Βρέθηκε αρχαίο εργαστήριο κεραμικής με 21 καμίνια στην Γαλατία, όπως έγραφε ο Στράβων! – του Γ. Λεκάκη

Επί ρωμαϊκής κατοχής εκτισθησαν συνολικώς 21.000 χλμ. δρόμων στην Γαλατία.

«Οδός του Αγρίππα» / Via Agrippa, λεγόταν οιοδήποτε τμήμα του δικτύου των ρωμαϊκών δρόμων στην Γαλατία, που κατασκευάσθηκε από τον Μάρκο Βιψάνιο Αγρίππα, στον οποίο ο Οκταβιανός εμπιστεύτηκε την αναδιοργάνωση των επαρχιών των Γαλατών. Το «οδικό δίκτυο Αγρίππα» ξεκινούσε ακτινωτά από έναν κόμβο στην νέα στρατηγική τοποθεσία του Λουγδούνου (νυν Λυών). Ο Στράβων[1] (*) εξηγεί την στρατηγική σημασία του Λουγδούνου, επειδή βρίσκεται σε κομβικό σημείο των ποτάμιων και χερσαίων συγκοινωνιών. Ο Αγρίππας αξιοποίησε αυτήν την θέση, χαράσσοντας 4 βασικούς δρόμους προς την Ακουιτανία, τον Ρήνο, τον Ατλαντικό και την Ναρβωνίτιδα / Μασσαλία. Οι κατευθύνσεις / διαδρομές:

• προς τον Ατλαντικό, από το Λούγδουνον προς το Σαιντ
•  προς την Βόρεια Θάλασσα, μέσω Ρενς, Μπωβαί και Αμιένης
• προς τον Ρήνο, μέσω Λανγκρ, Tριρ και Κολωνίας και
• προς τα νότια, προς την Μασσαλία.

Κατασκευάστηκαν την περίοδο:

• 39 – 38 π.Χ. σύμφωνα με τους συγγραφείς του Οδηγού της Αρχαίας Ρώμης.
• 22 – 21 π.Χ. σύμφωνα με τον Π. Γκρος· ή
• 16 – 13 π.Χ. σύμφωνα με τον Π. Πετί.

Ένα αρχαίο τμήμα της Οδού Αγρίππα σώζεται κοντά στο Μπομόν-Μοντέ (στην Ντρομ). Ένα άλλο στο πάρκο Colombière de Divio στην Dijon, στην via Agrippa που συνδέει την Langres με το Chalon-sur-Saône.

• ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΑΡΧΑΙΑΣ ΓΑΛΛΙΑΣ, ΕΔΩ.

Ένα οδόσημο της Οδού Αγρίππα επαναχρησιμοποιήθηκε στον καθεδρικό χριστιανικό ναό της Βαλάνς, στην Ντρομ. Διαβάζεται η επιγραφή: «Ο Αυτοκράτωρ Καίσαρας Λεύκιος Δομιτιανός Αυρηλιανός, ευσεβής, ευτυχής, ανίκητος, αύγουστος, ιερέας μέγιστος, ο μεγαλύτερος κατακτητής Γερμανών, Γότθων, Καρπίων, Πάρθων, στο αξίωμα του τριβούνου για 6η φορά, του υπάτου για 3η φορά, πατέρας της πατρίδας, ανθύπατος, ειρηνοποιός και των πραγμάτων παιδαγωγός του κόσμου, έφτιαξε και ανόρθωσε [αυτό το οδόσημο] 3 μίλια απόστασης».

ΤΩΡΑ, κατά μήκος της Οδού του Αγρίππα της νυν βόρειας Γαλλίας, στην Sermaize[2] της Hauts-de-France, στον 49^ο παράλληλο [49.6180065949948, 2.9590349528205837] ανάμεσα στη Noyon και την Αμιένη ευρέθη και ένα ολοκληρωμένο αρχαίο εργαστήριο κεραμικής, οργανωμένο σε διάταξη πλέγματος. Ανακαλύφθηκε από αρχαιολόγους. Ο χώρος, έκτασης περίπου 20 στρεμμάτων, βρισκόταν σε χρήση από τον 1^ο αιώνα π.Χ. έως τον 3^ο αιώνα μ.Χ. Περιλαμβάνει:

• περίπου 50 λάκκους εξόρυξης πηλού,
• χώρους προετοιμασίας του υλικού και διαμόρφωσης αγγείων στον τροχό, καθώς και
• 21 καμίνια.

Το εργαστήριο ήταν εγκατεστημένο σε αυτό το οδικό δίκτυο που καθιστούσε δυνατή την μεταφορά των έτοιμων αγγείων. Κατά την ανασκαφή ήρθαν επίσης στο φως εστίες, φούρνοι, πηγάδια, υπολείμματα τροφών και αποθηκευτικά πιθάρια, τα οποία άφησαν πίσω τους οι τεχνίτες που ζούσαν στον χώρο του εργαστηρίου. Βόρεια υπήρχε ένας δευτερεύων δρόμος πλάτους περίπου 5 μ.!

ΠΗΓΗ: L. Florin (Γαλλικό Εθνικό Ινστιτούτο Προληπτικής Αρχαιολογικής Έρευνας (INRAP), «Archaeologists Uncovered a Roman Pottery Workshop With 21 Kilns in France — It Ran for About Three Centuries and Left Evidence of Every Production Step», La Brújula Verde, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 1.10.2026.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

• Στράβων «Γεωγρ.» IV,6,11.(*)
• Béal J.-Cl., κ.ά. “Ludna and Asa Paulini, Two ancient stages of the Val de Saône on the road to Lyon”, DARA (Documents of Archaeology in Rhône-Alpes and Auvergne), αρ . 39, 2013.
• Dory Fr. «Ένας ρωμαϊκός δρόμος στο σταυροδρόμι της Βιέννης: η Via Agrippa από την Βιέννη στο Saint-Vallier», Δελτίο της Εταιρείας Φίλων της Βιέννης, 2008, 2009, και 2010.
• Gros «La France gallo-romaine», 1991.
• Jung C. «Το αρχαίο οδικό δίκτυο του Τρικαστέν και της Βαλντέν : μια επανανάγνωση παλαιών έργων και νέων δεδομένων», RAN, 42, 2009.
• Leveau Ph., κ.ά. «Αρχαιολογία της υπαίθρου της Λυών στην κοιλάδα Saône κατά μήκος του Ωκεανού», Journal of Roman Archaeology, τ. 29, 2016.
• Λεκακης Γ. “Συγχρονης Ελλαδος περιηγησις”.
• Petit P. «La paix romaine», PUF, collection Nouvelle Clio – l’histoire et ses problems, Παρίσι / Paris, 1967, β΄ έκδ. 1971.
• Rogge M. «Το οδικό δίκτυο των Ρωμαίων στην Γαλατία και την Γερμανία», περ. «Φλάνδρα – Περιοδικό Τέχνης», τ. 53, 2004.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

[1] Ο Στράβων εξηγεί την στρατηγική σημασία του Λουγδούνου (της νυν Λυών):

«Από τα περάσματα που οδηγούν από την Ιταλία προς την πέραν των Άλπεων Κελτική και προς τις βόρειες περιοχές, εκείνο που περνά από τους Σαλασσούς (**) οδηγεί στο Λούγδουνον. Υπάρχουν δύο δρόμοι: ο ένας, που μπορεί να διανυθεί με άμαξες και είναι μακρύτερος, περνά από τη χώρα των Κεντρώνων (***), ενώ ο άλλος είναι απότομος και στενός, αλλά συντομότερος, και περνά από το Ποινίνο(4*). Το Λούγδουνον βρίσκεται περίπου στο κέντρο της περιοχής, σαν να είναι ακρόπολή της, τόσο εξ αιτίας της συμβολής των ποταμών όσο και επειδή βρίσκεται κοντά σε όλα τα μέρη. Γι’ αυτό και ο Αγρίππας χάραξε από εδώ τους δρόμους:

• τον έναν, που περνά μέσα από τα όρη Κεμμένα και φτάνει μέχρι τους Σάντονες(5*) και την Ακουιτανία,
• τον άλλον προς τον Ρήνο, και
• έναν τρίτο προς τον ωκεανό, προς την περιοχή των Βελλοάκων(6*) και των Αμβιανών(7*).
• Ο 4^ος δρόμος οδηγεί προς την Ναρβωνίτιδα και τις ακτές της Μασσαλίας.

Υπάρχει επίσης, εάν αφήσει κανείς το Λούγδουνον και την περιοχή που βρίσκεται πάνω από αυτό στα αριστερά, μέσα από τον ίδιο τον Ποινίνο, ένα άλλο πέρασμα: Αφού διασχίσει κανείς τον Ροδανό ή την λίμνη Λημέννα(8*), φτάνει στις πεδιάδες των Ελουηττίων(9*). Από εκεί υπάρχει πέρασμα προς τους Σηκοανούς(10*), δια μέσου του όρους Ιόρα(11*), και έπειτα προς τους Λίγγονες. Από τις περιοχές αυτές διακλαδίζονται δρόμοι και προς τις δύο κατευθύνσεις, τόσο προς τον Ρήνο όσο και προς τον ωκεανό. – ΑΠΟΔΟΣΙΣ Γ. Λεκάκη.

(**) Οι Σαλασσοί (Salassi) ήταν ένας αρχαίος ορεινός λαός των Άλπεων, Λίγυρες, εγκατεστημένος κυρίως στην κοιλάδα του ποταμού Δουρία (Doria Baltea), δηλαδή περίπου στην σημερινή Κοιλάδα της Αόστης (Valle d’Aosta) στην βορειοδυτική Ιταλία. Η χώρα τους ήταν πλούσια σε χρυσό. Η Σαλάσσα / Salassa είναι σήμερα ιταλικός δήμος στην Μητροπολιτική Πόλη του Τορίνο, στην περιφέρεια του Πεδεμοντίου.

(***) Οι Κέντρωνες / Κεῦτρονες (Ceutrones, Centrones στις λατινικές μεταγραφές) ήταν ένας αρχαίος λαός των Άλπεων, στην νυν περιοχή Ταρανταίζ (Tarentaise) της Σαβοΐας, στην νοτιοανατολική Γαλλία.

(4*) Οι Άλπεις Γραίαι και Ποινιναί > λατιν.: Αlpes Graiae et Poeninae [> Alpes Atrectianae et Poeninae / Alpes Atrectinae et Vallis Poenina, Pennine Alps, Vallis Poenina > Πεννινα] ήταν μία μικρή αλπική επαρχία της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Δημιουργήθηκε μετά την συγχώνευση των Alpes Poeninae (ή Vallis Poenina) και των Alpes Graiae (ή Alpes Atrectianae), πιθανώς επί Κλαυδίου (41 – 54 μ.Χ.). Είναι το νυν καντόνι Βαλαί Ελβετίας, η κοιλάδα Tαρανταίζ Γαλλίας και η Κοιλάδα της Αόστης Ιταλίας. Ελάτρευαν τον Δία Ποινίνο / Jupiter Poeninus και τον Γραίο Ηρακλή / Herculi / Herculeio Graio.

(5*) Οι Σάντονες ήταν γαλατικός λαός, εγκατεστημένος από τον 7ο αι. π.Χ. τουλάχιστον στην περιοχή μεταξύ Σαράντ και Ζιρόντ, και έδωσαν το ονομα τους στην νυν επαρχία της Σαιντόνζ / Saintonge. Αρχαίος τάφος της περιοχής, στο Μεσέρ, περιείχε έναν σκελετό ύψους 1,80 μ.! – ΠΗΓΗ: J. R. Colle « Une découverte archéologique importante près de Royan», Bull. Off. Mun., Royan, αρ. 10, τ. Ιουλ. 1968.

(6*) Οι Βελλοάκες / Βελλοβάκοι (Bellovaci / Bellouacoi), ένας από τους σημαντικότερους λαούς της αρχαίας Βελγικής Γαλατίας. Ζούσαν στην νυν βόρεια Γαλλία, κυρίως γύρω από την κοιλάδα του ποταμού Thérain, της Beauvais (διαμέρισμα Oise, ιστορική Πικαρδία).

(7*) Οι Αμβιανοί είχαν πρωτεύουσα την Αμβιένη / Αμιένη, η οποία είναι κτισμένη στην θέση της αρχαίας Σαμαρόμπριβας. Από την γαλατική λέξη ambe = ποταμός.

(8*) Η αρχαία Λημέννα / Λημέννα λίμνη είναι η νυν λίμνη της Γενεύης (Lac Léman / Genfersee).

(9*) Οι Ἐλουήττιοι (Helvetii / Elvetii > Ελβετοί) ήταν ένας από τους σημαντικότερους κελτικούς λαούς. Ζούσαν στις βόρειες και κεντρικές Άλπεις, γύρω από τον άνω Ρήνο και την νυν Ελβετία.

(10*) Οι Σηκουανοί / Σηκουανοί (Sequani) ήταν αρχαία γαλατική φυλή, στα ανατολικά της Γαλατίας, στη δυτική πλαγιά της οροσειράς Γιούρα, στο νυν σημερινό Φρανς-Κοντέ και τμήμα της Βουργουνδίας. Από την κελτική ποτάμια θεότητα Souconna.

(11*) Η νυν οροσειρά Ιούρα (Jura), στα σύνορα Γαλλίας – Ελβετίας.

«Τῶν δ΄ ὑπερθέσεων τῶν ἐκ τῆς Ἰταλίας εἰς τὴν ἔξω Κελτικὴν καὶ τὴν προσάρκτιον ἡ διὰ Σαλασσῶν ἐστιν ἄγουσα ἐπὶ Λούγδουνον· διττὴ δ΄ ἐστίν͵ ἡ μὲν ἁμαξεύεσθαι δυναμένη διὰ μήκους πλείονος ἡ διὰ Κεντρώνων͵ ἡ δὲ ὀρθία καὶ στενή͵ σύντομος δέ͵ ἡ διὰ τοῦ Ποινίνου. τὸ δὲ Λούγδουνον ἐν μέσωι τῆς χώρας ἐστὶν ὥσπερ ἀκρόπολις͵ διά τε τὰς συμβολὰς τῶν ποταμῶν καὶ διὰ τὸ ἐγγὺς εἶναι πᾶσι τοῖς μέρεσι. διόπερ καὶ Ἀγρίππας ἐντεῦθεν τὰς ὁδοὺς ἔτεμε͵ τὴν διὰ τῶν Κεμμένων ὀρῶν μέχρι Σαντόνων καὶ τῆς Ἀκυιτανίας͵ καὶ τὴν ἐπὶ τὸν Ρῆνον͵ καὶ τρίτην τὴν ἐπὶ τὸν ὠκεανόν͵ τὴν πρὸς Βελλοάκοις καὶ Ἀμβιανοῖς͵ τετάρτη δ΄ ἐστὶν ἐπὶ τὴν Ναρβωνῖτιν καὶ τὴν Μασσαλιωτικὴν παραλίαν. ἔστι δὲ καὶ ἐν ἀριστερᾶι ἀφεῖσι τὸ Λούγδουνον καὶ τὴν ὑπερκειμένην χώραν ἐν αὐτῶι τῶι Ποινίνωι πάλιν ἐκτροπὴ διαβάντι τὸν Ροδανόν ἢ τὴν λίμνην τὴν Λημένναν εἰς τὰ Ἐλουηττίων πεδία͵ κἀντεῦθεν εἰς Σηκοανοὺς ὑπέρθεσις διὰ τοῦ Ἰόρα ὄρους καὶ εἰς Λίγγονας· διά τε τούτων ἐπ΄ ἄμφω καὶ ἐπὶ τὸν Ρῆνον καὶ ἐπὶ τὸν ὠκεανὸν δίοδοι σχίζονται». – ΠΗΓΗ: Στράβων «Γεωγρ.» IV,6,11.(*)

[2] Ο οικισμός από τον 11ο αι. μ.Χ. αναφέρεται επίσης ως: apud sarmaises, Pagani de Sarmesia, dominus de Sarmaises, Simone de Sarmaisiis, Reginaldus de sarmaises, Renaldus de Sarmaises, Sairmaises, de Sarmaises, Sarmaises, Sermoize, Renaut de Sarmaises, Sarmaizes, Sarmoises, Sermoyse, Sermaise, Sermoise, Sarmaise, Sermaize.

Agrippa Road Καθεδρικος Ναος Valence Drôme Drome αρχαια εργαστηρια κεραμικης καμινια Γαλατια, Στραβων αρχαιοι Ρωμαιοι αρχαιοι δρομοι Γαλατια οδος Αγριππα Via Agrippa, ρωμαικο οδικο δικτυο ρωμαικος δρομος κατασκευη Βιψανιος Αγριππας, Οκταβιανος αναδιοργανωση επαρχια Γαλατες ακτινωτο κομβος στρατηγικη τοποθεσια θεση Λουγδουνο Λυων Στραβωνας κομβικο ποταμια χερσαια συγκοινωνια ρωμαικοι δρομοι Ακουιτανια, ποταμος Ρηνος, Ατλαντικος ωκεανος Ναρβωνιτιδα Μασσαλια διαδρομη Λουγδουνον Σαιντ Βορεια Θαλασσα, Ρενς, Μπωβαι μποβε Αμιενη Λανγκρ, Tριρ Κολωνια Οδηγος Αρχαιας Ρωμης 1ος αιωνας πΧ Μπομον Μοντε Ντρομ παρκο Colombiere de Divio ντιζον Dijon, Langres Chalon sur Saone αρχαιο οδοσημο οδοι επαναχρηση καθεδρικος χριστιανικος ναος Βαλανς, επιγραφη Αυτοκρατωρ αυτοκρατωρας Καισαρας καισαρ Λευκιος Δομιτιανος Αυρηλιανος, ευσεβης, ευτυχης, ανικητος, αυγουστος, ιερεας μεγιστος, ο μεγαλυτερος κατακτητης Γερμανων, γερμανια γερμανιας Γοτθων, γοτθοι Καρπιων Καρπιοι Παρθων, παρθοι αξιωμα τριβουνος υπατος πατερας της πατριδας, ανθυπατος, ειρηνοποιος πραγματων παιδαγωγος του κοσμου, βορεια Γαλλια σερμαιζ Sermaize Hauts de France, 49^ος παραλληλος νοιον νουον νουον Noyon Amiens ολοκληρωμενο κεραμικη οργανωμενο διαταξη πλεγματος πλεγμα αρχαιολογια 2^ος 3^ος μΧ λακκος εξορυξης πηλου εξορυξη πηλος υλικο αγγειο τροχος εργαστηρι μεταφορα αγγεια ανασκαφη εστια, φουρνος, πηγαδι, υπολειμματα τροφων τροφη αποθηκευτικο πιθαρι τεχνιτης σταυροδρομι Βιεννη Τρικαστεν Βαλντεν εργο κοιλαδα περασμα Ιταλια αλπεις Κελτικη κελτες Σαλασσοι Σαλασσος αμαξα Κεντρωνοι αποτομος στενος, Ποινινος ακροπολη συμβολη ποταμων χαραξη ορη Κεμμενα Σαντονες Βελλοακοι Αμβιανοι Ναρβωνιτις Μασσαλιας Ροδανος λιμνη Λημαννα, πεδιαδα Ελουηττιοι Σηκοανοι ορος Ιορα, Λιγγονες διακλαδοση κατευθυνση διττη αμαξευομαι ορθια στενη Ποινινο ακροπολις͵ποταμια Κεμενα Σαντονια Ακυιτανια Βελλοακια αμβιανια Μασσαλιωτικη παραλια μεσογειος εκτροπη διαβαση Λημενα ελουηττια πεδιο Σηκοανια ιορας Λιγγονια διοδος οικισμος παγανοι Pagani σαρμεσες σαρμεζες Sarmaises σαρμαισες σαρμαιζες αρχαιος ορεινος λαος αλπεων, αρχαιοι Λιγυρες, κοιλαδα ποταμος Δουρια Βαλτεα Doria Baltea αοστης αοστη αοστα Valle d’Aosta χρυσος σαλασσια / Salassa δημος πολη Τορινο, Πεδεμοντιο Κευτρονες Ceutrones, Centrones λατινικα Ταρανταιζ Tarentaise Σαβοια Γαλλια αλπεις Γραιαι Ποινιναι Γραιες Ποινινες λατινικη Αlpes Graiae et Poeninae Alpes Atrectianae et Poeninae / Alpes Atrectinae et Vallis Poenina, Pennine Alps, Vallis Poenina > Πεννινα αλπικη επαρχια Ρωμαικη Αυτοκρατορια συγχωνευση Κλαυδιος 1ος αιωνας 41 – 54 μΧ καντονι βαλε Βαλαι Ελβετιας, Tαραντεζ Γαλλιας λατρεια θεος ζευς Διας Ποινινος Jupiter Poeninus Γραιος Ηρακλης επιθετα επιθετο Herculi / Herculeio Graio γαλατικος 7ος Σαραντ Ζιροντ, Σαιντονζ / Saintonge ταφος Μεσερ, ανθρωπινος σκελετος ανθρωπου υψους Βελλοβακοι βελγιο Βελγικη Γαλατια Therain, Beauvais Oise, ιστορια Πικαρδια αμβιανοι πρωτευουσα Αμβιενη Αμιεν Σαμαρομπριβα γαλατικη λεξη ambe = ποταμι Λημενα λιμνη Γενευης γενευη λεμαν Lac Leman / Genfer see Ελβετοi κελτικος ανω Ρηνος Ελβετια Σηκουανοι Sequani φυλη οροσειρα Γιουρα, Φρανς Κοντε Βουργουνδια κελτικη ποταμια θεοτητα Souconna ποταμιος θεος Ιουρα Jura