Σκόπιμα αφυδατωμένες πατάτες 500 χρόνων βρέθηκαν στο Περού! – του Γ. Λεκάκη

Του Γιώργου Λεκάκη

Ο αρχαιολογικός χώρος Tambo Viejo (108,7 στρ.!) απέχει 20 χλμ. από την θαλασσια ακτή του Ειρηνικού, αμέσως νότια της σημερινής πόλης Acarí, στην επαρχία Caravelí, στην περιοχή Arequipa, στο νοτιοδυτικό Περού, στον -15^ο παράλληλο [-15.448240125038794, -74.61683544771716]. Περίπου 2 χλμ. ΝΔ. του Αρχαιολογικού Μουσείου (Museo Arqueológico De Acari Fr. A. Riddell) – Οι πρώτες αρχαιολογικές έρευνες επραγματοποιήθησαν το 1954 από την D. Menzel και τον Fr. A. Riddell.

• ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΠΕΡΟΥ, ΕΔΩ.

Το Tambo Viejo των Ίνκα προστατευόταν από τείχη.

Αρχαιολογικές ανασκαφές, έφεραν στο φως:

• κεραμικά από την Πρώιμη περίοδο Nasca της Πρώιμης Μεσαίας Περιόδου.
• τέσσερα φυσικά μουμιοποιημένα λάμα και ένα άλλο σε κατάσταση αποσύνθεσης. Τα λάμα έφεραν καλοδιατηρημένα στολίδια – κτερισματα, όπως σκουλαρίκια, βραχιόλια και περιδέραια, με τα οποία είχαν στολιστεί για μια θυσιαστική τελετή.
• περίπου εκατό προσφορές ινδικών χοιριδίων. Οι τάφοι ήταν σημαδεμένοι με τροπικά φτερά. Τα ινδικά χοιρίδια βρέθηκαν σε δύο διαφορετικές τοποθεσίες, με στολίδια παρόμοια με αυτά των λάμα, μερικά από τα οποία ήταν τυλιγμένα σε ψάθες πριν από την ταφή.
• τα λείψανα ενός σκύλου βρέθηκαν επίσης θαμμένα στα ανατολικά.
• Κοντά στην Πλατεία-2 απεκαλυφθησαν ορισμένα αντικείμενα, που χρησιμοποιούνταν για το παιχνίδι pichqa (= ο αριθμός πέντε στα quechua), το οποίο αποτελείται από ένα ζάρι με διαφορετικά σημάδια σε πέντε από τις όψεις του.
• πήλινοι φούρνοι για το ψήσιμο φαγητού σε ειδικές περιστάσεις.

Ο αρχαιολογικός χώρος έχει προσανατολισμό βορρά-νότου. Το κύριο σημείο στην βόρεια πλευρά είναι μια μεγάλη ορθογώνια πλατεία, η Plaza Principal ή Plaza 1. Από τη νοτιοδυτική γωνία της ένας δρόμος οδηγεί στο Paredones, άρα το σημείο εισόδου στο Tambo Viejo.

Το νότιο τμήμα του Tambo Viejo αποτελείται από έναν «λαβύρινθο» κατασκευών, γύρω από μια μικρότερη, κεντρική πλατεία (Πλατεία-2), η οποία περιβάλλεται από ορθογώνιες κατασκευές διαφόρων μεγεθών. Νότια της πλατείας βρίσκεται μια μεγάλη, φαινομενικά τεχνητή πλατφόρμα, που κυριαρχεί σε ολον τον χώρο. Επάνω σε αυτήν την πλατφόρμα βρίσκονται τα ερείπια ευθυγραμμισμένων στύλων, που ίσως στήριζαν στέγη. Βόρεια αυτής της πλατείας βρίσκεται μια άλλη, μικρότερη πλατφόρμα, παρόμοια με την κύρια. Ανατολικά της πλατείας υπάρχουν κατασκευές που φαίνεται να έχουν χτιστεί σε ένα ανάχωμα. Όλες αυτές οι κατασκευές υποδηλώνουν ότι η Πλατεία-2 ήταν μια απομονωμένη περιοχή, μη ορατή από τον δρόμο των Ίνκα.

Οι τοίχοι των κτηρίων στο Tambo Viejo κατασκευάσθηκαν με δύο σειρές από πέτρες ποταμού – κροκάλες – ενωμένες με κονίαμα. Το εξωτερικό μέρος σοβατίστηκε για να δημιουργηθεί μια ομοιόμορφη επιφάνεια. Στην συνέχεια προστέθηκαν ορθογώνια πλινθοτουβλα – τα περισσότερα έχουν καταρρεύσει. Απουσιαζουν παραθυρα, κόγχες ή τραπεζοειδείς θυρες! Κι αυτό δεν ταιριάζει με την τεχνοτροπία των Ίνκα!

ΤΩΡΑ, δύο σκόπιμα λυοφιλιωμένες (αφυδατωμένες) πατάτες 500 χρόνων ανακαλύφθηκαν σε ένα κεραμικό αγγείο, τοποθετημένο σε ένα πάτωμα στο Tambo Viejo, μια παράκτια τοποθεσία των Ίνκα, στην άνυδρη κοιλάδα Acarí του νότιου Περού!

• Ας σημειωθεί ότι αρχαιολογικά ευρήματα chuño (λ.χ. σε εργαλεία με υπολείμματα) στο Περού έχουν βρεθεί και σε θέσεις του πολιτισμού Τιαουανάκο, τεχνική γνωστή από το 400 π.Χ. Λίθινο εργαλείο άλεσης (batán) βρέθηκε με υπολείμματα αλεσμένου chuño. Στα υψίπεδα της Άκορα ευρέθη μύλος τριβής με υπολείμματα αλεσμένων πατατών chuño 5.000 χρόνων. Έτσι, το τρόφιμο μπορεί να διατηρηθεί τέλεια για 20 χρόνια! Ωστόσο, Είναι παραδοσιακό στοιχείο της ινδιάνικης διατροφής της κουζίνας των υψιπέδων των Άνδεων της Νότιας Αμερικής, του Περού και της Βολιβίας, αλλά καταναλώνεται επίσης στην βόρεια Αργεντινή, στις παράκτιες περιοχές της Ουρουγουάης, στην βόρεια Χιλή και στον νότιο Ισημερινό. – ΠΗΓΗ: M. Peñarrieta – J. A. Alvarado “Potatoes: Production, Consumption and Health Benefits Chapter: Chuño and Tunta”, εκδ. Nova Publishers Πανεπ. Bologna, Ιαν. 2012. Και J. Palao “Puno: hallan restos de chuño en batán de 5 mil años de antigüedad – Antiguos puneños dejaron restos del producto en batán”, diario correo, 5.7.2017.
• ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΠΑΤΑΤΑΣ, ΕΔΩ.

Την εποχή που οι Ίνκα άκμαζαν στην δυτική Νότια Αμερική, καλλιεργούνταν αρκετές εκατοντάδες ποικιλίες πατάτας, μερικές από τις οποίες ήταν πικρές και χρειάζονταν επεξεργασία για να είναι βρώσιμες. Η στρατηγική επεξεργασίας που χρησιμοποιήθηκε ήταν η λυοφιλίωση και το προϊόν ονομάζεται chuño (από την ελληνική λέξη κύνας). Διάφορα εγγραφα της πρώιμης αποικιακής περιόδου μας πληροφορούν ότι οι λυοφιλιωμένες πατάτες αποθηκεύονταν με ασφάλεια για μεγάλα χρονικά διαστήματα σε κρατικά ελεγχόμενες αποθήκες. Δεδομένου ότι οι πατάτες χαλούν γρήγορα, η παραγωγή chuño ήταν μια έξυπνη στρατηγική, όχι μόνον για την πρόληψη της απώλειας σημαντικών τροφίμων, αλλά και για την δημιουργία μεγάλων όγκων αποθεμάτων τροφίμων, που χρησιμοποιήθηκαν για την υποστήριξη αυτοκρατορικών έργων.

• ΔΙΑΒΑΣΤΕ επίσης: Γ. Λεκάκης: “Οι Ινδιάνοι έτρωγαν πατάτες, πριν από 11.000 χρόνια… και έφτιαχναν πατατόπιττα”, ΕΔΩ.

Η αφυδάτωση είναι μια μέθοδος, που αφαιρεί σχεδόν όλο το νερό από το τρόφιμο, για να διατηρηθεί μετά κατεψυγμένο.

Οι λυοφιλιωμένες πατάτες μπορούν να δημιουργηθούν μόνον εκθέτοντας ολόκληρες πατάτες σε ακραίους χειμερινούς παγετούς στα βουνά, στην συνέχεια αποψύχοντάς τες στον ήλιο και επαναλαμβάνοντας τον κύκλο. Στην συνέχεια, οι πατάτες ποδοπατούνται και ξηραίνονται.

Η ποικιλία πατάτας που βρέθηκε στο Tambo Viejo ήταν φυσικά τοξική και θα απαιτούσε επίσης μούλιασμα για αρκετές εβδομάδες μετά την ολοκλήρωση της διαδικασίας κατάψυξης και ξήρανσης.

Το προκύπτον τρόφιμο είναι ελαφρύ και μπορεί να διαρκέσει για χρόνια.

Η παρουσία του chuño στην κοιλάδα Acarí υποδηλώνει ότι η τροφή είχε μεταφερθεί σε όλην την Αυτοκρατορία των Ίνκα από τα βουνά των Άνδεων. Η χημική ανάλυση του chuño μπορεί να επιτρέψει στους επιστήμονες να ανακαλύψουν πού καλλιεργούνταν οι πατάτες.

Σήμερα, πατάτες chuño εξακολουθούν να παράγονται και αποτελούν έναν βιώσιμο τρόπο για την πρόληψη της σπατάλης τροφίμων.

ΠΗΓΗ: L. M. Valdez, κ.ά. “Inka Freeze-Dried Potatoes from Tambo Viejo, Acarí Valley, Perú”, https://doi.org/10.1080/00934690.2026.2658319, Journal of Field Archaeology, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 1.5.2026.

Σκοπιμα αφυδατωμενες πατατες Περου Λεκακης αφυδατωμενη πατατα αρχαιολογικος χωρος ταμπο βεγιο Tambo Viejo θαλασσα Ειρηνικος ωκεανος ακαρι Acarí, καραβελι Caraveli, αρεκιπα Arequipa, -15^ος παραλληλος αρχαιολογικο Μουσειο αρχαιολογια ινκα προστασια τειχη ανασκαφες, κεραμικα Πρωιμη περιοδος νασκα ναζκα Nasca Μεσαια φυσικη μουμιοποιηση μουμια λαμα αποσυνθεση στολιδια, κτερισμα σκουλαρικια, ενωτια βραχιολι περιδεραιο στολισμα θυσια τελετη προσφορα ινδικο χοιριδιο ταφος σημαδι τροπικο φτερο ινδικα χοιριδια στολιδι ψαθα ταφη λειψανα σκυλος αντικειμενα, χρηση παιχνιδι παιγνιδι pichqa πιτσκα αριθμος πεντε 5 κετσουα quechua ζαρι σημαδια πηλινος φουρνος ψησιμο φαγητο προσανατολισμος ορθογωνια πλατεια, δρομος κατασκευη τεχνητη πλατφορμα, ερειπια ευθυγραμμιση στυλος στεγη αναχωμα ινκας τοιχος κτηριο πετρα ποταμος κροκαλα κονιαμα σοβας δημιουργια ορθογωνιο πλινθοκτιστο πλινθος τουβλο πλινθοτουβλο χωρις παραθυρα, κογχη τραπεζοειδης θυρα τεχνοτροπια λυοφιλιωμενγ κεραμικο αγγειο, πατωμα ανυδρη κοιλαδα αφυδατωση μεθοδος, αφαιρεση νερο τροφιμο, κατεψυγμενο καταψυξη λυοφιλιωμενες πατατες, τσουνο τσουνιο chuno, ακραιος χειμερινος παγετος βουνα αποψυξη ηλιος ποδοπατημα ξηρανση ποικιλια πατατας φυσικα τοξικη μουλιασμα τροφιμα ελαφρυ Αυτοκρατορια βουνο ανδεις χημικη αναλυση καλλιεργεια παραγωγη βιωσιμος τροπος προληψη σπαταλη τροφιμων ακμη Νοτια Αμερικη ποικιλιες πικρη επεξεργασια βρωσιμη βρωση στρατηγικη χρηση λυοφιλιωση αποικιακη αποθηκη ασφαλεια κρατικες αποθηκες απωλεια αποθεμα αυτοκρατορικο εργο μακροκεφαλο δολιχοκεφαλο ανθρωπινο κρανιο ανθρωπου μακροκεφαλα δολιχοκεφαλα κρανια μακροκεφαλοι δολιχοκεφαλοι δολιχοκεφαλια ανθρωπος κυνας κυνος σκυλος αρχαιολογικα ευρηματα εργαλειο υπολειμματα πολιτισμος Τιαουανακο, τεχνικη 5ος αιωνας 400 πΧ λιθινο εργαλειο αλεση μπαταν batan αλεσμενη παραδοσιακο ινδιανικη διατροφη κουζινα υψιπεδα ανδεων νοτια Βολιβια καταναλωση αργεντινη Ουρουγουαη, Χιλη Ισημερινος 5000 πΧ 3η χιλιετια 3.000 χρονια πριν χρονων ακορα μυλος τριβης τριπτηρας τριβη αλεση αλεσμα