Του καθηγητή Μ.Ε., Γεώργιου Σιμιτζή, συγγραφέα-λογοτέχνη
Αναντίλεκτα οι παροιμίες είναι ευσύνοπτες, περιληπτικές, θυμόσοφες και λαϊκές – δημώδεις εκφράσεις που δομούνται με τα στοιχεία του τόπου καταγωγής τους.
- ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΠΑΡΟΙΜΙΕΣ, ΕΔΩ.
Εκφράζουν αδιαφιλονίκητα δοκιμασμένες, μεστωμένες αλήθειες που ο χρόνος με τις πολεμίστρες του τους έριξε με βλητική γωνία λίθους μνήμης. Αυτές άντεξαν σαν το βαθύρριζο κορμό βελανιδιάς τα στοιχεία – στοιχειά της φύσης και άπλωσαν κλαδιά και παρακλάδια που άλλα χαμοκοιτάζουν και άλλα θέλουν να μιλάνε με ψηλοπετούμενα, μακρυφτέρουγα πουλιά!
Οι παροιμίες είναι το εγκαλλώπισμα και το σέμνωμα της πατρίδας μας. Είναι ένας αίνος και ύμνος για την παλιά γενιά που μας τις κληρονόμησε. Τα τιμαλφή και τα χρυσαφικά σκουριάζουν και φθίνουν με το διάβα των χρόνων. Αυτές όμως ποτέ! Επαναλαμβάνω ποτέ και έχουν πατημασιά σαν του γέροντα που τη σέβονται τα πρωτοβρόχια το φθινόπωρο και τ αγριόχορτα την άνοιξη και δεν τη σβήνουν σαν νάναι νοηματική σφραγίδα και συναισθηματική υπογραφή!
Ο παροιμιακός λόγος μας ας είναι σύντομος, είναι έμφορτος από παρατήρηση, σύγκριση, παρομοιότητα, συμβολικότητα και φιλοσοφία. Εμπεριέχουν χρυσοφόρους ορίζοντες πείρας, γνώσης και υποβλητικότητας. Είναι όλως ανώνυμες και διατήρησαν την ανωνυμία σαν βυζαντινές τοιχογραφίες και αυτό τις ανεβάζει ψηλότερα στην εκτίμηση και στην επευφημία των ανθρώπων! Δεν στερούνται πολλές μέτρου, ρυθμού και ομοιοτέλευτης καταληξίας. Αληθινά εμπλουτίζουν το λόγο και του προσδίνουν εναρμοστία και εμπλουτισμό. Κυριολεκτικά τον διανθίζουν καίρια και κύρια και ομολογουμένως πείθουν και δημιουργούν αισθήματα αποδοχής και θαυμασμού. Είναι απόσταγμα και πεμπτουσία φιλοσοφικού στοχασμού. Απορούν και εξίστανται οι μελετητές τους για τη σοφία που κρύβουν και ειπώθηκαν από ανθρώπους αγράμματους και αναλφάβητους που δεν πήγαν ούτε ολάκερη ώρα στο σχολείο. Πολλοί ήταν βοσκοί που γνώριζαν και μετρούσαν το κοπάδι τους από το χρώμα και το βέλασμα των ζώων τους. Αυτοί οι ανθρώπινοι τύποι εμπνεύστηκαν και είπαν παροιμίες για πολλές περιοχές και πτυχές του επιστητού της ζωής τους.
Αναφερόμενοι στα είδη των παροιμιών αυτά ποικίλουν και χρήζουν ιδιαίτερης σπουδής και μέθεξης. Έχουμε παροιμίες:
- καιρικές: «τ` άη Σωτήρος φεύγουν τα λελέκια και τα φουντούκια τα τρώνε τα πελέκια»,
- θρησκευτικές-μνημονικές: «Της Αϊ Παρασκευής και τ` Αϊ Παντελεήμονα χέρι χέρι οι γιορτές»,
- βιοτικές: «χωρίς δουλειά, δεν φεύγει η φτώχεια απ` το μπουχαρί» [δηλ. την καπνοδόχο],
- επαγγελματικές «των μαστόρω τα χαμηλόσπιτα είναι έτοιμα να πέσουν»,
- γεωργικές: «ήρθανε τα μερομήνια, γινήκανε στα κλήματα τα σταφύλια»,
- κτηνοτροφικές,
- συμβουλευτικές: «τα κλεμμένα βόδια μουγκρίζουνε στα ξενοκάλυβα, όσο χορτάρι κι αν τους ρίξεις»
- γιορταστικές,
- επαινετικές,
- προληπτικές….
Άπτονται και σχετίζονται με τον ταραχώδη και πολυκύμαντο βίο εκείνης της γενναίας γενιάς των προγόνων μας που η πατημασιά τους ήταν ανεξίτηλη σφραγίδα αγάπης με την αιώνια παμφόρο γη τους.
Επί το ειδικότερο και οι ηπειρωτικές παροιμίες είναι σαν τις λοιπές και διάσπαρτες σε κάθε γωνιά του ελλαδικού χώρου. Ποσώς διαφέρουν από αυτές. Κάθε παροιμία μοσχομυρίζει σαν το λούλουδο στον πρωτότοπό της. Εκεί ζυγίζει βαριά σαν το Σισύφειο βράχο και σαν την πέτρα στον πρωτόκορφο της γης! Αντανακλούν και απηχούν, εκφράζουν και αντικατοπτρίζουν την ζωή των Ηπειρωτών που ήταν σκληρή, απρόσμενη και πονοστάλακτη.. Η ξενητειά την ρήμαξε την Ήπειρο, χώριζε ανδρόγυνα, μάνα και παιδιά, αδέλφια και αδελφάδες… Ο λόγος δεν έμεινε παγερός, απαθής παρατηρητής και θεατής στις θλίψεις, στα δάκρυα, στις ταλαιπωρίες των ξενιτεμένων και αυτών που έμεναν στο γενέθλιο τόπο και ήταν η ζωή τους οδύσσεια πικρή σαν το κινίνο και θρήνος απαρηγόρητος. Με παροιμίες οι ηπειρώτισσες μανάδες ξεπροβόδιζαν τα τέκνα τους στα ξένα σε κείνες τις πονοχρονοαγύριστες και χιλιοαλγεινές στιγμές! Τα ξεπροβόδιζαν τα παιδιά και τους λέγαν:
- Καλό ταξείδι! Όλο γεια, καζάντ`μα και προκοπή!
- Όσες τρίχες εχ` η απαλάμη μου, τόσα κακά να σε βρούνε!
- Ποτές μη προσκυνήεις την λησμονιά
σαν τον χωριάτη που «όντας έτρωγε καθάριο χάσ`κο [χάσικο = αγοραστό) ψωμί, ξαστόχαγε την μπομπότα».
Οι ηπειρώτικες παροιμίες φωτογράφισαν και στερνοφωτογραφίσαν, πονέσανε, δακρύσανε, μοιρολογήσανε και φάγανε βιωματικό πικρό ψωμί σαν τ` άγουρο αγραπίδι! Δεν έμειναν αμέτοχες και ήπιανε νεροπότηρα και κούπες φαρμακώματος και θλίψης! Παντού οι παροιμίες έδιναν εκμαυλιστικό παρόν.
- ΔΙΑΒΑΣΤΕ επίσης: Γ. Λεκακης “ΗΠΕΙΡΟΣ, η γωνιά που πέτρωσε στο 5”.
Η παρενθετική τους παρουσία στο λόγο είχε ένα σφρίγος κι ένα συγκινησιακό ρίγος. Είναι αποφθεγματικές, ροδόσταμες και ανθόνερες, αθάνατες και ευμνημόνευτες!!!
ΠΗΓΗ: άρθρο του καθηγητού με τίτλο «Η γνώση είναι θησαυρός κι η πράξη το κλειδί του – Ο παροιμιακός λόγος». ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 13.12.2005.
Ηπειρωτικες παροιμιες Ηπειρωτικη παροιμια ηπειρου, ηπειρος Σιμιτζης ευσυνοπτη περιληπτικη θυμοσοφη λαικη – δημωδης εκφραση καταγωγη αληθεια χρονος μνημη εγκαλλωπισμα σεμνωμα πατριδα αινος υμνος γενια αυλη πολιτιστικη κληρονομια νοηματικη σφραγιδα συναισθηματικη υπογραφη παροιμιακος λογος συντομος, εμφορτος παρατηρηση, συγκριση, παρομοιοτητα, συμβολικοτητα φιλοσοφια πειρα γνωση υποβλητικοτητα ανωνυμο εργο ανωνυμου ανωνυμια βυζαντινη τοιχογραφια εκτιμηση επευφημια ανθρωπος μετρο, ρυθμος ομοιοτελευτη καταληξια λογος εναρμοστια εμπλουτισμος αισθημα αποδοχη θαυμασμος αποσταγμα πεμπτουσια φιλοσοφικος στοχασμος σοφια αγραμματος αναλφαβητος σχολειο βοσκος κοπαδι χρωμα βελασμα ζωο εμπνευση ζωη ειδη παροιμιων καιρικη καιρος αι αη εορτη πανηγυρι εορτες πανηγυρια Σωτηρος Σωτηρα λελεκι φουντουκι πελεκι θρησκευτικη μνημονικη αγια Παρασκευη αγιος Παντελεημονας αγιας Παρασκευης αγιου Παντελεημονος Παντελεημων γιορτη βιοτικη δουλεια φτωχεια μπουχαρι καπνοδοχος επαγγελματικη επαγγελμα μαστορας χαμηλοσπιτο γεωργικη γεωργια μερομηνια, κλημα σταφυλια κτηνοτροφικη κτηνοτροφια συμβουλευτικη συμβουλη κλεμμενα βοδια μουγκρισμα ξενοκαλυβο χορταρι γιορταστικη επαινετικη προληπτικη βιος αγαπη σταφυλι κτηνοτροφος συμβουλες κλεμμενο βοδι μουγγρισμα καλυβα χορτο γιορτες επαινος προληψη ελλαδα πρωτοτοπος πρωτοκορφο Ηπειρωτες πονοσταλακτη ξενιτια ξενιτεμενος ηπειρωτισσα μανα ξεπροβοδισμα παιδια καλο ταξιδι ολο γεια, καζαντια προκοπη τριχες τριχα απαλαμη παλαμη κακα κακο προσκυνημα λησμονια χωριατης καθαριο χασκο χασικο αγοραστο ψωμι ξαστοχω μπομποτα συγκινηση αποφθεγμα ευμνημονευτη θησαυρος πραξη κλειδι
