Του συγγραφέα Κωνσταντίνου Σπίνου
ΣΧΟΛΙΑ: Γιώργος Λεκάκης
Οι Έλληνες έχουν το ένστικτο της ελευθερίας, λατρεύουν τον νεωτερισμό. Ήθελαν να στοχάζονται ελεύθερα και να μιλούν ελεύθερα. Κανείς άλλος λαός στην Ιστορία δεν εξύμνησε την «ελευθερία του λόγου» περισσότερο από τους Έλληνες μιας και η ελευθεροστομία είναι προπύργιο της Δημοκρατίας, και η Δημοκρατία είναι ελληνικό δημιούργημα.
Γι’ αυτό αν ψάξουμε στο αρχαίο ελληνικό λεξικό θα βρούμε πληθώρα λέξεων που εκφράζουν την ελευθερία του λόγου, όταν σύγχρονα λεξικά δεν έχουν ειδικές λέξεις για να εκφράζουν την ελευθερία του λόγου, γιατί απλούστατα, όταν οι Έλληνες εξύψωσαν την ελευθερία του λόγου σε πεμπτουσία της Δημοκρατίας, κάποιοι λαοί ζούσαν στα σπήλαια στα δένδρα δεν είχαν έναρθρο λόγο ή δεν είχαν δικαίωμα του λέγειν.
Ακόμη και αυτό το πολυδιαφημισμένο λατινικό λεξικό δεν περιλαμβάνει ειδική λέξη για την ελευθερία του λόγου γιατί απλούστατα ο ρωμαίος πολίτης ποτέ δεν έφτασε να έχει ελευθερία του λόγου, ακόμα και από τον Έλληνα πολίτη της Μυκηναϊκής περιόδου, όταν τα πολιτεύματα των ελληνικών πόλεων ήταν μοναρχικά.
ΟΜΗΡΙΚΗ (ΜΥΚΗΝΑΪΚΗ) ΕΠΟΧΗ
Στα πανάρχαια αποθησαυρίσματα του Ομήρου συναντάμε την λέξη «απόφημι» που έχει την σημασία εκφράζομαι ελεύθερα. Αυτό φαίνεται και έμπρακτα στην 2Η ραψωδία της Ιλιάδος, όπου ο Θερσίτης ένας απλός πολίτης μιλάει ελεύθερα στο συμβούλιο των βασιλέων, υψώνει την φωνή του και ακόμη – ακόμη εξυβρίζει τον Ανώτατο Ηγεμόνα, τον Αγαμέμνονα. Ο Θερσίτης εισακούγεται στο Συμβούλιο. Και δεν είναι μόνον αυτό. Οι στρατιώτες μετέχουν των στρατιωτικών συμβουλίων και ψηφίζουν δια βοής ή ανατάσεως της χειρός.
ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗ
Στην Αθηναϊκή Συνέλευση το να μιλά κάθε πολίτης, ήταν όχι μόνο επιτρεπτό αλλά και καλοδεχούμενο. – ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ για την ΑΡΧΑΙΑ ΑΘΗΝΑ, ΕΔΩ.
Η Αθηναϊκή Συνέλευση άρχιζε με τον κήρυκα ο οποίος ανέβαινε στο βήμα και έλεγε: «Τις αγορεύειν βούλεται και άλλως έχειν». Ποιος θέλει να μιλήσει. Το βήμα ήταν ελεύθερο και ο λόγος ανεμπόδιστος.
Οποιοσδήποτε ήθελε κάτι να πει δεν χρειαζόταν να ελεγχθεί από κάποιον. Και αυτό είναι η αποθέωση του δημοκρατικού και ελεύθερου λόγου.
ΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ
Από τους Ιστορικούς μας συγγραφείς, ο πατήρ της Ιστορίας, Ηρόδοτος μας εμφανίζει στο ιστορικό του έργο την λέξη «Ισηγορία» που σημαίνει ισότητα στο δικαίωμα του λόγου. Την λέξη αυτή χρησιμοποιεί ο Ηρόδοτος, όταν εξηγεί τον ηρωισμό των Αθηναίων κατά την διεξαγωγή των Περσικών Πολέμων.
Ο Ηρόδοτος αποδίδει τον ηρωισμό τους στο ότι είχαν πετύχει την Ισηγορία. Δηλαδή στην ελευθερία του λόγου. «Όταν καταπιεζόταν οι Αθηναίοι ήταν δειλοί και χαλαροί και έμοιαζαν με σκλάβους οι οποίοι δούλευαν για ένα αφέντη. Αντιθέτως όταν ελευθερώθηκαν ο καθ’ ένας τους είχε ζήλο να πετύχει το ανώτερο για τον εαυτό του».
Ο Ιστορικός μας Πολύβιος εισάγει στο έργο του την λέξη «Ισολογία» όταν αναφέρεται στην Αχαϊκή Συμπολιτεία.
Η Αχαϊκή Συμπολιτεία ήταν το πρώτο πετυχημένο πείραμα για αντιπροσωπευτική και Ομοσπονδιακή Κυβέρνηση. Όλα τα μέλη της απολάμβαναν πλήρη πολιτική ισότητα.
Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι οι συντάκτες του Συντάγματος των Η.Π.Α. (αντέγραψαν) ανέτρεξαν στις αρχές της Αχαϊκής Συμπολιτείας τις οποίες χρησιμοποίησαν ως πρότυπο της δικής τους Ομοσπονδίας. – ΔΕΙΤΕ το ΕΔΩ.
ΟΙ ΤΡΑΓΙΚΟΙ ΠΟΙΗΤΕΣ
Από τους τραγικούς μας ποιητές, ο Αισχύλος στην τραγωδία του «Ικέτιδες», (436 π.Χ.) μας εισάγει σε μια καινούργια λέξη. Την λέξη «Ελευθεροστομία», που έχει την έννοια της ελευθερίας του λόγου.
Το έργο αυτό εκτυλίσσεται στους αρχαϊκούς χρόνους και είναι ένα μάθημα δημοκρατίας. Ίσως είναι η πρώτη μύησης στην ιδέα ότι η νόμιμη Κυβέρνηση βασίζεται στην συναίνεση των κυβερνωμένων.
ΣΗΜΕΙΩΣΙΣ Γ. Λεκάκη:
Η αρχαία ελληνική λέξις ελευθεροστομία εξακολουθεί αμετάφραστος και εξακολουθεί να σχηματίζεται περιφραστικώς στις ξένες γλώσσες:
- Αγγλ. Free-mouth disease
- Αλβ. Sëmundja e gojës së lirë
- Γαλλ. maladie de la bouche libre
- Γερμ. Freie Mundkrankheit
- Ισπ. Enfermedad de boca libre
- Ιταλ Malattia della bocca libera
- Λατ. Morbus oris liberi,
- Πορτ. Doença da boca livre
- Ρουμ. Boala gurii libere
- ρωσ. Bolezn’ polosti rta, κλπ. κλπ.
Τις περισσότερες δε φορές, χωρίς την έννοια που έχει η ελληνική.
- ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΑΜΕΤΑΦΡΑΣΤΕΣ ΛΕΞΕΙΣ, ΕΔΩ.
Οι 50 κόρες του Δαναού ζητούν πολιτικό άσυλο στην Ελλάδα. Ο βασιλιάς δεν μπορεί να αποφασίσει μόνος του γι αυτό απευθύνεται στον λαό, και αφού εξηγεί τον λόγο της συνελεύσεως, ο λαός με ανάταση των χεριών αποφάσισε να δοθεί πολιτικό άσυλο στις Δαναΐδες.
«Ένα δάσος από υψωμένα χέρια δηλώνουν την απόφασή τους, μια απόφαση παρμένη από γλώσσες ελευθεροστόμων ανθρώπων», μας λέει ο Αίσχύλος.
Ο τραγικός μας ποιητής Ευριπίδης, στο έργο του «Φοίνισσες» μας εισάγει την λέξη «παρρησία» που έχει την έννοια της ελευθερίας του λόγου. Μιλώ ελεύθερα, μιλώ χωρίς φόβο. Το ίδιο πνεύμα εκφράζεται και στον «Ιππόλυτο». Αντιθέτως στο έργο του «Βάκχες» αντιμετωπίζει το πρόβλημα της ελευθερίας του λόγου από μια αντίθετη οπτική γωνία. Εκεί σε μια αντιδημοκρατική κοινωνία, ο βοσκός φοβάται να μιλήσει ελεύθερα στον βασιλιά Πενθέα φοβούμενος την οργή του. Ο βασιλιάς δίδει την άδεια στον βοσκό να μιλήσει ελεύθερα λέγοντας:
«Αυτοί που μιλάνε ελεύθερα συμβάλουν στο καλό της χώρας».
Παραδόξως δεν υπάρχει ειδική λέξη για την ελευθερία του λόγου στον άλλο μας τραγικό ποιητή, τον Σοφοκλή, αλλά η σπουδαιότητά της δραματοποιείται στην «Αντιγόνη». Το δίδαγμα του έργου είναι ότι ο λαός όχι μόνο πρέπει να μιλάει ελεύθερα, αλλά και να εισακούγεται. Ένας ηγεμόνας θέτει σε κίνδυνο τον εαυτό του και την πόλη όταν περιφρονεί την λαϊκή γνώμη.
ΚΑΙ Ο ΣΩΚΡΑΤΗΣ
Αξίζει να σημειωθεί και η περίφημη φράση του Σωκράτη «’Έχεις εξουσία του λέγειν». Στον «Γοργία» ο ρητοροδιδάσκαλος και σοφιστής Πόλος ρωτάει τον Σωκράτη. «Γιατί να είμαι ελεύθερος να μιλάω όσο θέλω»; Και ο Σωκράτης του απαντάει με την καταπληκτική φράση: «Έχεις εξουσία του λέγειν».
ΕΠΙΛΟΓΟΣ
Για όσους θεωρούν αυτές παλιές ιστορίες θα ήθελα να θυμίσω ότι το 1676 ένας νεαρός Πουριτανός, ο P. Wentworth, φυλακίσθηκε επειδή τόλμησε να μιλήσει ελεύθερα στην Βουλή των Κοινοτήτων.
Η Ελευθερία του λόγου καθιερώθηκε στην Ευρώπη με τον Βρετανικό νόμο «Για τα ανθρώπινα δικαιώματα» το 1689.
Και στην Αγγλία, όταν ο Τζ. Μίλτων έγραψε το περίφημο έργο του «Aeropagitica», που είναι η ευγενέστερη υπεράσπιση της ελευθερίας του λόγου στην αγγλική γλώσσα, διάλεξε δύο από τις «Ικέτιδες» του Αισχύλου σαν πρόλογο στην επίκλησή του στην Βουλή, κατά της λογοκρισίας.
ΠΗΓΗ: ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 12.5.2026.
Ελευθεροστομια αμεταφραστη ελληνικη λεξη λεξις ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΛΟΓΟΥ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ αμεταφραστος αμεταφραστες ελληνικες λεξεις
