Τα Λουτρά Λουτρακίου του Δ. Αλμωπίας, Π.Ε. Πέλλας Μακεδονίας, βρίσκονται στους ανατολικούς πρόποδες του όρους Βόρας, περίπου 13 χλμ. ΒΔ. της Αριδαίας, και είναι γνωστά τόσο για τα ιαματικά λουτρά (Πόζαρ – βλ. Γ. Λεκάκη: “Οι 755 έως σήμερα γνωστές ιαματικες πηγες της Ελλαδας”), τα οποία προσελκύουν πλήθος κόσμου όλες τις εποχές του χρόνου, όσο και για το μεγάλο σύμπλεγμα σπηλαίων κατά μήκος κι εκατέρωθεν του Ρέματος του Αγίου Νικολάου, με το μεγαλύτερο αριθμό τους να συγκεντρώνεται στα βόρεια πρανή του. Πρόκειται για έγκοιλα που ποικίλουν σε σχήμα και σε μέγεθος, πολλά από τα οποία παρουσιάζουν αρχαιολογικό, αλλά και γεωλογικό ενδιαφέρον.
Στην νότια όχθη του ρέματος βρίσκονται τρία σπήλαια, το «Αύρα», των «Κεραμικών» και «Πλότσα». Το όνομα του σπηλαίου «Αύρα» οφείλεται στο εγκαταλελειμμένο ξενοδοχείο «Αύρα», το οποίο χρονολογείται στο 19ο αι. και βρίσκεται πλησίον του σπηλαίου. Το σπήλαιο διαθέτει τρεις εισόδους και στο εσωτερικό του εντοπίζονται θραύσματα αγγείων, οπτών πλίνθων, κεραμίδων και πηλοσωλήνων. Στο μέτωπο της κύριας εισόδου του παρατηρούνται ορθογώνια λαξεύματα που παραπέμπουν σε πιθανή λατρευτική χρήση του χώρου κατά το παρελθόν για την τοποθέτηση εικόνων. Αρχαιολογικά κατάλοιπα έχουν εντοπιστεί και στα υπόλοιπα δύο σπήλαια, των «Κεραμικών» και «Πλότσα».
Στην βόρεια όχθη του ρέματος βρίσκονται τρία σπήλαια, τα μεγαλύτερα του συμπλέγματος. Στο πρώτο που είναι γνωστό ως «Αρκουδοσπηλιά»[1] οδηγεί λιθόστρωτο μονοπάτι. Επί σειρά ετών πραγματοποιήθηκαν παλαιοντολογικές έρευνες από το Γεωλογικό Τμήμα του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης σε συνεργασία με την Εφορεία Παλαιοανθρωπολογίας- Σπηλαιολογίας Νότιας Ελλάδας (1992–2007), αποκαλύπτοντας σημαντικά παλαιοντολογικά κατάλοιπα, με χαρακτηριστικότερα τα οστά της σπηλαίας άρκτου του είδους Ursus Ingressus. Το εν λόγω σπήλαιο λειτουργεί και ως σύγχρονος τόπος λατρείας λόγω της φυσικής υδατοσυλλογής, γνωστή ως αγίασμα, στο εσωτερικό του. Έχει πλούσιο λιθωματικό διάκοσμο, παλαιοντολογικό και αρχαιολογικό ενδιαφέρον. Το σπήλαιο χρησιμοποιείται σήμερα ως τόπος σύγχρονης λατρείας(*).
Από τα μεγαλύτερα σπήλαια του συμπλέγματος σπηλαίων εκατέρωθεν του ρέματος του Αγίου Νικολάου με μεγάλους θαλάμους και πλούσιο λιθωματικό διάκοσμο, είναι και το Σπήλαιο γνωστό ως «Αποθήκη Ανταρτών» – για ευνοήτους λόγους. Παρουσιάζει έντονο αρχαιολογικό ενδιαφέρον με την παρουσία εκτεταμένου στρώματος καύσης στο βάθος του σπηλαίου. Σε όλην την έκτασή του εντοπίζεται σημαντική ποσότητα κεραμικής, που χρονολογείται κυρίως στη ΝΝ και ΠΕΧ. Επιφανειακά και σε όλη την έκτασή του εντοπίζεται κεραμική των προϊστορικών και ιστορικών χρόνων. Από το 2007 διενεργείται από την Εφορεία Παλαιοανθρωπολογίας – Σπηλαιολογίας Βόρειας Ελλάδος αρχαιολογική έρευνα, η οποία έχει φέρει στο φως εκτεταμένο στρώμα καύσης και κεραμική της Νεώτερης Νεολιθικής περιόδου.
ΠΗΓΗ: ΥΠΠΟΑ, Ζ. Ιντζέ. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 3.3.2013.
Η Αρκουδοσπηλιά ευρίσκεται στους πρόποδες του όρους Βόρα (γνωστού και ως Καϊμάκτσαλαν), επάνω από το χωριό Λουτράκι Πέλλας, μέσα στο φαράγγι των Λουτρών. Ανήκει στο σύμπλεγμα του Σπηλαιοπάρκου Αλμωπίας, όπου έχουν καταγραφεί περίπου 15 – 20 σπήλαια και έγκοιλα.
Το όνομα προέρχεται από τα πολυάριθμα οστά αρκούδας των σπηλαίων (Ursus spelaeus), που βρέθηκαν σε αυτό: Περισσότερα από 15.000 ευρήματα αρκούδας, ηλικίας 10.000 χρόνων και άλλα απολιθώματα 120.000 χρόνων! Μαρτυρούν ένα πολύ παλαιό οικοσύστημα της περιοχής. Έχουν βρεθεί και απολιθωμένα κοράλλια, κρητιδικής ηλικίας (περίπου 70.000.000 χρόνων), αλλά και από αίγαγρο, αλεπού, άγριο βοδι, ελαφι, λεοπάρδαλη, λιονταρι, πλατονι, ύαινα, κ.ά.!
Ολόκληρο το σπηλαιοσύστημα των Λουτρών παρουσιάζει ενδείξεις ανθρώπινης δραστηριότητας. Σε άλλα σπήλαια του ίδιου συμπλέγματος έχουν βρεθεί εργαλεία και κεραμική, μεταξύ άλλων νεολιθικής χρονολόγησης.
Έχει κηρυχθεί ως αρχαιολογικός χώρος («των σπηλαίων των Λουτρών Λουτρακίου) και έχει οριοθετηθεί επισημως με ΦΕΚ από το 2014. Αλλά δεν είναι σήμερα επισκέψιμο σπήλαιο. Το επισκέψιμο σπήλαιο του Σπηλαιοπάρκου είναι κυρίως το Βάραθρο, ένα σπήλαιο με πτωχό διάκοσμο, που αναπτύσσεται οριζόντια και καταλήγει σε βάραθρο. Είχε αξιοποιηθεί τουριστικά κατά το παρελθόν. Διατηρεί αρχαιολογικές επιχώσεις με συγκεντρώσεις κεραμικής και ίχνη καύσης. Η κεραμική είναι χειροποίητη και χρονολογείται στην Νεώτερη Νεολιθική περίοδο.
ΠΗΓΗ: Γ. Λεκάκης «Συγχρονης Ελλαδος περιήγησις».
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:
ΣΗΜΕΙΩΣΙΣ:
[1] Με το όνομα αυτό είναι γνωστές πολλές σπηλιές στην Ελλάδα, λ.χ. στο Παγγαίο, στα Χανιά Κρήτης, κ.α.
Σπηλαιοπαρκο Αλμωπιας Πελλας Μακεδονιας αρχαια ευρηματα αρκουδα αρκουδοσπηλια ευρημα αρκουδας αλμωπια Πελλα Μακεδονια Λουτρα Λουτρακιου Λουτρακι ορος Βορας, αριδαια ιαματικα νερα συμπλεγμα σπηλαιων σπηλαιοσυμπλεγμα ρεμα Αγιου Νικολαου, ποταμι ποταμος Αγιος Νικολαος εγκοιλο αρχαιολογια γεωλογια σπηλαια Αυρα Κεραμικων Πλοτσα ονομα εγκαταλελειμμενο ξενοδοχειο 19ος αιωνας μχ θραυσμα αγγειο οπτος πλινθος κεραμιδι πηλοσωληνας πηλος σωληνα σωληνας ορθογωνιο λαξευμα λατρευτικη χρηση εικονα εικονοστασι Κεραμικα οχθη αρκουδα λιθοστρωτο μονοπατι παλαιοντολογια ΑΠΘ Εφορεια Παλαιοανθρωπολογιας Σπηλαιολογιας Νοτιας Ελλαδας, παλαιοντολογικα καταλοιπα, οστα σπηλαια αρκτος ειδος Ursus Ingressus λατρεια φυσικη υδατοσυλλογη αγιασμα, ποζαρ πελλης λιθωματικος διακοσμος, θαλαμος Αποθηκη Ανταρτων στρωμα καυση κεραμικη κεραμικο προιστορια ιστορια παλαιοανθρωπολογια Σπηλαιολογια Βορειας Ελλαδος Νεωτερη Νεολιθικη Καιμακτσαλαν χωριο φαραγγι Λουτρων εγκοιλα οστουν σπηλαιων απολιθωμα 120.000 χρονων χρονια πριν παλαιο οικοσυστημα απολιθωμενα κοραλλια, κρητιδικη περιοδος εποχη 70.000.000 αιγαγρος, αλεπου, αγριο βοδι, ελαφι, λεοπαρδαλη, λεοπαρδαλις λιονταρι, λεων πλατονι, υαινα, σπηλαιοσυστημα ανθρωπινη δραστηριοτητα εργαλεια νεολιθικο αρχαιολογικος χωρος Βαραθρο, τουρισμος επιχωση χειροποιητη σπηλια Παγγαιο, Χανια Κρητης, κρητη
