Του Γιώργου Λεκάκη
Ο τρόπος με τον οποίο οι προϊστορικές κοινωνίες επέλεγαν και μετέφεραν τους μεγαλίθους παραμένει ελάχιστα κατανοητός, επειδή οι γεωλογικές πηγές πολλών μνημείων δεν έχουν διευκρινιστεί.
Επιστήμονες ανέλυσαν κρυστάλλους ζιρκονίου και απατίτη / detrital zircon–apatite U–Pb από τα «Devil’s Arrows» (= «Βέλη του Διαβόλου»[1]) – έτσι λέγονται τρεις μεγάλιθοι, ύψους 7 μ. περίπου, που είναι στημένοι σε ευθυγράμμιση έξω από το Boroughbridge στο Βόρειο Γιορκσάιρ Αγγλίας στον 54ο παράλληλο [54.09285207622245, -1.4025290375886448] – σε μια προσπάθεια να εντοπίσουν την προέλευσή τους.
Οι ορθολιθοι αποτελούν τμήμα ενός προϊστορικού συγκροτήματος, που αναπτύσσεται γύρω από τον ποταμό Ure. Αποτελούν μέρος ενός τελετουργικού τοπίου, το οποίο περιλαμβάνει μνημεία τύπου «henge» και τύμβους που εκτείνονται βόρεια της τοποθεσίας. Εντάσσονται σε ένα ευρύτερο νεολιθικό συγκρότημα, στο οροπέδιο Ure-Swale, το οποίο περιλαμβάνει και τα μνημεία Thornborough Henges.
- ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΟΡΘΟΛΙΘΩΝ, ΕΔΩ.
Ο νοτιότερος από τους τρεις εναπομείναντες μεγαλίθους είναι ο δεύτερος υψηλότερος στο Ηνωμένο Βασίλειο. Οι εξωτερικοί λίθοι απέχουν 110 και 60 μ. από τον κεντρικό λίθο και σχηματίζουν μια σχεδόν ευθεία γραμμή, με κατεύθυνση ΒΒΔ–ΝΝΑ. Εικάζεται ότι η διάταξή τους ενδέχεται να ευθυγραμμίζεται με το νοτιότερο σημείο ανατολής της Σελήνης κατά το θερινό ηλιοστάσιο. Άρα ήταν αστροημερολόγια…
- ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΘΕΡΙΝΟΥ ΗΛΙΟΣΤΑΣΙΟΥ, ΕΔΩ.
Οι λίθοι έχουν χαρακτηριστεί ως προστατευόμενο μνημείο (scheduled monument) από το 1923.
Οι τρεις ορθόλιθοι, σήμερα, διαβρωμένοι από την βροχή…
Ο υψηλότερος λίθος, ο οποίος ανεγέρθηκε κατά την Λίθινη Εποχή έχει ύψος 6,85 μ., γεγονός που τον καθιστά το δεύτερο υψηλότερο μενίρ στο Ηνωμένο Βασίλειο – μετά τον Μονόλιθο του Rudston (ύψους 7,6 μ.) στο East Riding επίσης του Γιορκσάιρ. Οι άλλοι δύο λίθοι έχουν ύψος 6,7 μ. και 5,5 μ. Πιστεύεται ότι η διάταξη περιλάμβανε αρχικά τουλάχιστον 5 λίθους. Ο Άγγλος αρχαιοδίφης W. Camden ανέφερε 4 λίθους στο έργο του «Britannia», σημειώνοντας ότι «ο ένας γκρεμίστηκε προσφατως από κάποιους που ήλπιζαν, αν και μάταια, να βρουν θησαυρό». Ένας από τους μεγαλίθους, ο οποίος μετακινήθηκε κατά την διάρκεια μιας ανεπιτυχούς αναζήτησης θησαυρού, τον 18ο αιώνα, χρησιμοποιήθηκε ως βάση για μια κοντινή γέφυρα πάνω από ποτάμι!
Οι λίθοι, καθ΄ ένας από τους οποίους ζυγίζει περισσότερους από 25 τόνους, εκτιμάται ότι στήθηκαν γύρω στο 2700 – 2000 π.Χ. Πιστεύεται ότι το μνημείο διέθετε και τέταρτο λίθο, ο οποίος θρυμματίστηκε και επαναχρησιμοποιήθηκε κατά την αρχαιότητα.
Τα «Βέλη αποτελούν την υψηλότερη σωζόμενη σειρά ορθολίθων στην Βρετανία. Το μνημείο είναι σπάνιο. Αποτελεί ένα από τα λίγα παραδείγματα ευθυγράμμισης λίθων σε πεδινή περιοχή.
Οι μεγαλίθοι αποτελούνται από ψαμμίτη τύπου Millstone Grit. Παλαιότερα εθεωρείτο ότι η πιθανότερη πηγή προέλευσής τους ήταν το Plumpton Rocks, περίπου 13 χλμ. νοτιότερα, κοντά στο Knaresborough. ΤΩΡΑ, ερευνητές κατάφεραν να συνδέσουν τους μεγαλίθους με τον αυτοτελή βραχώδη σχηματισμό Millstone Grit, γνωστό ως Brimham Rocks, ο οποίος ευρίσκεται σε απόσταση περίπου 18 χλμ. από το μνημείο! «Η έρευνά μας δείχνει ότι οι λίθοι αυτοί δεν ελήφθησαν απλώς από την πλησιέστερη διαθέσιμη πηγή, αλλά επιλέχθηκαν σκόπιμα από ένα δύσβατο τοπίο. Η ίδια μελέτη διαπίστωσε επίσης ότι ο «Σταυρός της Μάχης» (Battle Cross) στο Aldborough έχει το ίδιο γεωλογικό αποτύπωμα με τους εναπομείναντες λίθους «Arrows» – γεγονός που ενισχύει την άποψη ότι πρόκειται για έναν 4ο λίθο του αρχικού μνημείου που επαναχρησιμοποιήθηκε.
Τα αποτελέσματα καταδεικνύουν την σκόπιμη εξόρυξη και μεταφορά μεγαλίθων από μια συγκεκριμένη, γεωμορφολογικά διακριτή ορεινή πηγή και όχι την ευκαιριακή χρήση τοπικής πέτρας. Η επιλογή μεγαλίθων αντανακλά σκόπιμη σχέση με συγκεκριμένα τοπία, συνδέοντας την κατασκευή μνημείων τόσο με τον τόπο, όσο και με την μηχανική.
ΠΗΓΗ: A. Clarke (Πανεπιστήμιο Curtin), κ.ά. “Deliberate prehistoric sourcing of the Devil’s Arrows, Britain’s tallest stone row Open Access”, Proc. R. Soc. A (2026) 482 (2345), 20260504, https://doi.org/10.1098/rspa.2026.0504, Proceedings of the Royal Society A, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 9.9.2026. SciNews.
ΣΗΜΕΙΩΣΙΣ:
[1] Η ονομασία αναφέρεται από τον αρχαιοδίφη J. Aubrey, ο οποίος επισκέφθηκε και αποτύπωσε σχεδιαστικά τους ορθολίθους το 1687. Υπάρχει ένας θρύλος, που χρονολογείται από το 1721, σύμφωνα με τον οποίο ο Διάβολος εκτόξευσε τους λίθους στοχεύοντας την γειτονική πόλη Aldborough. Στεκόμενος στον λόφο Howe Hill, φώναξε: «Borobrigg, βγες από την μέση, γιατί την πόλη του Aldborough θα την γκρεμίσω!». Ωστόσο, τα πέτρινα βέλη του δεν έφτασαν στον προορισμό τους και προσγειώθηκαν κοντά στο Boroughbridge. Υπάρχουν πολλοί θρυλοι σε όλον τον κόσμο που δαιμονικα πλασματα εκτοξεύουν πέτρες….
κοπη κουβαλημα μεταφορα λατομειο λατομευση χιλιομετρα, μεγαλιθοι 25 τονων Λεκακης 54ος παραλληλος Devil’s Arrows standing stones Boroughbridge North Yorkshire, England, River Ure UK μεγαλιθος τονοι προιστορικη κοινωνια επιλογη γεωλογια μνημεια κρυσταλλος ζιρκονιο απατιτης / detrital zircon apatite U–Pb Devil Arrow βελη Διαβολου μεγαλιθικο ευθυγραμμιση μποροουμπριτζ Boroughbridge Βορειο Γιορκσαιρ Αγγλια προελευση ορθολιθοι ορθολιθος προιστορικο συγκροτημα ποταμος ουρε γιουρε Ure τελετουργικο τοπιο μνημεια χεντζ henge τυμβος νεολιθικο νεολιθικη οροπεδιο Ure Swale, σουαλε θορνμποροου Thornborough Henges υψηλοτερος Ηνωμενο Βασιλειο λιθοι λιθος ευθεια γραμμη κατευθυνση διαταξη ανατολη Σεληνη θερινο ηλιοστασιο προστατευομενο scheduled monument 1923 ψηλοτερος λιθινη Εποχη υψος μενιρ Ηνωμενο Βασιλειο, μονολιθς ρουντστον Rudston υψους ιστ ριντινγκ East Riding αγγλος αρχαιοδιφης καμντεν Camden εργο Britannia θησαυρος αρχαιοκαπηλια μετακινηση αναζητηση θησαυρου 18ος αιωνας μΧ βαση γεφυρα ποταμι βαρος 2700 2000 3η χιλιετια πΧ 4.700 4.000 χρονια πριν χρονων θραυσμα επαναχρηση αρχαιοτητα υψηλοτερη σωζομενη σειρα ορθολιθων Βρετανια σπανιο πεδιαδα ψαμμιτης Millstone Grit προελευση πλαμπτον ροκς Plumpton Rocks, κναρεσμποροου Knaresborough βραχος μιλστοουν γκριτ Millstone Grit, μπριμαμ Brimham Rocks, σκοπιμη επιλογη δυσβατο τοπιο Σταυρος Μαχης Battle Cross μαχη αλντμποροου Aldborough γεωλογικο αποτυπωμα εξορυξη γεωμορφολογια ορεινη ευκαιριακη πετρα κατασκευη μηχανικη ονομα ομπρει Aubrey, αποτυπωση σχεδιο ορθολιθοι 17ος 1687 θρυλος, 18ος 1721, διαβολος εκτοξευση λιθων λοφος Howe Hill,Borobrigg, πετρινο βελος
