Το Καρυδάκι[1] ήταν χωριό της σημερινής Κοινότητος Βλάτος[2]. Το χωριό αυτό έχει σβήσει από τον χάρτη και τώρα παραμένει ως αγροτική τοποθεσία. Η περιοχή της Κοινότητος Βλάτους, είναι μια από τις παραγωγικότερες των Εννιά Χωριών.
Κατέχει μια πολύ μεγάλη ελαιόφυτη έκταση, μέσα στην οποία είναι κατασπαρμένες αραιά οι γειτονιές του χωριού. Στο σημερινό μας σημείωμα, δεν θ’ ασχοληθούμε για το χωριό Βλάτος, σαν σύνολο. Θα ενδιαφερθούμε μονάχα, για το ξεχασμένο χωριό Καρυδάκι.
Από που πήρε το όνομα «Καρυδάκι» δεν έχω ακούσει. Καρυδιές δεν υπάρχουν στην περιοχή, ούτε ακούσαμε από τους παλαιούς μας ότι υπήρχαν. Το Καρυδάκι είναι προς τα βόρεια. Είναι μια περιοχή που περιστοιχίζεται από λόφους και χαμηλόβουνα. Το όλο σχήμα του, βλέποντάς το κανείς, από τα βουνά, μοιάζει σαν καρυδόκουπα. Ίσως απ’ αυτό το χαρακτηριστικό σχήμα να πήρε το όνομα «Καρυδάκι». Τα τριγύρω χαμηλόβουνα είναι κατάφυτα από πυκνά καταπράσινα κουμαροδάση. Το πεδινό του μέρος (το σιόπατο) είναι πολύ βολικό και προστατεύεται απ’ όλους τους καιρούς και είναι κατάφυτο από ελιές. Πάρα πολύ καλές, τσουνατολιές με μεγάλη απόδοση, θεωρούνται οι καλύτερες λαδολιές του Βλάτους. Ξακουστές, οι καρυδακιανές.
Το Καρυδάκι ήταν ένα μικρό ωραίο χωριό με τρεις γειτονιές. Οι κάτοικοί του, ζούσαν από το λάδι και την κτηνοτροφία.
Να όμως πως κατεστράφη το θαυμάσιο αυτό χωριουδάκι:
Όταν κατά την επανάσταση τού 1821 επαναστάτησε και η Κρήτη, κινήθηκαν πολλοί ένοπλοι απ’ όλα τα Εννιά Χωριά, πήγαν και από το Βλάτος, πήγαν και οι Καρυδιανοί για να πολιορκήσουν τους Τούρκους του Καστελλιού, μαζί με τους άλλους Κισαμίτες. Πράγματι τότε οι χριστιανοί μπήκαν στο Καστέλλι και κατέλαβαν και το φρούριο.[3] Τότε είχε παρουσιαστεί μια φοβερή επιδημία πανώλης (πανούκλας) και είχε καταρρημάξει τους Τούρκους του φρουρίου. Οι χριστιανοί άρχισαν το πλιατσικολόι χωρίς να ξέρουν ότι οι Τούρκοι είχαν πανούκλα. Έτσι όταν οι Τούρκοι το επανακατέλαβαν το φρούριο και το Καστέλλι οι χριστιανοί φεύγοντας κουβάλησαν μαζί με τα πλιάτσικα, στα σπίτια τους…. και την πανούκλα. Εκεί, όμως, που κυριολεκτικά φώλιασε η φοβερή αυτή αρρώστια ήταν στο Καρυδάκι, το όποιο και το κατέστρεψε κυριολεκτικά. Τότε, περίπου ρήμαξαν και πολλές γειτονιές του Βλάτους:
- Ο Άγιος Κωνσταντίνος,
- το Βαθύρημα,
- το Τσικαλόσπιτο και
- το Τσουκνιαρόσπιτο.
Παραθέτω εδώ τι ακριβώς μας έλεγε η συχωρεμένη η λάλη μου η Καμηλοκωνσταντίνα για το τέλος των Καρυδακιανών:
«Στο τέλος είχαν μείνει τέσσερεις μονάχα. Κάθε μέρα θάφτανε ένα-δυο. Κανείς Βλατιανός δεν εσήμωνε στο Καρυδάκι. Μόνο κάθε μέρα, πήγαινε ένας μέχρι τα Λακκούδια, και των φώναζε. Κάποιος απαντούσε: «Ζούμε ακόμη τρεις… Χθες πέθανε ο Μιχάλης». Μετά από δυο μέρες πήγε πάλι κάποιος από το Κάτω Χωριό. Φώναξε και μόλις που ακούστηκε η φωνή του τελευταίου. Ήταν ο Αντώνης: «εγώ μόνο ζω ακόμη, τους έθαψα όλους, ο κακορρίζικος!… Μόνο όταν ξαναφωνάξετε και δεν μ’ ακούσετε να μιλήσω, τότε θα καταλάβετε πώς πέθανα και εγώ. Κανείς όμως να μην έλθει. Μην τολμήσετε να με θάψετε. Γιατί ή πανούκλα, θα σας φάει όλους». Την άλλη μέρα πήγαν δυο (ήταν όλοι συγγενείς). Φώναξαν, ξαναφώναξαν. Τίποτε, καμμιά απάντηση. Τότε κατάλαβαν πως είχε πεθάνει και ο Αντώνης.
Γύρισαν στο χωριό καταλυπημένοι και έφεραν την μαύρη είδηση. Πέθανε και ο Αντώνης, ο τελευταίος Καρυδακιανός. Έκαμαν διάφορα συμβούλια και οι περισσότεροι είπαν να μη πάει κανείς… όμως παρά τον μεγάλο κίνδυνο τέσσερις Κατωχωριανοί απεφάσισαν και πήγαν να τον θάψουν. Άνοιξαν έναν λάκκο κοντά στην εκκλησία Άγιος Γεώργιος[4] – παραπάνω φωτ. – και μετά έκοψαν ξύλα με γάντζους (κατσούνες), πήγαν στο σπίτι, τον τράβηξαν με τις κατσούνες τον έβαλαν πάνω σε μια πόρτα (σανίδα) και μετά τραβώντας την πόρτα πάλι με τις κατσούνες, χωρίς να τον αγγίξουν τον έφεραν στον λάκκο και τον έθαψαν. Έκαμαν τον σταυρό τους και έφυγαν ολοταχώς χωρίς να πουν σε κανέναν τίποτα, για να μη δημιουργήσουνε τρομάρες και φόβους.
Το κράτησαν μυστικό και ύστερα από 2 χρόνια σε μια λουτρουγιά, που τους εκάμανε οι Κατωχωριανοί, στον Άγιο Αντώνη, εκειά το είπαν. Εν τω μεταξύ η αρρώστια είχε περάσει. Έκτοτε και για πολλά χρόνια κανείς δεν επλησίαζε στο Καρυδάκι. Ούτε ελιές μάζευαν. Ούτε περνούσε κανείς από το πεθαμένο χωριό. Φόβος τρόμος είχε δημιουργηθεί στην περιοχή τους. Φαντάσματα, πειρασμικά (σατανικά) και καταχανάδες τριγύριζαν στα χαλάσματα. Τέτοιες δεισιδαιμονίες είχαν καρφωθεί στις καρδιές των Βλατιανών. Με το πέρασμα του χρόνου όμως κάποιος ψύχραιμος, αγόρασε από τούς κληρονόμους των Καρυδακιανών το Καρυδάκι και έγινε μεγαλονοικοκύρης».
Σήμερα το Καρυδάκι ανήκει κατά το πλείστο μέρος στους αδελφούς Στρατή, Μιχάλη και Θανάση Μιχελάκη. Το έχουν αρκετά αξιοποιήσει και ανακαίνισαν και την εκκλησία του Αγίου Γεωργίου, στην όποια κάθε χρόνο γίνεται ένα μικρό ωραίο πανηγυράκι το «Καρυδακιανό», έτσι μνημονεύονται και οι Καρυδακιανοί.
Τα επόμενα χρόνια όταν θα φτιαχτεί η παράκαμψη των Τοπολίων ο δρόμος θα περνά δίπλα απο το εξαφανισμένο σήμερα χωριό και πολύ κοντά απο τον Άι Γιώργη.
ΠΗΓΗ: Ι. Παπαδάκης(*). ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 23.4.2026.
(*) Τις πληροφορίες για το Καρυδάκι μου τις έστειλε ο Γ. Παπαδημητράκης και ήταν δημοσιευμένες στο περιοδικό «ΠΑΛΜΟΙ ΤΗΣ ΥΠΑΙΘΡΟΥ», που εξέδιδε ο πολιτιστικός σύλλογος ΒΛΑΤΟΥΣ το 1972-1975.
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ Γ. Λεκάκη:
[1] Το Καρυδάκι απέχει περίπου 2 χλμ. ΒΑ. από τον Βλάτο.
[2] Ο Βλάτος στον 35ο παράλληλο [35.38747391716746, 23.64957773957935] Κισσάμου Χανίων Κρήτης, απέχει 54 χλμ. από τα Χανιά, εντός κοιλάδας με πλούσια βλάστηση. Απαρτίζεται από τις συνοικίες Αρχοντικά, Κορακιανά, Κουτσουνάρα, Μπερτιανά, κ.ά. Κύρια προϊόντα του χωριού είναι το ελαιόλαδο και τα κάστανα.
Η ετυμολογία του ονόματος είναι από τη λέξη βάλτος ή βλάβος, από τις βλάβες που προξενούσε η ελονοσία του βάλτου του (βλ. Εμμ. Λαμπρινάκης «Γεωγραφία της Κρήτης», 1890 και Στ. Σπανάκης).
Η περιοχή στα ενετικά χρόνια είχε περασει στην οικογένεια Μινότο, η οποία εγκατέστησε (15ος αι.) εργάτες σαν δουλους, για τις καλλιέργειες, οι οποίοι εδημιουργησαν σταδιακώς ένα χωριό – αναφέρεται στην ενετική απογραφή του 1583. Από τον Καστροφύλακα αναφέρεται ως Vlatos (με 52 κατοίκους) και από τον Φρ. Μπαζιλικάτα (1630).
Η παλαιότερη εκκλησία ήταν ο ΙΝ Αγίας Τριάδας. Εκτίσθη το 1472 (αρχικώς ήταναφιερωμένος στον άγιο Γεώργιο και την Κυρά των Αγγέλων – που άλλαξε μετά την κατάκτηση της Κρήτης από τους Τούρκους). Οι αγιογραφίες του είναι του σπουδαίου Εμμ. Παπαδάκη (1882;) – η εικόνα της Παναγίας και της Αγίας Τριάδος ίσως είναι παλαιότερες. Ο ναός επεκτάθηκε το 1862.
Το παλαιό σχολείο του χωριού πλέον στεγάζει λαογραφική και εκκλησιαστική συλλογή με αντικείμενα που συλλέχθηκαν από το χωριό τους τελευταίους αιώνες. Στον α΄ όροφο η παλιά τάξη σχολείου, ενώ στο ισόγειο αντικείμενα από παλιά σπιτια και την εκκλησία. Ανοικτό κάθε Κυριακή (10.00 – 13.00) κατά την διάρκεια των συναυλιών τζαζ του Βλάτου (τηλ. +30 69 848 99 530). Η είσοδος είναι δωρεάν.
Στα ΝΔ. του Βλάτους, και μεταξύ Βλάτους – Ρογδιάς ο ΙΝ Υψωμένης Παναγίας [35.386331600580256, 23.641500001684655].
[3] Η πολιορκία του φρουρίου του Καστελλιού τέλειωσε τον Μάιο του 1823 με την παράδοση των Τούρκων. Όπως γράφει στην ιστορία του ο Μιχ. Αναστασάκης …. το μόνο δυστύχημα και κακόν, το οποίον έπαθον οι Κρήτες κατα την παράδοσιν του Καστελλιού ήτο, οτι παρέλαβον την πανώλην εκ των Τούρκων, ήτις διαδοθείσα πλείστους εθανάτωσεν. Πρόκειται περί επιδημικής νόσου, ην ωνομάζον οι γέροντες τότε μαυροτήγανον.
[4] 35.40165190636107, 23.664870433715574.
ΕΞΑΦΑΝΙΣΜΕΝΕΣ ΓΕΙΤΟΝΙΕΣ ΚΙΣΣΑΜΟΥ ΧΑΝΙΩΝ ΚΡΗΤΗΣ ΕΞΑΦΑΝΙΣΜΕΝΟ ΧΩΡΙΟ φυτωνυμικα δενδρωνυμικα τοπωνυμια ΕΞΑΦΑΝΙΣΜΕΝΑ ΧΩΡΙΑ ΔΗΜΟΥ ΚΙΣΣΑΜΟΣ ΧΑΝΙΑ ΚΡΗΤΗ εγκαταλελειμμενα εγκατελειμμενα εξαφανισμενα χωρια κισσαμου κισσαμος κισαμου κισαμος χανιων χανια κρητης κρητη εγκαταλελειμμενο εγκατελειμμενο εξαφανισμενο χωριο εγκαταλειψη χωριων χωριου εξαφανισμενη εγκαταλελειμμενη γειτονια, κατοικοι αγιογραφος Παπαδακης Καρυδακι Βλατος παραγωγη Εννια χωρια ελαιοφυτη εκταση, ξεχασμενο καρυδι καρυδια λοφος χαμηλοβουνο καρυδοκουπα ονομα χαμηλοβουνια καταφυτο καταπρασινο κουμαροδασος κουμαρα κουμαρο πεδινο σιοπατο ελια τσουνατολια αποδοση, λαδολια καρυδακιανη λαδι κτηνοτροφια καταστροφη επανασταση 1821 Κρητη, ενοπλοι Εννεα Καρυδιανοι πολιορκια Τουρκοι Καστελλι Κισαμιτες χριστιανοι Καστελι φρουριο επιδημια πανωλη πανουκλα πλιατσικολοι πλιατσικο αρρωστια αγιος Κωνσταντινος, Βαθυρημα, Βαθυρρημα Βαθυρεμα, Βαθυρρεμα Τσικαλοσπιτο Τσουκνιαροσπιτο λαλη Καμηλοκωνσταντινα Βλατιανος Λακκουδια, Κατω Χωριο κακορριζικος μαυρη ειδηση Καρυδακιανος συμβοθλιο Κατωχωριανοι λακκος εκκλησια ΙΝ αγιος Γεωργιος γαντζος κατσουνα πορτα σανιδα τρομαρα φοβος μυστικο λουτρουγια, λειτουργια αγιος Αντωνης, αρρωστςια ελιες πεθαμενο χωριο φαντασμα πειρασμικα σατανικα καταχαναδες πειρασμικο πειρασμος σατανικο καταχανας χαλασμα δεισιδαιμονια Βλατιανοι Μιχελακης αγιου Γεωργιου, πανηγυρακι Καρυδακιανο πανηγυρι γιορτη εορτη πανηγυρια γιορτες εορτες Τοπολια αι αη Γιωργης περιοδικο πολιτιστικος συλλογος ΒΛΑΤΟΥΣ σπανακης, 35ος παράλληλος Χανια κοιλαδα βλαστηση συνοικια αρχοντικα Κορακιανα Κουτσουναρα, Μπερτιανα προιοντα ελαιολαδο καστανο καστανα ετυμολογια βαλτος βλαβος, βλαβη ελονοσια Λαμπρινακης ενετικα χρονια οικογενεια Μινοτο, Μινοτος 15ος αιωνας μχ δουλος καλλιεργεια ενετικη απογραφη 16ος 1583 Καστροφυλακας Μπαζιλικατα 17ος 1630 παλαιοτερη ΙΝ Αγιας Τριαδα 1472 κυρα αγγελων κατακτηση αγιογραφια εικονα Παναγια αγια Τριαδ σχολειο λαογραφικη εκκλησιαστικη συλλογη αντικειμενα ταξη σχολειου, σπιτι συναυλια τζαζ Βλατου Ρογδια Υψωμενη Παναγια παναγιας Μαιος 1823 παραδοση αναστασακης δυστυχημα κακο Κρητες θανατος επιδημικη νοσος μαυροτηγανο
