45ο Συμπόσιο Βυζαντινής και Μεταβυζαντινής Αρχαιολογίας και Τέχνης
Αθήνα, 23-25 Απριλίου 2026
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ – Πέμπτη 23 Απριλίου 2026
Α΄ Πρωινή Συνεδρία (9:00-11:15)
ΥΣΤΕΡΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ – ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΙ ΧΡΟΝΟΙ: ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΙΑ / ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑ / ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ / ΕΠΙΓΡΑΦΙΚΗ – ΠΡΟΕΔΡΕΥΟΥΝ: Νικόλαος Γκιολές, Γιώργος Πάλλης:
9:30 Γεώργιος Δεληγιαννάκης, Όψεις του κωμικού στην τέχνη της ύστερης αρχαιότητας.
9.45 Νικόλαος-Εμμανουήλ Μιχαήλ, Η Δήλος της ύστερης αρχαιότητας: ζητήματα αρχιτεκτονικής και πολεοδομίας στο πλαίσιο του ερευνητικού προγράμματος AU-DeLA.
10:00 Γεωργία Δελλή, «West Area of Samos Archaeological Project»: προκαταρκτική παρουσίαση αρχαιολογικών δεδομένων της ύστερης αρχαιότητας και της βυζαντινής περιόδου.
10:15 Andrea Torno Ginnasi, The Elephant Chariot at the Golden Gate of Constantinople: an exotic agent of Byzantine victory.
10:30 Ευαγγελία Καραγιάννη, Τμήμα ενεπίγραφης μαρμάρινης τράπεζας στο Αρχαιολογικό Μουσείο Αλμυρού: μία νέα ανάγνωση.
10:45 Μάνος Τσικουράκης, Μία άγνωστη βυζαντινή επιγραφή στο Μουσείο Bode του Βερολίνου.
Πέμπτη 23 Απριλίου 2026
Β΄ Πρωινή Συνεδρία (12:00-13:30): ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΙ ΧΡΟΝΟΙ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ / ΟΧΥΡΩΜΑΤΙΚΗ – ΠΡΟΕΔΡΕΥΟΥΝ: Σταύρος Μαμαλούκος, Δημήτρης Αθανασούλης
12:00 Giuseppe Belsito, The “Cuba” of Sicily: an open debate on the origin and functions of these unique Byzantine architectural structures of the Sicilian rural areas.
12:15 Γεώργιος Βελένης, Ζητήματα οχύρωσης της Μικρής Θεσσαλονίκης (της λεγόμενης Ακρόπολης).
12:30 Κωνσταντίνος Θ. Ράπτης, Η βυζαντινή Θεσσαλονίκη μετά τον σεισμό της περιόδου 813-820: στρατηγικές, μέτρα και έργα αποκατάστασης με στόχο την αστική ανάκαμψη.
12:45 Γεώργιος Φουστέρης, Τα τοξωτά ανοίγματα στη γένεση του θόλου της Ροτόντας. Φωτιστικά ανοίγματα ή θεωρεία;
13:00 Πέτρος Κουφόπουλος και Μαρίνα Μυριανθέως, Παρατηρήσεις στην αρχιτεκτονική του Ιερού Σπηλαίου στη βασιλική της Γεννήσεως στη Βηθλεέμ.
Πέμπτη 23 Απριλίου 2026
Α΄ Απογευματινή Συνεδρία (14:30-16:15) ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΙ ΧΡΟΝΟΙ / ΟΙ ΧΡΟΝΟΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΑ ΕΥΡΗΜΑΤΑ / ΚΕΡΑΜΙΚΗ / ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑ / ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ – ΠΡΟΕΔΡΕΥΟΥΝ: Κωνσταντίνος Θ. Ράπτης, Αναστασία Γιαγκάκη
14:30 Μαγδαλίνα Φέκου, Μεσοβυζαντινό νεκροταφείο Αναργύρων Φλώρινας: ταφικές πρακτικές και χωρική ανάλυση.
14:45 Κατερίνα Χαμηλάκη, Βυζαντινή και εισηγμένη κεραμική στη Ναύπακτο, 11ος-14ος αιώνας. Μια επισκόπηση.
15:00 Ευάγγελος Παπαθανασίου, Ιαματικές πηγές Θερμών.
15:15 Σωτήρης Βογιατζής, Γεωργία Μακρυνόρη και Βαρβάρα Παπαδοπούλου, Νεότερα για την Παναγία Παρηγορήτισσα της Άρτας.
15:30 Ξένη Σίμου, Ο ναός του Αγίου Θεοδώρου Στρατηλάτη Καλιάνων-Ψαρίου Κορινθίας.
15:45 Μιχαήλ Παπαβαρνάβας, Σχέδιο, τυπολογία και κατασκευή στη μεταβυζαντινή μοναστηριακή αρχιτεκτονική της δυτικής Ελλάδας.
Πέμπτη 23 Απριλίου 2026
Β΄ Απογευματινή Συνεδρία (16:45-18:00) ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΙ ΧΡΟΝΟΙ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ – ΠΡΟΕΔΡΕΥΟΥΝ: Ιωάννα Στουφή-Πουλημένου, Νικόλαος Φύσσας
16:45 Andrea Pambuku, “A Cross at the Crossroads”: Interpreting Cross A02 from the church of the Holy Trinity in Berat, Albania.
17:00 Νικήτας Πάσσαρης, Πέρσες άγιοι: η απεικόνισή τους στη βυζαντινή τέχνη και η τιμή τους από την Εκκλησία. Τα παραδείγματα του αγίου Ιακώβου του Πέρση και του αγίου Αναστασίου του Πέρση.
17:15 Αναστασία Τσαχειρίδου, «Ὁ κατοικῶν ἐν βοηθείᾳ τοῦ Ὑψίστου» (Ψαλμός 90/91): Ψαλμοί και αποτροπαϊκές πρακτικές σε έργα βυζαντινής μικροτεχνίας της πρώιμης περιόδου.
17:30 Χριστόδουλος Νταβώνης, Η εικονογραφία των «νομισμάτων στέψης» του Λεβόν Α΄ του Μεγαλοπρεπούς: θεία νομιμοποίηση και κοσμικά πρότυπα μιας βασιλικής ιδεολογίας.
Παρασκευή 24 Απριλίου 2026
Ειδικό θέμα της ημερίδας του 45ου Συμποσίου της ΧΑΕ αφιερωμένης στη μνήμη της ομότιμης καθηγήτριας Μ. Κωνσταντουδάκη-Κιτρομηλίδου: Καλλιτεχνικές διαδρομές ανάμεσα στον βυζαντινό κόσμο και την Ιταλία από την Τέταρτη Σταυροφορία ως την παράδοση του Χάνδακα στους Οθωμανούς (1204-1669).
Α΄ Συνεδρία της θεματικής ημερίδας (9:00-11:00) ΓΕΝΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΤΕΧΝΗΣ / ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ – ΠΡΟΕΔΡΕΥΟΥΝ: Αγγελική Κατσιώτη, Κλήμης Ασλανίδης
9:30 Αναστασία Δρανδάκη, Βυζαντινά ερωτήματα και δυτικές επιδράσεις: ιστοριογραφικά ζητήματα στον διάλογο βυζαντινής και ιταλικής τέχνης (Εισήγηση).
10:00 Μιχάλης Ολύμπιος, Τι μάθαμε τα τελευταία είκοσι πέντε χρόνια για την εκκλησιαστική αρχιτεκτονική της λατινικής Ανατολής; (Εισήγηση).
10.30 Σταύρος Μαμαλούκος, Η εκκλησιαστική αρχιτεκτονική στη λατινοκρατούμενη νότια Ελλάδα από τις αρχές του 13ου ως τα μέσα του 15ου αιώνα.
Β΄ Συνεδρία της θεματικής ημερίδας (11:30-14:00) ΘΕΜΑΤΑ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗΣ – ΠΡΟΕΔΡΕΥΟΥΝ Αναστασία Δρανδάκη, Μαρία Καζανάκη-Λάππα
11:30 Michele Bacci, Εννοιολογήσεις και εμπειρίες της τεχνοτροπικής ετερότητας μεταξύ Ιταλίας και Βυζαντίου στον ύστερο Μεσαίωνα (Εισήγηση).
12:00 Μαρία Βασιλάκη, Το τρίπτυχο της Μόδενας και πάλι.
12:15 Robin Cormack, Thinking about El Greco.
12:30 Κωνσταντία Κεφαλά, Triregnum, παρειδωλία και ένας Μογγόλος: Απόηχοι της ιταλικής ζωγραφικής στις τοιχογραφίες του καθολικού της Μονής Πάτμου.
12:45 Νανώ Χατζηδάκη, Ο άγιος Ιερώνυμος στηθαίος σε μικρή κρητική εικόνα του Βυζαντινού Μουσείου Αθηνών.
13.00 Νικηφόρος Τσουγκαράκης, Καλλιτεχνικές διαδρομές από την Ιταλία στον Χάνδακα μετ’ επιστροφής: η περίπτωση της Santa Maria di Spagna (Εισήγηση).
Παρασκευή 24 Απριλίου 2026
Γ΄ Συνεδρία της θεματικής ημερίδας (15:00-16:15) ΜΟΥΣΙΚΕΣ ΣΠΟΥΔΕΣ / ΞΥΛΟΓΛΥΠΤΑ ΤΕΜΠΛΑ / ΝΕΕΣ ΚΡΗΤΙΚΕΣ ΕΙΚΟΝΕΣ – ΠΡΟΕΔΡΕΥΟΥΝ: Πλάτων Πετρίδης, Αθανάσιος Μαΐλης
15:00 Σάββας Πραστίτης, Δρόμοι μάθησης και μουσικής μνήμης: Κύπριοι λόγιοι στην Ιταλία, ο Ιερώνυμος Τραγωδιστής και τα μουσικά χειρόγραφά του.
15:15 Στέλλα Frigerio-Ζένιου, Βενετία – Κύπρος: barco – pala d’altare – εικονοστάσι.
15:30 π. Διονύσιος Λυκογιάννης, αρχιμανδρίτης και Δήμητρα Νικολιά, Μία άγνωστη εικόνα του Μιχαήλ Δαμασκηνού στην Ζάκυνθο.
15:45 Μαρία Νάνου, «Χειρ Φιλοθέου ιερομονάχου»: Εικόνα του αγίου Δημητρίου ένθρονου της Συλλογής Βελιμέζη στο Ίδρυμα Αικατερίνης Λασκαρίδη, δωρεά των οικογενειών Μαργαρίτη και Μακρή.
Παρασκευή 24 Απριλίου 2026
Δ΄ Συνεδρία της θεματικής ημερίδας (16:30-18:00) ΘΕΜΑΤΑ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗΣ / ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ / ΥΛΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ – ΠΡΟΕΔΡΕΥΟΥΝ: Μαρία Βασιλάκη, Michele Bacci
16:30 Teodoro De Giorgio, Saint Nicholas, “Palladium” of Salento: Monumental images and frontier identity between Byzantium and Italy (13th-15th centuries).
16:45 Guoda Gediminskaitė, Iconographical and ideological mobility between Constantinople and Crete in the second half of the fourteenth and early fifteenth centuries
17: 00 Βασιλική (Βίκυ) Φωσκόλου, To ερευνητικό πρόγραμμα του Πανεπιστημίου Κρήτης: «Ex-Materia: Εξερευνώντας τον υλικό πολιτισμό της βενετικής Κρήτης κατά την ύστερη μεσαιωνική περίοδο (13ος-15ος αιώνας)». Μια πρώτη παρουσίαση.
Παρασκευή 24 Απριλίου 2026
ΕΤΗΣΙΑ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ (18:00-19:00)
ΣΥΝΤΟΝΙΖΟΥΝ:
Σοφία Καλοπίση-Βέρτη, Γιώργος Πάλλης, Μαρία Καζανάκη-Λάππα
- ΑΠΟΝΟΜΗ ΤΟΥ ΒΡΑΒΕΙΟΥ «ΝΙΚΟΛΑΟΣ Β. ΔΡΑΝΔΑΚΗΣ» (χορηγία Sharon E. J. Gerstel και Ανθής Ανδρονίκου)
- ΑΠΟΝΟΜΗ ΤΟΥ ΒΡΑΒΕΙΟΥ «ΜΑΡΙΑ Σ. ΘΕΟΧΑΡΗ» (χορηγία Ιδρύματος Περικλή Σ. Θεοχάρη)
- ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ των εκδόσεων της ΧΑΕ
Σάββατο 25 Απριλίου 2026
Α΄ Πρωινή Συνεδρία (9:00-11:45) ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΙ ΧΡΟΝΟΙ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΙΑ / ΜΝΗΜΕΙΑΚΗ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ / ΑΡΧΕΙΑΚΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ – ΠΡΟΕΔΡΕΥΟΥΝ: Σοφία Καλοπίση-Βέρτη, Νανώ Χατζηδάκη
9:15 Δημήτρης Χατζηλαζάρου, Η Θεοφάνεια της Μονής Λατόμου: εικονογραφική καταγωγή και συμβολική σημασία.
9:30 Alevtina Tanu, Unfolding the liturgical meaning of the Vision of Saint Peter of Alexandria in monumental art.
9:45 Δημήτρης Αθανασούλης και Νάνση Δηλέ, Η Παναγία Δροσιανή στη Νάξο. Η ζωγραφική του 8ου αιώνα.
10:00 Μαρία Ζ. Σιγάλα, Ο Ταξιάρχης Μεσαριάς Άνδρου μετά την ολοκλήρωση της συντήρησης του τοιχογραφικού του διακόσμου.
10:15 Ανδρομάχη Σκρέκα, Αγγελική Στρατή και Ελευθερία Πάπου, Το καθολικό της Παναγίας Μαυριώτισσας στην Καστοριά. Οι εργασίες συντήρησης και τα νέα στοιχεία της έρευνας.
10:30 Nuray Ocakli, Using 15th century Ottoman survey books and 19th century restoration plans for archaeological excavations and conservation of Byzantine cultural heritage in Kastoria.
10:45 Ευάγγελος Φραγκοτσινός, Ιάσεις σώματος και ψυχής στον ναό των Αγίων Αναργύρων Καστοριάς.
11:00 Ανδρέας Τσώκας, Το ασκηταριό του Αγίου Αθανασίου στην Μεγάλη Πρέσπα.
Σάββατο 25 Απριλίου 2026
Β΄ Πρωινή Συνεδρία (11:45-13:00) ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΙ ΧΡΟΝΟΙ / ΟΙ ΧΡΟΝΟΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΜΝΗΜΕΙΑΚΗ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ – ΠΡΟΕΔΡΕΥΟΥΝ: Βικτωρία Κέπετζη, Μαρία Ζ. Σιγάλα
11:45 Διονύσιος Πολιτόπουλος, Παρατηρήσεις στο εικονογραφικό πρόγραμμα της Παναγίας Μακρινής Καλλιθέας Σάμου.
12:00 Μιχάλης Κάππας, Ο εμφύλιος σπαραγμός των αρχών του 15ου αιώνα στη χερσόνησο της Μάνης και ο ναός του Σωτήρα στα Μπλουτσιάνικα Λαγκάδας.
12:15 Παναγιώτης Κατσαφάδος, Το άγνωστο, τελευταίο εικονογραφικό πρόγραμμα του Χριστόδουλου Καλέργη στην Πελοπόννησο. Νεότερα στοιχεία από την αναψηλάφηση των γραπτών μαρτυριών στο μοναστήρι της Αγίας Τριάδας στο Μπρίκι της Μέσα Μάνης (1708).
12:30 Ιωάννης Βιταλιώτης και Ahilino Palushi, Ἱστορήθη ἐπὶ ἔτους ἀπὸ τοῦ Χριστοῦ ͵αχμθ΄(1649): Οι τοιχογραφίες του ναού των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης στο Βεράτι, υποθετική μαρτυρία για τη δραστηριότητα Λινοτοπιτών ζωγράφων στη μέση Αλβανία.
Σάββατο 25 Απριλίου 2026
ΕΤΗΣΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗ ΤΩΝ ΜΕΛΩΝ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ (13:00-15:00)
ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΕΠΙΤΟΙΧΙΑΣ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗΣ ΚΡΗΤΙΚΕΣ ΕΙΚΟΝΕΣ ΣΥΝΤΟΝΙΖΕΙ: Ιωάννα Μπίθα
15:05 Χρυσαυγή Κούτσικου, Ενυπόγραφες κρητικές εικόνες σε ιδιωτική αθηναϊκή συλλογή.
Σάββατο 25 Απριλίου 2026
Α΄ Απογευματινή Συνεδρία (15:15-16:45) ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΙ ΧΡΟΝΟΙ / ΟΙ ΧΡΟΝΟΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΕΙΚΟΝΩΝ – ΠΡΟΕΔΡΕΥΟΥΝ: Ιωάννα Μπίθα, Κωνσταντία Κεφαλά
15:15 Αλέξανδρος Αναγνωστόπουλος, Σύνθετη αμφίγραπτη φορητή εικόνα με την Παναγία βρεφοκρατούσα, προφήτες και την Σταύρωση από τον Τετράλοφο Κοζάνης.
15:30 Elena Saenkova, Η εικόνα «Παναγία Γλυκοφιλούσα με σκηνές Δωδεκαόρτου» του τέλους του 14ου – αρχών του 15ου αιώνα από το Πατριαρχείο Ιεροσολύμων: χρονολόγηση και εικονογραφικές παρατηρήσεις.
15:45 Ανδρομάχη Κατσελάκη, Angelus Byzamanus Cad[iotus]: Φύλλο τριπτύχου με τον άγιο Ιερώνυμο από τη Συλλογή Βελιμέζη στο Ίδρυμα Αικατερίνης Λασκαρίδη, δωρεά των οικογενειών Μαργαρίτη και Μακρή.
16:00 Νικόλαος Μπονόβας, Άγνωστο τρίπτυχο του 1694, έργο του αρχιερέα Ιωάσαφ από το Χαλέπι της Συρίας.
16:15 Μαρία Αντωνίου, Ένα ναυτικό θαύμα και η ελπίδα σωτηρίας από το καθαρτήριο σε μια άγνωστη αναθηματική εικόνα από τα Ιόνια Νησιά.
Σάββατο 25 Απριλίου 2026
Β΄ Απογευματινή Συνεδρία (17:00-19:00) ΟΙ ΧΡΟΝΟΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΥΔΑΤΟΣΗΜΑ / ΑΡΧΕΙΑΚΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ / ΧΡΥΣΟΚΕΝΤΗΤΙΚΗ / ΕΡΑΛΔΙΚΗ / ΓΛΥΠΤΙΚΗ / ΙΣΤΟΡΙΟΓΡΑΦΙΑ – ΠΡΟΕΔΡΕΥΟΥΝ: Βίκυ Φωσκόλου, Τένια Ρηγάκου
17:00 Ελευθερία Βολτυράκη και Βαΐα Νεστορίδου, Υδατόσημα: τεκμήριο μνήμης, μάρτυρας αυθεντικότητας.
17:15 Νάσα Παταπίου, Άγνωστα στοιχεία για ένα μεσαιωνικό μέγαρο στην κατεχόμενη Λευκωσία.
17:30 Μιχάλης Λυχούνας, Παλιά κεντήματα σε νέα πανιά: Ιστορίες διαχείρισης έργων εκκλησιαστικής χρυσοκεντητικής του 18ου αιώνα.
17:45 Διονύσιος Αγγελής, Ένας αινιγματικός δυτικός θυρεός από τα Καβάσιλα Ηλείας.
18:00 Γεώργιος Ζούμπος και Σπύρος Καρύδης, Ο άγγελος του Giuseppe Torretti και ο ναός του Παντοκράτορα στο Καμπιέλο της Κέρκυρας.
18:15 Βαγγέλης Μαλαδάκης, O Kurt Weitzmann στο Άγιον Όρος. Αδημοσίευτα αρχειακά τεκμήρια από τις συλλογές του Princeton.
18:45 Λήξη και απολογισμός των εργασιών του 45ου Συμποσίου Βυζαντινής και Μεταβυζαντινής Αρχαιολογίας και Τέχνης της Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας
19:00 Λήξη της τρίτης και τελευταίας ημέρας του Συμποσίου
- Επιστημονική – Οργανωτική Επιτροπή του 45ου Συμποσίου ΧΑΕ, Αθήνα 2026:
- Αγγ. Κατσιώτη, πρόεδρος (αντιπρόεδρος Δ.Σ. ΧΑΕ),
- Γ. Πάλλης, γραμματέας (γενικός γραμματέας Δ.Σ. ΧΑΕ),
- Ι. Στουφή-Πουλημένου, ταμίας (ταμίας Δ.Σ. ΧΑΕ),
- Αν. Δρανδάκη συντονίστρια θεματικής ημερίδας (μέλος Δ.Σ. ΧΑΕ),
- Μέλη: Κλ. Ασλανίδης, Μ. Καζανάκη-Λάππα, Ν. Φύσσας (μέλη Δ.Σ. ΧΑΕ) και Ι. Μπίθα (πρόεδρος Δ.Σ. ΧΑΕ).
- Το Διοικητικό Συμβούλιο της Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας ευχαριστεί θερμά το Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο για την υποστήριξη των εργασιών του και τη φιλοξενία του Συμποσίου στην ιστορική της έδρα.
- Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο – Αίθουσα Περιοδικών Εκθέσεων (Λεωφ. Βασ. Σοφίας 22, Αθήνα.
ΠΗΓΗ: ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 16.4.2026.
