Του Γιώργου Λεκάκη
Παρακάτω ένα γλυπτό από ψαμμίτη, από την περίοδο διακυβέρνησης της φυλής Τσαντέλα στην Ινδία, που χρονολογείται στα μέσα του 11ου αιώνα μ.Χ. απεικονίζει μια χορεύτρια απσάρα (δηλ. μια ουράνια νύμφη), από την Μάντια Πραντές… Δεν είναι σπάνιο…
Οι απσάρα ήταν όμορφες, νεαρές και κομψές, με πλούσιο και ωραίο στήθος (απεικονίζονταν συνήθως γυμνόστηθες), και ήταν σε θέση να αλλάζουν το σχήμα τους κατά βούληση, κάνοντας οποιονδήποτε να ερωτευτεί την ομορφιά τους! Υπάρχουν δύο είδη απσάρα:
- η λαουκίκα (κοσμική) και
- η νταΐβικα (θεϊκή).
– Αυτό αντιγράφει τις δυο υποστάσεις της θεάς Αφροδίτης, την Πάνδημο και την Ουρανία. Άλλωστε υπάρχουν πολλά αρχαία αγαλματίδια χορευτριας-ιέρειας-μούσας-νεράιδας-γοργόνας στην Ινδία με γνωστές «στάσεις Αφροδίτης», όπως λ.χ. η βουδιστική θεότητα γιαξί[1] από την Bharhut (του 100 π.Χ.).
Γυμνόστηθη χορεύτρια απσάρα σε ζωγραφική στην Sigiriya στην Sri Lanka. Στο στήθος της έχει κρεμάσει ένα ματσάκι λουλούδια…
Οι απσάρα διαπρέπουν στον χορό και συχνά θεωρούνται οι σύζυγοι των Γκαντάρβα / Gandharva, των μουσικών της αυλής του Ίντρα / Indra. Κατοικούν στα παλλάτια των θεών και τους διασκεδάζουν χορεύοντας με την μουσική των Γκαντάρβα.
Οι 26 απσάρα της αυλής του Ίντρα συμβολίζουν η κάθε μία και από μια διαφορετική πτυχή των παραστατικών τεχνών, όπως οι Μούσες της αρχαίας Ελλάδας. Διάσημες απσάρα είναι οι Ghritachi, Menaka, Rambha, Tilottama, Purvachitti, Swayamprabha, Urvashi, Misrakeshi, Dandagauri, Varuthini, Gopali, Sahajanya, Kumbhayoni, Prajagara, Chitrasena, Chitralekha, Saha, Madhuraswan, κ.ά. Αυτές αποπλάνησαν τους ρίσι[4], προκειμένου να τους εμποδίσουν να αποκτήσουν θεϊκές δυνάμεις…
Ήταν χιλιάδες! Είχαν μάτια σαν φύλλα λωτού… Χρησιμοποιούνταν για να δελεάσουν τις καρδιές των ανθρώπων. Έκαναν αυστηρές ασκήσεις και χόρευαν. Και έχοντας λεπτή μέση και όμορφους γοφούς, εκτελούσαν διάφορες κινηεις, κουνώντας τα βαθειά στήθη τους και ρίχνοντας βλέμματα τριγύρω, και επιδεικνύοντας και άλλες ελκυστικές στάσεις, ικανές να κλέψουν τις καρδιές του καθ’ ενός, τις αποφάσεις και τα μυαλά των θεατών… – ΠΗΓΗ: Mahabharata, III, Vana Parva, 43.
Οι Apsara λατρεύονταν σε Ινδονησία (Μπαλί, Ιάβα), Κίνα, Καμπότζη, Σρι Λάνκα, κ.ά. Απεικονίζονται και σε γραμματόσημα του 1931 της Ινδοκίνας.
Η φυλή Τσαντέλα[2] είναι μια φυλή Ρατζπούτ, από την Γκοντ, η οποία για μερικούς αιώνες κυβερνούσε στο Μπουντελκχάντ στη βορειο-κεντρική Ινδία και πολέμησε εναντίον των μουσουλμάνων εισβολέων. Στην ινδική ιστορία έχει κυβερνήσει από τις αρχές 9ου αι. έως τον 13ο αι. μ.Χ. Αργότερα, αντικαταστάθηκε από την φυλή Μπουντέλα. Διακρίνεται για τα τολμηρά ερωτικά θέματα στην τέχνη της… όπως…
Γλυπτά με ερωτικές σκηνές στον εξωτερικό τοίχο του ναού Kandariya Mahadeva, εποχής Τσαντέλα…
Το στήθος ήταν ιερό στην αρχαία Ελλάδα και στον περισσότερο αρχαίο κόσμο, πριν έρθουν οι θρησκείες. Το πλούσιο στήθος ήταν σύμβολο ευγονίας και πλούτου. Άλλωστε από αυτό διατρέφεται ο άνθρωπος. Ο Ζευς επεδείκνυε το στήθος της Ήρας στις τελετές ιερογαμίας, για να δείξει πόσο δυνατή και υγιής είναι η κορυφαία θεά. Η επίδειξη και το χάιδεμα του γυναικείου στήθους είναι κοινότατο θέμα στην αρχαία τεχνη. Το βρίσκουμε στην αρχαία Ελλάδα με τον Δία να επιδεικνύει το βυζί της Ήρας, σε ξύλινο ανάγλυφο του 7ου αι. π.Χ. από την Σάμο (δεξιά στην ανωτέρω φωτ.). Και σε πολλές τοιχογραφιες οικιών, όπως του Caecilius Jucundus στην Πομπηία – Τώρα στο Εθνικο Μουσειο Νεάπολης, κ.ά.
Το πρωτο εικονιζόμενο αγαλματίδιο απεικονίζεται την χορεύτρια, σε μια «δυναμική» χορευτική στάση, γνωστή ως tribhanga[3] (= στάση τριών καμπυλώσεων). Το γλυπτό είναι έντονα διακοσμημένο, με περίπλοκα κοσμήματα, που αντανακλούν την ρευστότητα του εύκαμπτου σώματος της χορεύτριας…
Αλλά έχει μια… περίεργη ιστορία:
Το έργο τέχνης «αποκτήθηκε» από συλλέκτες… Καθ’ ένας τους είχε και από ένα μέρος του: Ο ένας το επάνω μέρος με το στήθος και ο άλλος το κάτω μέρος του κορμού…
Οι αρχαιοκαπηλοι βρέθηκαν – άγνωστο πώς – και το γλυπτό επανενώθηκε το 1992…
Αλλά δεν επέστρεψε στην Ινδία, όπου ανήκει, αλλά εκτεθηκε στο Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης Νέας Υόρκης… όπου και επανατοποθετήθηκε μετά την… συναρμολόγησή του, τον Μάρτιο του 2023…
ΠΗΓΗ: Γ. Λεκάκης “Λεξικο παραδοσεων”. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 4.5.2023.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
- Bhairav J. Furcifer, κ.ά. «Ghosts, Monsters, and Demons of India» εκδ. Blaft Publ. 2021.
- Chisholm H. (επιμ.) «Apsaras”, εγκυκλ. Britannica, 11η έκδ., εκδ. Cambridge University Press, 1911.
- Gopal M. «India through the ages», επιμ. K. S. Gautam, Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India, 1990.
- Sullere S. K. «Chandella Art», εκδ. Aakar Books, 20024.
Και:
- «Chandela Indian clan», εγκυκλ. Britannica.
- «Chandela Dynasty, Timeline of Chandela Rule, list of Chandela Rulers». khajuraho-india.
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
[1] Οι Yakshinis / Yakshis (πρακριτικά: Yakṣiṇi / Yakṣi) είναι μια κατηγορία γυναικείων πνευμάτων της φύσης στις ινδουϊστικές, βουδιστικές και τζαϊνιστικές θρησκευτικές μυθολογίες, που ποικίλλουν από Ντέβας, Ασούρα και Γκαντάρβα ή Απσάρα. Οι Γιακσίνι και οι άνδρες ομόλογοί τους, οι Γιακσά, είναι από τα πολλά παραφυσικά όντα που σχετίζονται με τα αιωνόβια ιερά άλση της Ινδίας. – ΔΙΑΒΑΣΤΕ επίσης: Ομιλία Γ. Λεκάκη με τίτλο “Τα ιερά άλση” στο Συνέδριο «Οι δραματικές αλλαγές στον πλανήτη και οι αρχαιοελληνικές ρίζες της οικολογικής ηθικής», Πανεπιστήμιο Πατρών, 17-20.6.2018. Οι Yakshi βρίσκονται επίσης στους παραδοσιακούς θρύλους των φυλών της ΒΑ. Ινδίας, στους αρχαίους θρύλους της Κεράλα και στα παραμύθια του Κασμίρ. Ο Sikhism αναφέρει επίσης τα πνεύματα γιακσά στα ιερά του κείμενα.
[2] Chandelas ή Jejakabhukti / Τσαντέλας ή δυναστεία Τζιτζακαμπούκτι.
[3] Tribhaṅga / Tribunga – νυν η χορευτική κίνηση Odissi.
[4] Στις ινδικές θρησκείες, ο ρίσι είναι ένα καταξιωμένο και φωτισμένο άτομο. Οι ρίσι έχουν συνθέσει ύμνους των Βεδων. Είναι οι «μεγάλοι γιόγκι» ή «σοφοι», που μετά από έντονο διαλογισμό (τάπας) συνειδητοποίησαν την υπέρτατη αλήθεια και την αιώνια γνώση, την οποία συνέθεσαν σε ύμνους. – ΠΗΓΗ: βεδικά κείμενα. Και Hartmut Scharfe “Handbook of Oriental Studies”, BRILL Academic, 2002.
αρχαια χορευτρια σπασμενο αγαλμα αγαλματιδιο επανασυγκολληση λεκακης Ghritachi, Menaka, Rambha, Tilottama, Purvachitti, Swayamprabha, Urvashi, Misrakeshi, Dandagauri, Varuthini, Gopali, Sahajanya, Kumbhayoni, Prajagara, Chitrasena, Chitralekha, Saha, and Madhuraswan Ουρβασι, Μενακα, Ραμπχα, Τιλοταμα Γκριτατσι ινδικες θρησκειες, ρισι καταξιωμενο φωτισμενο ατομο φωτεινος φωτεινο συνθετης υμνοι Βεδων μεγαλος γιογκι σοφοι σοφος διαλογισμος ταπας συνειδητοποιηση υπερτατη αληθεια αιωνια γνωση, συνθετες συνθεση συνθεσεις υμνος βεδες βεδικα κειμενα
