Του ιατρού πνευμονολόγου-φυματιολόγου Στυλιανού Θ. Μητρόπουλου
ΣΧΟΛΙΑ-ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Γ. Λεκάκης
Το 1965 – 1966 δευτεροετής φοιτητής Ιατρικής Αθηνών, στο Γουδί, στο εργαστηριακό μάθημα της Ανατομικής, οι σπουδαστές ξεπερνούσαμε το “stress” μας με ατάκες… μερικές από τις οποίες αναφέρονταν στον ερευνητή της “παραψυχολογίας” Τανάγρα, ατάκες που διακωμωδούσαν την παραψυχολογία στο θέατρο και στον κινηματογράφο, σε κωμωδίες όπως «Η Καφετζού» (1956), «Η Σωφερίνα» (1964), «Οι κληρονόμοι» (1964) κ.ά.
- ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΠΑΡΑΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ, ΕΔΩ.
Τύχη αγαθή, το καλοκαίρι του 1966, ο αείμνηστος μεγάλος αδελφός μου, με αείμνηστο συνάδελφό του, Μηχανολόγοι Μηχανικοί, με πήραν για διακοπές στην Κρήτη. Αποβιβαστήκαμε στα Χανιά και μετά από μια ματιά στα αξιοθέατα των Χανίων, πήγαμε στο Ρέθυμνο για διακοπές. Εγκατασταθήκαμε στο ξενοδοχείο «Ξενία», τότε άμεσης πρόσβασης σε ήσυχη αμμουδιά και παραλία, δίχως τον σημερινό θορυβώδη παραθαλάσσιο δρόμο και τον χώρο στάθμευσης αυτοκινήτων.
Φωτογραφία από το μπαλκόνι του “Ξενία” Ρεθύμνου, νύχτα, Ιούνιος. 1966. Φωτ.: Στ. Μητρόπουλος.
Θυμάμαι κατά την διάρκεια πρωινού στο «Ξενία» μια γιαγιά Ρεθυμνιώτισσα, που συζητούσε μεγαλόφωνα με παρέα ομογενών από την Αμερική. Οι ομογενείς είχαν έλθει να επισκεφτούν τον τόπο τους και μιλούσαν με την γιαγιά, που πρέπει να ήταν συγγενής τους. Στην συζήτησή αναφέρθηκαν σε παιδί τους, που όπως κατάλαβα είχε «ψυχολογικά» προβλήματα. Θυμάμαι την Ρεθυμνιώτισσα γιαγιά, που τους διαβεβαίωνε, ότι το παιδί τους, όπως φαίνεται είναι νεραϊδοπαρμένο και μόνο ο Τανάγρας γνωρίζει και θεραπεύει νεραϊδοπαρμένους. Τότε με δεδομένη την αρνητική επιστημονική άποψη μου, για νεραϊδοπαρμένους, καλοπροαίρετα συστήθηκα ως φοιτητής Ιατρικής και είπα στους ομογενείς ότι το παιδί τους δεν είναι νεραϊδοπαρμένο και θα πρέπει να συμβουλευτούν νευρολόγο. Τότε οι νευρολόγοι ήταν ταυτόχρονα και ψυχίατροι. Τι ήθελα και μίλαγα, η γιαγιά πριν καλά-καλά τελειώσω, άστραψε και βρόντηξε και μου επιτέθηκε φραστικά…
-Ήντα θαρρείς πως είσαι του λόγου σου; Ένα γιατρουδάκι είσαι απού ψήλωσε ο νους σου και κάνεις τον μεγάλο επιστήμονα. Θαρείς πως τα κατέχεις ούλα και πολεμάς να μας εβγάλεις το κοπέλλι τρελλό; Εμένα θα μου πεις για τον Τανάγρα απού τονε γατέχω καλά ήντα άνθρωπος και επιστήμονας είναι; Εγώ γατέχω και πρόσωπα και γεγονότα για τον Τανάγρα απού εσύ δεν έχεις ιδέα. Άσε μας λοιπόν επαέ, στον πόνο μας και μην ανακατώνεσαι εκειά που δεν σε σπέρνουνε.
Η γυναίκα συνέχισε να μιλά ασταμάτητα χωρίς να με αφήνει να αρθρώσω λέξη…
-Μάθε το, λοιπόν, νεαρέ απου μας εκάνεις τον σπουδαίο πως ο Τανάγρας μόλις άκουσε από τον ξάδερφό μου στην Αθήνα για το κοπέλλι τση κουνιάδας μου, τση Μπεμπέκας, πως ήτονε «νεραϊδοπαρμένο» επήρενε το πλοίο ντελόγο και ήρθενε στο Ρέθεμνος… Έιδε το κοπέλλι και επήρε ντο με δικά του έξοδα στην Αθήνα να το εξετάσει και να το κάμει καλά.
Αν και είχα κυριολεκτικά «καταπιεί την γλώσσα μου» τόλμησα και την ρώτησα να μου πει για το παιδί εκείνο της κουνιάδας της, τι του συνέβη και πως; Άρχισε με την ίδια φόρα να μου εξιστορεί για το παιδί:
-Ήτονε τότεσας απου ήρθανε οι Μικρασιάτες στα Μισίρια. Εκείνονα, απου λέτε, το κοπέλλι τση Μπεμπέκας, ήτανε τετραπέρατο. Στο σκολειό ήτονε πρώτος μαθητής. Ένα βράδυ, μεσάνυχτα, απού εγιάερνε στο σπίτι του στα Μισίρια, αμοναχός του, από το Ρέθεμνος απού εδιασκέδαζε με την παρέαν του, για να κόψει δρόμο επέρασε για πρώτη φορά μεσάνυχτα, από του Κόρακα την Καμάρα. Είχενε ακουστά πως εκειά, στου Κόρακα την καμάρα, βγαίνουνε τα μεσάνυχτα οι ανεράιδες και μπορεί να σου πάρουνε το νου και την εμιλιά, μα αυτός δεν επίστευγε τέθοια πράματα.
Δεν αντιμίλησα και ζήτησα μάλιστα «συγγνώμη» και απομακρύνθηκα αμέσως από τον χώρο του πρωινού…
Φωτογραφία από το μπαλκόνι “Ξενία” Ρεθύμνου, Ιούνιος 1976. Φωτ. Στ. Μητρόπουλος.
Αρκετά χρόνια μετά, στο τέλος της δεκαετίας 1970 στο Μοναστηράκι, όλως τυχαία, βρήκα και αγόρασα ένα παλαιό τεύχος της Εταιρείας Ψυχικών Ερευνών του Τανάγρα. Εκεί βρήκα και ένα άρθρο για τον Μπεμπέκο, που είχε αναφέρει η Ρεθυμνιώτισσα. Συμπτωματικώς ο πεθερός μου, κάτοικος στα Περιβόλια Ρεθύμνου, εν ζωή τότε, είχε ακούσει επίσης για τον Μπεμπέκο, και παραξενεύτηκε όταν τον ρώτησα για του Κόρακα την Καμάρα στα Περιβόλια, ενώ αυτός ως κάτοικος, πολλά χρόνια στα Περιβόλια, μη γνωρίζοντας ότι το διάβασα σε τεύχος της ΕΕΨΕ[1], θεώρησε ότι διαβάζω «βουλωμένα γράμματα».
Πέρασαν πολλά χρόνια και σήμερα, το 2026, 60 χρόνια μετά από το επεισόδιο του 1966 στο «Ξενία» Ρεθύμνου, ασχολούμενος με «παραμύθια», «νεράιδες και ξωτικά», αποφάσισα να αναζητήσω πληροφορίες για τον Τανάγρα, τον Μπεμπέκο και την Καμάρα του Κόρακα.
Ο Άγγελος Τανάγρας (πραγματικό όνομα Άγγελος Ευαγγελίδης, 1877 – 1971) εσπούδασε Ιατρική στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και ολοκλήρωσε τις μεταπτυχιακές του σπουδές στην Γερμανία. Εξειδικεύτηκε στην υγιεινή και στην επιδημιολογία. Υπήρξε αρχίατρος Ναύαρχος του Πολεμικού Ναυτικού. Αποχωρησε με τον βαθμό του Υποναυάρχου. Συμμετείχε ως στρατιωτικός ιατρός, στον Ελληνοτουρκικό Πόλεμο (1897), τους Βαλκανικούς Πολέμους και στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ήταν πολυγραφότατος λογοτέχνης και δημοσιογράφος με κοινωνική αναγνώριση, προπολεμικώς και δημοφιλής για τα πειράματα αναζήτησης απαντήσεων σε θέματα διάμεσων (μέντιουμ), με παράξενες ικανότητες, όπως τηλεπάθεια, αυτόματη γραφή, τηλεκινησία κ.ά.
Ο Μπεμπέκος, θεωρήθηκε από τον Τανάγρα σοβαρό διάμεσο (medium) της εποχής του Μεσοπολέμου, της Ελληνικής Εταιρείας Ψυχικών Ερευνών (ΕΕΨΕ) κατά την περίοδο 1920-1940. Τον χρησιμοποίησε ως «πειραματόζωο» υψηλής αξίας για την απόδειξη της θεωρίας του, της ψυχοβολίας, δηλαδή της ικανότητας του «υποσυνειδήτου», όπως έλεγε, να εκπέμπει ενέργεια και να προκαλεί φυσικά φαινόμενα, που η επίσημη επιστημονική κοινότητα αμφισβητούσε.
Όσο και να έψαξα δεν βρήκα επίσημα στοιχεία για το πραγματικό όνομα του Μπεμπέκου, ούτε για το πότε ακριβώς γεννήθηκε και πότε απεβίωσε. Το όνομα του ίσως είναι παρατσούκλι (ίσως υποκοριστικό της μαμάς του, Μπεμπέκας, ή απλώς ψευδώνυμο). Πολλά αρχεία της περιόδου 1941-1944 της Γερμανικής Κατοχής είναι ελλιπή ή κατεστράφησαν για όσους απεβίωσαν κατά την διάρκεια των συγκρούσεων ή από κακουχίες. Από την αναφορά της γιαγιάς, στο «Ξενία», υποθέτω ότι πρέπει να γεννήθηκε την δεκαετία του 1900. Επίσης βρήκα, ότι στις 23-24 Μαΐου 1941, κατάληψη των Περιβολίων, από τους Γερμανούς, ακολούθησαν εκτελέσεις αμάχων, ως αντίποινα. Κάτοικοι άμαχοι που συνελήφθησαν στα σπίτια τους ή σε αγροτικές εργασίες στην περιοχή του Αγίου Νικολάου και εργαζόμενοι σε παρακείμενους ελαιώνες στα Μισίρια, εκτελέστηκαν. Σε αυτές τις εκτελέσεις αναφέρεται και άτομο με το όνομα Νικόλαος Μπεμπέκος, ίσως είναι ο Μπεμπέκος του Τανάγρα, αν και δεν έχει βρεθεί τάφος ομαδικός ή σε κάποιο από τα τοπικά κοιμητήρια της πόλης (Τεσσάρων Μαρτύρων ή Αγίου Κωνσταντίνου). Αν ο Μπεμπέκος πέθανε την δεκαετία 1940 στο Ρέθυμνο, είναι πιθανόν ο θάνατός του να πέρασε απαρατήρητος, λόγω των ταραγμένων καιρών, αφήνοντας πίσω του μόνον τον θρύλο του «στοιχειωμένου» περάσματος της Καμάρας του Κόρακα, που παλαιοί Ρεθυμνιώτες θυμόντουσαν.
Ο πεθερός μου έμενε στα Περιβόλια, τις δεκαετίες από 1930 -1960, μέχρις ότου μετακόμισε στην Αθήνα. Μετά τον Β Παγκόσμιο Πόλεμο δεν υπάρχει καμμιά αναφορά για τον Μπεμπέκο, δεδομένου ότι ο Α. Τανάγρας, σταμάτησε τις δημόσιες αναφορές από την έναρξη του πολέμου (1940). Επικρατέστερο έτος γέννησης του διάμεσου Μπεμπέκου ίσως είναι το 1905+ για να ήταν νεαρός ενήλιξ το 1925, έτος που έκανε τα πειράματα του ο Α. Τανάγρας.
Του Κόρακα η Καμάρα στο Ρέθυμνο, τοπωνύμιο εντός της πόλης του Ρεθύμνου, σήμερα Πλατεία Κόρακα και οδός Ελευθερίας. Μέχρι την δεκαετία του 1970, διατηρούνταν πέτρινη καμάρα (γέφυρα) επάνω από τον χείμαρρο Κόρακα, που αποτελούσε το φυσικό σύνορο μεταξύ των περιοχών Καλλιθέα και Περιβόλια.
Σήμερα η γέφυρα έχει καλυφθεί από την σύγχρονη ρυμοτομία, αλλά το όνομα παραμένει ως σημείο αναφοράς για την συγκεκριμένη περιοχή. Επρόκειτο για παλαιά γέφυρα (καμάρα). Ο χείμαρρος, λόγω της γνωστής σε όλους μας πολιτικής που ακολούθησαν οι «ωραίοι» πολιτικοί μας… έχει υπογειοποιηθεί και εγκιβωτιστεί – και η γέφυρα. Ο χείμαρρος έχει καλυφθεί από την άσφαλτο και την οικοδόμηση και εμεις άλαλοι πλέον παρακολουθούμε τα ενδεχόμενα αιφνίδια απρόβλεπτα τραγικά αναμενόμενα από ρέματα που υπογειοποιούνται…
Ο χάρτης “Città, et Fortezza di Rettimo” του Fr. Basilicata, 1618). Από το Fr. Basilicata “Relazione del Regno di Candia. Public Domain. Francesco Basilicata, Relazione del Regno di Candia” (1618), Biblioteca Marciana, Βενετία.
Αναφέρονται: Φορτέτζα = Ενετικό Φρούριο, Προμαχώνας = Sabbionara, Μεγάλη Πόρτα = Guora. Στον χάρτη η ανατολική πλευρά (αριστερά της απεικόνισης – περιοχή Sabbionara. Διακρίνονται δύο χείμαρροι, ο εγγύτερος στην πόλη χείμαρρος που εξέβαλλε στην περιοχή της Άμμου, γνωστός ως Καμαράκι και ο ανατολικότερος χείμαρρος Κόρακα, που οριοθετεί την πόλη Ρεθύμνου και των Περιβολίων.
ΠΗΓΗ: Γενικά Αρχεία του Κράτους (Γ.Α.Κ.) – Αρχεία Νομού Ρεθύμνης.
Ο Μπεμπέκος έμενε κοντά στου Κόρακα την Καμάρα. Λέγαν ότι όποιος περνούσε Νύχτα από του Κόρακα την Καμάρα έχανε την φωνή του, γεγονός που είχε απασχολήσει και τον Μπεμπέκο. Καταγράφεται ότι παιδιά με «ψυχική ευαισθησία» παρουσίαζαν αφωνία όταν περνούσαν από σημεία που η λαϊκή παράδοση θεωρούσε «στοιχειωμένα» (όπως η Καμάρα του Κόρακα, η Καμάρα με τις Μαγεμένες Θεσσαλονίκης – ΔΙΑΒΑΣΤΕ το ΕΔΩ – κ.ά.). Ο Μπεμπέκος φέρεται να ήταν ένα από τα διάμεσα, που μπορούσαν να εξηγήσουν ή να «αναπαραγάγουν» αυτές τις εμπειρίες υπό πειραματικές συνθήκες, βοηθώντας τον Τανάγρα να αναπτύξει και διατυπώσει την θεωρία της ψυχοβολίας. Από το 1925 ο Μπεμπέκος εμφανίζεται επίσημα από τον Τανάγρα ως «πολλά υποσχόμενο διάμεσο» στην αυτόματη γραφή και τηλεπάθεια (μεταβίβαση σκέψης).
Η σύνθεση των στοιχείων από το αρχείο του Τανάγρα και την λαογραφία του Ρεθύμνου αποκαλύπτει μια εντυπωσιακή διαδρομή μετατροπής ενός τοπικού «φόβου-τρόμου» σε επιστημονικό πείραμα στην Αθήνα. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία από το αρχείο της Ελληνικής Εταιρείας Ψυχικών Ερευνών (ΕΕΨΕ) και τις καταγραφές του Τανάγρα, η περίπτωση αυτή εμπίπτει στα φαινόμενα που ο Τανάγρας ονόμαζε «Φαινόμενο Αφωνίας στην Καμάρα του Κόρακα».
Στο Ρέθυμνο η παράδοση για την απώλεια της φωνής (αφωνία) συνδέεται με τον φόβο του «στοιχειώματος» της γέφυρας. Υπήρχε η πεποίθηση ότι το πέρασμα από την γέφυρα τη νύχτα, ιδιαίτερα τις «κακές ώρες», μπορούσε να προκαλέσει προσωρινή ή μόνιμη αφωνία, η οποία αποδιδόταν σε «συναπάντημα» με ξωτικά ή στοιχειά του ποταμού. Ο Μπεμπέκος, ως «μέντιουμ», φέρεται ότι ασχολήθηκε με την «Καμάρα του Κόρακα», προσπαθώντας να «διαβάσει το ενεργειακό αποτύπωμα» του τόπου. Λέγεται ότι και ο ίδιος υποστήριζε, όπως και ο Τανάγρας, πως το φαινόμενο δεν οφειλόταν σε πνεύματα, αλλά σε μια μορφή συλλογικής υποβολής ή σε τοπικές γεωφυσικές επιδράσεις που επηρέαζαν το νευρικό σύστημα νυχτερινών διαβατών.
Ο Άγγ. Τανάγρας, στο πλαίσιο της «ορθολογικής ερμηνείας» των ψυχικών φαινομένων, είχε καταγράψει ανάλογα περιστατικά ως υποβολής και φόβου. Κατέτασσε τέτοια γεγονότα στην κατηγορία της αυθυποβολής. Πίστευε ότι ο διαβάτης, γνωρίζοντας τον μύθο του τόπου, βίωνε έναν «ψυχικό κλονισμό» (shock), που οδηγούσε σε αφωνία (υστερική;). Στις μελέτες του για τον Μπεμπέκο, ο Τανάγρας τόνιζε ότι τα διάμεσα μπορούσαν να «συλλάβουν» τον τρόμο-φόβο που είχε εγγραφεί στο περιβάλλον από προηγούμενους ανθρώπους, μετατρέποντας μια υποκειμενική εμπειρία σε «αντικειμενικό» φαινόμενο.
Κάθε φορά μετά την επαναφορά της φωνής του Μπεμπέκου, ο νεαρός όταν ξαναπερνούσε από το σημείο την νύχτα, ένοιωθε μια ακατανίκητη πίεση στο στήθος και έχανε την φωνή του. Οι εντόπιοι το απέδιδαν σε «ξωτικά». Αλλά ο Μπεμπέκος περιέγραφε μια αίσθηση ότι «κάτι του έκλεβε την σκέψη». Ο Τανάγρας, με τον εντοπισμό ατόμων με «ψυχική ευαισθησία», όπως για τον νεαρό που βουβάθηκε στην Καμάρα, αντί για δεισιδαιμονία, διέγνωσε μια σπάνια περίπτωση «τηλεπαθητικού δέκτη». Υπέθεσε ότι η «αφωνία» δεν ήταν παράλυση, αλλά μια βίαιη εσωτερίκευση της ενέργειας: Ο Μπεμπέκος «άκουγε» τον συλλογικό φόβο του χωριού που είχε εγγραφεί στον τόπο.
Μετά την πρώτη επαφή με τον Μπεμπέκο που ο Τανάγρας πήγε και τον έφερε στην Αθήνα και επανήλθε η ομιλία του, ακολούθησαν και άλλα παροδικά φαινόμενα αφωνίας του Μπεμπέκου, όταν περνούσε από την Καμάρα του Κόρακα. Ο Τανάγρας σχεδίασε το Πρώτο Μεγάλο Πείραμα (Αθήνα, 1925) και έφερε πάλι τον Μπεμπέκο στην Αθήνα για να αποδείξει πειραματικά την θεωρία της ψυχοβολίας.
Ο Μπεμπέκος συμμετείχε σε πλήθος «πειραμάτων» της Εταιρείας Ψυχικών Ερευνών. Ο Τανάγρας τον υπέβαλλε σε αυστηρά ελεγχόμενα πειράματα για να διαπιστώσει αν οι πληροφορίες που μετέδιδε προέρχονταν από «πνεύματα» ή από το υποσυνείδητο του ίδιου. Ο Μπεμπέκος ως διάμεσο διακρίθηκε κυρίως στην αυτόματη γραφή, την τηλεπάθεια και την τηλεκίνηση. Στα πειράματα φέρεται να προκαλούσε μετακινήσεις αντικειμένων (π.χ. τραπεζιών) υπό το φως λυχνίας, κάτι που ο Τανάγρας κατέγραφε ως απόδειξη ότι τα φαινόμενα δεν ήταν «πνευματιστικά» (επικοινωνία με νεκρούς ή πνεύματα – δαιμόνια), αλλά βιολογικά φαινόμενα. Ο Μπεμπέκος ως προσωπικότητα γεφύρωνε την λαϊκή πρόληψη με την «επιστημονική» αναζήτηση της εποχής, προσπαθώντας να δώσει μια εξήγηση πέρα από το μεταφυσικό. Σήμερα, το «Φαινόμενο Μπεμπέκος» επιβιώνει μόνον ως αστικός θρύλος της πόλης Ρεθύμνου και των Περιβολίων, καθώς η κάλυψη του χειμάρρου και η αστικοποίηση εξαφάνισαν το «μυστήριο» του τοπίου στην καμάρα του κόρακα και τον χείμαρρο.
ΕΕΨΕ, τεύχος Ιουλίου 1925, πείραμα (ιδιαιτερως σημαντικό)
Τοποθέτησαν τον Μπεμπέκο σε ένα δωμάτιο και του ζήτησαν να περιγράψει τι σκεφτόταν ένας «πομπός» σε διπλανό δωμάτιο. Ο Μπεμπέκος παρουσίασε πάλι συμπτώματα αφωνίας στην αρχή. Όμως, «σώπασε» και αμέσως άρχισε να γράφει ακατάπαυστα (αυτόματη γραφή). Οι λέξεις που έγραφε ήταν οι ακριβείς σκέψεις του πομπού. Ο Τανάγρας απέδειξε ότι η «αφωνία» της Καμάρας ήταν η υπερφόρτωση του εγκεφάλου του Μπεμπέκου με ξένες πληροφορίες. Αυτό το πείραμα ήταν η βάση για την «καριέρα» του Μπεμπέκου ως το «επίσημο» διάμεσο της Εταιρείας Η Καμάρα του Κόρακα λειτούργησε ως το «πεδίο δοκιμών» της φύσης.
Ο Μπεμπέκος δεν «θεραπεύτηκε» ποτέ πλήρως από την αφωνία. Απλώς έμαθε να την μετατρέπει σε γραπτό λόγο ή τηλεπάθεια διαμέσου. (Λένε ότι μιλούσε ή έγραφε με διακοπές…). Στο τεύχος του 1925, ο Τανάγρας αναλύει πώς ο φόβος και η υποβολή σε συγκεκριμένους τόπους (όπως οι γέφυρες), επηρεάζουν το νευρικό σύστημα των νεαρών παιδιών. Στο τεύχος Ιουλίου 1925, ο Τανάγρας δημοσίευσε μια σειρά από πειράματα που αφορούσαν την «Μεταβίβαση Σκέψεως» (τηλεπάθεια). Αν και το περιοδικό συχνά χρησιμοποιούσε κωδικοποιημένα ονόματα.
Οι αναφορές σε «παιδιά-διάμεσα» αποτελούσαν κεντρικό θέμα της έρευνας για την «διόραση» και την «τηλεπάθεια». Ο Τανάγρας έδειχνε ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Κρήτη, την οποία θεωρούσε «πεδίο έντονης ψυχικής δραστηριότητας», λόγω της λαογραφίας (π.χ. Δροσουλίτες) και του γεωγραφικού ανάγλυφου. Στα πρώτα τεύχη του 1925, ο Μπεμπέκος περιγράφεται ως ένα από τα νεαρά διάμεσα που είχαν την ικανότητα της «αυτόματης γραφής». Αν και δεν κατονομάζεται πάντα η καταγωγή του, η σύνδεσή του με το Ρέθυμνο και την Καμάρα του Κόρακα ενισχύει την άποψη ότι ήταν ένα από τα παιδιά που ο Τανάγρας εντόπισε ή μελέτησε κατά τις περιοδείες του στην επαρχία. Η ηλικία του Μπεμπέκου το 1925: Αν βασιστούμε στον χαρακτηρισμό «Μπεμπέκος» (που παραπέμπει σε μωρό/παιδί), το 1925 θα πρέπει να ήταν έφηβος ή νεαρός ενήλικας (περίπου 15-20 ετών). Αυτό τοποθετεί τη γέννησή του στο διάστημα 1905-1910.
βλ. ΕΕΨΕ, Τεύχη 2025, Παιδιά-Διάμεσα Κρήτης: Το Χαμένο Ημερολόγιο (εκδ. «Δαίδαλος»), Φωτεινή Παλληκάρη «Τα Απομνημονεύματά μου» (ΕΚΠΑ / Πέργαμος).
Πείραμα με «Διάμεσο τον «Μπεμπέκο»
Η σύνδεση του Μπεμπέκου με την ηλικιακή ομάδα του 1905+ και την περιοχή των Περιβολίων επιβεβαιώνει την ιστορική του παρουσία στο Ρέθυμνο και ταύτισή του με την τοπική κοινωνία της εποχής των πειραμάτων του Τανάγρα (1923 – 1928), όταν ο ίδιος ήταν στην πρώτη του νεότητα (περίπου 20 ετών).
Η μαρτυρία για την αφωνία είναι απόλυτα βεβαιωμένη
Ο Τανάγρας χρησιμοποιούσε ακριβώς αυτό το περιστατικό για να εξηγήσει πώς ο τρόμος του νεαρού Μπεμπέκου μπροστά στην «κατάρα» της Καμάρας μετατρεπόταν σε τηλεπαθητική ενέργεια. Ο Τανάγρας εξετάζει εάν το περιβάλλον του διαμέσου επηρέασε την ψυχική του ανάπτυξη. Υποστηρίζει ότι ο φόβος που βίωνε ο νεαρός περνώντας από την «Καμάρα του Κόρακα» την νύχτα, λειτούργησε ως «πυροκροτητής» για την αφύπνιση των τηλεπαθητικών του ικανοτήτων. Το πείραμα αναφέρεται σε έναν νεαρό που εντοπίστηκε στην Κρήτη (Ρέθυμνο) και είχε την ικανότητα να «διαβάζει» την σκέψη των παρευρισκομένων χωρίς καμμία φυσική επαφή. Το αποτέλεσμα: Καταγράφεται ότι το διάμεσο πέτυχε να περιγράψει αντικείμενα που βρίσκονταν σε κλειστούς φακέλλους (= βουλωμένο γράμμα). Ο Τανάγρας ενθουσιάσθηκε γιατί αυτή ήταν η πρώτη φορά που ένα «παιδί της επαρχίας» παρουσίαζε τόσο καθαρά συμπτώματα ψυχοβολίας.
Η Θεωρία της Ψυχοβολίας – «Ψυχοβολία Τόπων» ή «Στοιχειωμένα Τοπωνύμια»
Ο Τανάγρας, διατηρώντας μια ορθολογική και επιστημονική προσέγγιση (αντίθετη προς τον παραδοσιακό πνευματισμό), κατέληξε στα εξής συμπεράσματα για τον Μπεμπέκο:
Απέρριπτε την ιδέα ότι ο Μπεμπέκος επικοινωνούσε με νεκρούς (ή ξωτικά – πνεύματα ή δαιμόνια). Πίστευε ότι οι ικανότητές του ήταν καθαρά ψυχοφυσιολογικές. Χρησιμοποιούσε την περίπτωση του Μπεμπέκου για να στηρίξει την θεωρία του ότι το ανθρώπινο μυαλό εκπέμπει μια μορφή ενέργειας, που μπορεί να επηρεάσει την ύλη ή να συλλάβει σκέψεις άλλων. Παρατήρησε ότι οι «οντότητες», που υποτίθεται ότι, εμφανίζονταν μέσω του Μπεμπέκου είχαν χαρακτηριστικά και γνώσεις που προϋπήρχαν στο υποσυνείδητο του διαμέσου ή των παρευρισκομένων. Σύμφωνα με την έρευνα του Τανάγρα, η αφωνία στην Καμάρα δεν ήταν κατάρα, αλλά «ψυχική αναστολή». Το διάμεσο (ο Μπεμπέκος) δεχόταν μια τόσο έντονη «βολή» ενέργειας από το υποσυνείδητο (λόγω του τρόμου για τα στοιχειά της γέφυρας), που το νευρικό του σύστημα «παρέλυε» προσωρινώς τις φωνητικές χορδές. Αυτό το γεγονός ήταν που έπεισε τον Τανάγρα ότι ο Μπεμπέκος ήταν μια σπάνια περίπτωση διαμέσου που μπορούσε να μετατρέψει τον φόβο σε κινητική ή τηλεπαθητική ενέργεια.
1925 Διεθνές Πείραμα Τηλεπάθειας μεταξύ Αθηνών – Παρισίων
Ο Μπεμπέκος το 1925 συμμετείχε στο περίφημο ιστορικό πείραμα τηλεπάθειας Αθηνών – Παρισιού σε συνεργασία με το Διεθνές Μεταφυσικό Ινστιτούτο. Σε αυτό το πείραμα επιτεύχθηκε μεταβίβαση σκέψης σε μεγάλες αποστάσεις. Η δραστηριότητά του ατόνησε μετά την διάλυση των οργανωμένων ψυχικών ερευνών στην Ελλάδα λόγω του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Ο Τανάγρας θεωρούσε ότι οι πληροφορίες που μετέδιδε ο Μπεμπέκος προέρχονταν από την «δυναμική του εγκεφάλου» του και όχι από μεταφυσικές οντότητες. Αποτελεί την πρώτη συστηματική απόπειρα διασυνοριακής μεταβίβασης σκέψης μεταξύ της Ελληνικής Εταιρείας Ψυχικών Ερευνών (Ε.Ε.Ψ.Ε.) και του Institut Métapsychique International (IMI).
Τις προκαθορισμένες ώρες, η ομάδα της Αθήνας «εξέπεμπε» νοητικά σχήματα, αντικείμενα ή λέξεις, τα οποία η ομάδα του Παρισιού προσπαθούσε να «λάβει» και να σχεδιάσει σε χαρτί, χωρίς καμμία τηλεφωνική ή τηλεγραφική επικοινωνία κατά την διάρκεια του πειράματος.
Απρίλιος – Μάιος 1925 > Άγγ. Τανάγρας (Αθήνα), R. Warcollier και E. Osty (Παρίσι) > Τηλεπαθητική μετάδοση από την Αθήνα προς το Παρίσι – απόσταση περίπου 2.100 χλμ.
Διάμεσα (Mediums):
- Πομπός (Agent): Ο Τανάγρας και η ομάδα της ΕΕΨΕ στην Αθήνα > «Λίτσα» (Litsa), Μπεμπέκος κ.ά.
- Δέκτης (Percipient): Ο R. Warcollier και η ομάδα των «ευαίσθητων» υποκειμένων του Διεθνούς Μεταψυχικού Ινστιτούτου (IMI) στο Παρίσι.
Η μεγάλη απόσταση μετάδοσης θεωρήθηκε άκρως σημαντική για την μελέτη της ανεξαρτησίας του φαινομένου από την απόσταση. Οι συνεδρίες ήταν αυστηρά συγχρονισμένες με βάση την ώρα των δύο πόλεων, ώστε να αποκλειστεί η περίπτωση τυχαίας λήψης σε άσχετο χρόνο.
Τις προκαθορισμένες ώρες, η ομάδα της Αθήνας «εξέπεμπε» νοητικά σχήματα, αντικείμενα ή λέξεις, τα οποία η ομάδα του Παρισιού προσπαθούσε να «λάβει» και να σχεδιάσει σε χαρτί, χωρίς καμμία τηλεφωνική ή τηλεγραφική επικοινωνία κατά τη διάρκεια του πειράματος.
Σύμφωνα με τα πρωτόκολλα του R. Warcollier και του Άγγ. Τανάγρα για το πείραμα του 1925, η παρουσίαση των αποτελεσμάτων ακολούθησε μια συγκεκριμένη δομή αποδόμησης.
Συγκριτικοί Πίνακες Αποτελεσμάτων (Tableaux de Résultats):
Οι πίνακες της Revue Métapsychique ταξινομούν τις συνεδρίες βάσει των εξής κριτηρίων:
- Παράμετρος: Δεδομένα 1925.
- Συνολικές Δοκιμές: Περίπου 100+ συνεδρίες (Αθήνα – Παρίσι – Λονδίνο – Βαρσοβία).
- Απόλυτες Επιτυχίες: 12% – 15% (Ταυτόσημα σχήματα / αντικείμενα).
- Μερικές Επιτυχίες: 20% – 25% (Μεταφορά γεωμετρικής δομής ή ιδέας).
- Αποτυχίες / Λευκά: 60% – 68% (Καμμία συσχέτιση).
- Κύρια Διάμεσα: Litsa (Αθήνα), M. De Crespin (Παρίσι).
Σύμφωνα με τις εκθέσεις του Τανάγρα, τα αποτελέσματα θεωρήθηκαν στατιστικά σημαντικά. Σημειώθηκαν περιπτώσεις «μερικής επιτυχίας» όπου το σχέδιο του δέκτη ανταποκρινόταν στην βασική γεωμετρική δομή του πομπού (π.χ. παράλληλες γραμμές, απλά σχήματα). Ο Warcollier σημείωσε το φαινόμενο της «ασύγχρονης λήψης» ή «καθυστέρησης», όπου το υποκείμενο στο Παρίσι λάμβανε το είδωλο αρκετά λεπτά μετά την διακοπή της εκπομπής.
Τα Σχέδια των πομπών (από την Αθήνα) και των Δεκτών (στο Παρίσι), κατά το Διεθνές Πείραμα Τηλεπάθειας μεταξύ Αθηνών – Παρισίων, του 1925.
Τα σχέδια που «ελήφθησαν» δεν ήταν αυτούσιες αναπαραστάσεις, αλλά παρουσιάστηκαν ως εξής:
- Το Βάζο (Vase à deux anses): Στην Αθήνα οι πομποί σχεδίασαν έναν πλήρη αμφορέα. Στο Παρίσι ο δέκτης σχεδίασε δύο συμμετρικές καμπύλες γραμμές σαν παρενθέσεις. Το κεντρικό σώμα του αντικειμένου απουσίαζε τελείως, με τον Warcollier να σημειώνει ότι το υποσυνείδητο του δέκτη απομόνωσε μόνο τα πιο έντονα περιφερειακά χαρακτηριστικά (τις λαβές).
- Η Τρίαινα (Trident): Στην Αθήνα οι πομποί σχεδίασαν στο πρωτότυπο μια τρίαινα. Στο Παρίσι ο Δέκτης σχεδίασε τρεις παράλληλες κάθετες γραμμές, οι οποίες δεν ενώνονταν στην βάση τους. Η «ιδέα» της τρίαινας ως αντικείμενο χάθηκε, και απέμεινε μόνο η γεωμετρική επανάληψη των τριών αιχμών.
ΠΗΓΗ: ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΘΤΙΣΜΟΥ, 10.2.2026.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
- Δεδομένα που άκουσα από ανθρώπους που γνώριζαν ή είχαν ακούσει για τον Μπεμπέκο
- ΕΕΨΕ Αρχείο «Ψυχικών Ερευνών»[2] του Τανάγρα.
- IMI Παρισιού & SPR Λονδίνου Διεθνείς Εταιρείες.
- Τανάγρας «Χαμένο Ημερολόγιο», 2017, αποσπάσματα και τεκμήρια από το αρχείο της ΕΕΨΕ, Ν. Κουμαρτζής εκδ. «Δαίδαλος».
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
[1] Ο Α. Τανάγρας το 1923 ίδρυσε την Ελληνική Εταιρεία Ψυχικών Ερευνών (ΕΕΨΕ), η οποία χρηματοδοτείτο κυρίως από συνδρομές μελών και δωρεές, ενώ ο ίδιος διέθετε την προσωπική του περιουσία και την σύνταξη του Ναυτικού για την συντήρηση του εργαστηρίου του. Ο Τανάγρας επισκεπτόταν την Κρήτη και κατέγραφε φαινόμενα, αναζητώντας άτομα με ιδιαίτερες ψυχικές ευαισθησίες. Στην ΕΕΨΕ μέλη ήταν επιφανείς Αθηναίοι, όπως ο Π. Νιρβάνας, ο Άγγ. Σικελιανός και ο Αλ. Φιλαδελφεύς, κ.ά.
Ο Κ. Κοντούλης ιατρός πρώτος γραμματέας ΕΕΨΕ (1923 – 1932) οργάνωνε τις επαφές με την επαρχία. Στα τεύχη του περιοδικού «Ψυχικαί Έρευναι», υπάρχουν συχνά ανυπόγραφες επιστολές από «φίλους της Εταιρείας» στο Ρέθυμνο, που περιέγραφαν φαινόμενα στοιχειώματος. Ο Τανάγρας δεν θεωρούσε τον εαυτό του «πνευματιστή», αλλά επιστήμονα. Η ιατρική του ιδιότητα ήταν αυτή που του επέτρεπε να εξετάζει διάμεσα, όπως ο Μπεμπέκος, με κλινικό τρόπο, προσπαθώντας να βρει την βιολογική ρίζα των φαινομένων.
[2] Η Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος (ΕΒΕ) διαθέτει το φυσικό αρχείο και τμήματα αυτού έχουν μικροφωτογραφηθεί.
Στην Βιβλιοθήκη της Βουλής υπάρχουν καταχωρημένοι τόμοι της περιόδου 1925-1940.
Στο Ψηφιακό Αποθετήριο «Πέργαμος» (ΕΚΠΑ) υπάρχουν ωρισμένα άρθρα του Τανάγρα έχουν ψηφιοποιηθεί στο πλαίσιο μελετών για την ιστορία της ψυχολογίας στην Ελλάδα, αλλά όχι το πλήρες σώμα του τεύχους Ιουλίου 1925 σε επεξεργάσιμη μορφή κειμένου.
γεφυρια κρητης γεφυρια ρεθυμνου κρητη καμαρα καμαρες
