιος Β Φιλαδελφος, 3ος αιωνας 271 πΧ Α Σωτηρας σωτηρ ανακαινιση λιμανι χρυσο οκταδραχμο 8δραχμο νομισμα, κοπη Αλεξανδρεια, πρωτη υλη πτολεμαικη μακεδονικη εμπορικη αποικια, εμποριο παραλιακη Αιθιοπια ανυδρος τοπος ελπιδα εργατες Διοδωρος Σικελιωτης, 1ος 30 χρυσοφορα ζωνη χαλαζιας πτολεμαικος αραβια ορυκτα χρυσωρυχειο Ρωμαιοι εγκληματιας αιχμαλωτος πολεμου πολεμος περιστρεφομενη μυλοπετρα, μυλος γουρνα πλυσιμο χρυσοσκονη συλλογη νερου εργαλειο ταφος νεκροπολη, χρυσωρυχειο φρεατιο εξαερισμου εξαερισμος παραξενη ορυχεια, αντρες σκαψιμο λιθινα εργαλειο λυχναρι λυχνος μικροσκοπικα ιχνη σηραγγα στενη δουλεια πυγμαιοι παιδι γραμμαρια 9ος μΧ αραβες ονομα αλλακι αλακι Allaqi / Allaki / Alachi αλατσι Madin ad dahab μαντιν αντ νταχαμπ εγκαταλειψη 1989, ιταλια αραβικος χαρτης αρχαιολογια Νουβιολογια Στραβων Πλινιος χαρτογραφηση αγνωστα, αρχαιολογικα ζωη φαραωνικη Αιγυπτος αεροφωτογραφια μνημειωδης ταφη περικλειστος αρχαιολογικος χωρος ποταμος Νειλος αινιγματικος ταφος διαμετρος, νομαδες κοινοτητα βοσκος 4η 3η χιλιετια ταφικη παραδοση αρχαιοτερη πυραμιδες ανασκαφη Wadi Khashab κασαμπ Wadi el Ku ελ κου μπιρ ασελε Bir Asele, ανθρωπινα λειψανα οστα βοοειδη προβατο αιγα ατομα κοπαδι δευτερευουσα σκοπιμα ουαντι βαντι πηγη νερου, πηγαδια, βραχος λιμνη βοσκοτοπος διαδρομος πολιτισμος κτηνοτροφικος Ετβαινια Τυνησια Σετι Α δαπανη Γουαβατ γαβατ Ουαατ Ραμσης Β οδικη γρανιτενια στηλη Κουμπαν ανδρες χρυσοθηρες διψα, ταξειδι ταξιδι επιστροφη φορτιο ταμειο στερεμενα μειωση σταθμη υδροφορος οριζοντας, ερημοποιηση ρωσικη ρωσια εκβολες μετζαι Medjay, μπλεμιες μπλεμυες βλεμιες Blemmyes χουσιτες Beja μπεγια μπετζα μη αραβες βραχογραφια 5.100 χρόνων χρονια πριν 3100 πετρογλυφικο πλοιο βουνο Κατω βουνο Πλοιων κυνηγι βραχοσκεπη ανατολικη Γκεμπελ Σαιντ κεραμικη Alitiatib αλιτιατιμπ ειδωλιο γονιμοτητα φαλλος αιδοιο δακτυλιοειδης υστερη Αρχαιοτητα 1η Ντιραμπαμπ, κασαμπι Khashabi χερσονησος Σινα ξερος ξεροποταμος, καυτη γρανιτενιο γρανιτης μεγαλυτερος παραποταμος οικολογικη αναταραη Σαχαρα πολυτιμοι λιθοι σμαραγδι ακαθαρτος κολπος Θηβαιδα Μυος ορμος υφαλος κυναμολγοι αγριοι κατακομοι͵ καταπωγωνες͵ κυνας εκτροφη ευμεγεθης͵ θηρα βοας ινδικος͵ θηριο νομη εφοδος θερινη τροπη χειμωνας αντιφιλου λιμανι λιμην κολοβων αλσος σαβαι Ευμενους αλσος Δαραδα ελεφαντας φρεαρ κατοικοι ελεφαντοφαγοι͵ δενδρο αγελη δρυμς νευροκοπω τοξο βεβαμμενος οφις τοξεια νευρα προσιον σκελη οστουν ακαμπες͵ ανατεμνω κυνηγοι ακαθαρτοι εθνος στρουθοφαγοι ορνιο ελαφι στρουθοκαμηλος δορα στρουθος σπερμα πηρα φαραγγι ξυλοκοπος δερμα αιθιοπες͵ κερας μελανοι βραχεις βραχυβιωτατοι ακριδοφαγοι σαρκα ακριδα εαρινος λιβας ζεφυρος χαραδρα υλη καπνωδης καπνος αλμυριδα μαζα νομας σκορπιος φαλαγγι τετραγναθος ανθρωπος φυγη Ευμενης Δειρη εξι νησοι στενο ιχθυοφαγοι κρεοφαγοι κατοικος Θηβαις, υφαλοι σκοπελος βραχος θυελλωδης ανεμος μακρυμαλλης πυκνογενης μεγαλοσωμος σκυλος, ταυρος ελλειψη βοσκη επιδρομη θερινο ηλιοστασιο αντιφιλος Κολοβοι Ευμενης ελεφαντας Φρεατος ελεφαντοφαγια δασος, επιθεση ομαδα, ζωο τενοντας βελος αλειμμενο δηλητηριο φιδιων φιδι τοξοβολια ποδια, χορδη ελεφαντες ξεκουραση κορμος ελεφας ακαμπτο οστο σφαγη στρουθοφαγια πουλια πουλι στρουθοκαμηλοι τοξα, δερματα χερι λαιμς σπορος σακκος δελεαρ στρωσιδι Σιμοι Αιθιοπας οπλα κερατα ορυγων ακριδοφαγια μελαχρινοι κοντοι αναστημα ακριδες, ανοιξιατικος νοτιας ζεφυρος φωτια κοπανισμα μαζα αρμυρικι, τροφη βοσκη Δειρη στενα 6 νησια ιχθυοφαγια Κρεοφαγια 1ος 2ος 3ος 4ος 5ος καταρρακτης καταρρακτες νειλου
