Πώς ο φόβος πλημμύρας αρχαίων μνημείων, οδήγησε σε μια διεθνή συνθήκη για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς

Ο Εκπαιδευτικός, Επιστημονικός και Πολιτιστικός Οργανισμός των Ηνωμένων Εθνών (UNESCO) επιζητεί να προωθήσει την αναγνώριση, προστασία και διατήρηση της πολιτιστικής και φυσικής κληρονομιάς, η οποία έχει σημαντική αξία για τον άνθρωπο, σε όλο τον κόσμο.

Η ιδέα για τη δημιουργία μιας διεθνούς κίνησης για την προστασία αρχαιολογικών χώρων σε άλλες χώρες γεννήθηκε μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, αλλά το γεγονός που αφύπνισε την διεθνή συνείδηση ήταν η απόφαση για την κατασκευή του φράγματος του Ασουάν στην Αίγυπτο, που θα πλημμύριζε την κοιλάδα με τους ναούς του Αμπού Σιμπέλ[1], θησαυρό του αρχαίου αιγυπτιακού πολιτισμού.

• ΔΙΑΒΑΣΤΕ επίσης: Γ. Λεκάκης «ΘΗΒΑ, η θαυμάσια πόλη: Η Εκατόμπυλος Θήβα Αιγύπτου, και η Επτάπυλος Θήβα Βοιωτίας», έκδ. Φροντιστήριον Θηβαϊκής Αρχαιογνωσίας, έκδ. 2024.

Το 1959, έπειτα από έκκληση των κυβερνήσεων της Αιγύπτου και του Σουδάν, η UNESCO αποφάσισε να ξεκινήσει μια διεθνή εκστρατεία, και οι ναοί του Αμπού Σιμπέλ και των Φιλών[2] αποσυναρμολογήθηκαν, μεταφέρθηκαν σε στεγνό έδαφος και συναρμολογήθηκαν και πάλι. Το κόστος της εκστρατείας ανήλθε σε 80 εκατ. δολλάρια περίπου, τα μισά από τα οποία χορηγήθηκαν από 50 χώρες, γεγονός που έδειξε την σημασία της κοινής ευθύνης των εθνών στη διαφύλαξη σημαντικών πολιτιστικών χωρών.

Η πρώτη αυτή επιτυχία οδήγησε και σε άλλες εκστρατείες προστασίας, όπως η εκστρατεία για:

• την Βενετία στην Ιταλία,
• το Μοχενζοντάρο στο Πακιστάν και
• το Μπορομπουντούρ στην Ινδονησία.

Ετσι, η UNESCO άρχισε, με την βοήθεια του Διεθνούς Συμβουλίου για τα Μνημεία και τους Αρχαιολογικούς Χώρους (ICOMOS), την προετοιμασία ενός προσχεδίου συνθήκης για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς. Η ιδέα για το συνδυασμό της προστασίας των πολιτιστικών και φυσικών χώρων προέρχεται από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Μια σύσκεψη που έγινε στο Λευκό Οίκο, στην Ουάσιγκτον D.C., το 1965, διατύπωσε το αίτημα να ιδρυθεί ένα “Ιδρυμα για την Παγκόσμια Κληρονομιά”, που θα προωθούσε την διεθνή συνεργασία για την προστασία “των μεγαλοπρεπών φυσικών περιοχών και ιστορικών χώρων όλου του κόσμου για το παρόν και το μέλλον των πολιτών όλου του κόσμου”.

• ΔΙΑΒΑΣΤΕ επίσης: Μαρίας Αν. Βέργου “Η διαφύλαξη της πολιτιστικής κληρονομιάς: Αστικολογική και διεθνολογική προσέγγιση” – ΕΔΩ.

Το 1968, η Διεθνής Ενωση για την Προστασία της Φύσης (IUCN) διατύπωσε παρόμοιες προτάσεις για τα μέλη της. Αυτές οι προτάσεις παρουσιάστηκαν στην Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το Ανθρώπινο Περιβάλλον, που έγινε στην Στοκχόλμη Σουηδίας, το 1972. Τελικά όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη συμφώνησαν σε ένα κοινό κείμενο. Η Συνθήκη για την προστασία της παγκόσμιας πολιτιστικής και φυσικής κληρονομιάς υιοθετήθηκε από τη Γενική συνέλευση της UNESCO στις 16.11.1972.

Στόχοι

Ο όρος πολιτιστική κληρονομιά αναφέρεται σε μνημεία, ομάδες κτισμάτων και χώρων με ιστορική, αισθητική, αρχαιολογική, επιστημονική, εθνολογική ή ανθρωπολογική αξία. Η φυσική κληρονομιά αναφέρεται σε εξέχοντες φυσικούς, βιολογικούς και γεωλογικούς σχηματισμούς, το περιβάλλον απειλούμενων ειδών ζώων και φυτών, και σε περιοχές με ιδιαίτερη αξία όσον αφορά την επιστήμη, την προστασία ή την φυσική ομορφιά.

Η αποστολή της UNESCO είναι:

• να ενθαρρύνει τα διάφορα κράτη να υπογράφουν την Συνθήκη του 1972 και να εξασφαλίσουν την προστασία της φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς τους,
• να ενθαρρύνει τα κράτη μέλη της Συνθήκης να προτείνουν περιοχές μέσα στην επικράτειά τους για να συμπεριληφθούν στον Κατάλογο της Παγκόσμιας Κληρονομιάς,
• να ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να δημιουργήσουν συστήματα ελέγχου που θα αναφέρουν σε τακτή βάση την κατάσταση στην οποία βρίσκεται η προστασία των χώρων της Παγκόσμιας Κληρονομιάς της επικράτειάς τους,
• να βοηθήσει τα κράτη μέλη να προστατεύσουν τους χώρους της Παγκόσμιας Κληρονομιάς, παρέχοντας τεχνική βοήθεια και επαγγελματική εκπαίδευση,
• να προσφέρει έκτακτη βοήθεια για τους χώρους της Παγκόσμιας Κληρονομιάς που βρίσκεται σε άμεσο κίνδυνο,
• να προωθήσει την παρουσίαση της πολιτιστικής και φυσικής κληρονομιάς, – να ενθαρρύνει τη διεθνή συνεργασία για τη διαφύλαξη της πολιτιστικής και φυσικής κληρονομιάς.

ΠΗΓΗ: περ. «ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗ», τ. 41, Σεπτ. – Οκτ. 1998. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 1.11.2998.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ Γ. Λεκάκη:

[1] Το Αμπού Σίμπελ ένας από τους πιο δημοφιλής αρχαιολογικούς τόπους της νότιας Αιγύπτου, αποτελείται από δυο μεγαλοπρεπείς ιερούς ναούς σκαμμένους μέσα σε έναν λόφο από ροδόχρωμο ψαμμίτη, μεταφερμένοι 290 χλμ. ΝΔ. του Ασσουάν, στην δυτική όχθη της λίμνης Νάσερ, στον 22^ο παράλληλο [22.33021239141257, 31.617145275168113], 850 χλμ. Ν. του Καΐρου και 980 χλμ. ΝΑ. της Αλεξάνδρειας. Οι ναοί αποτελούσαν μέρος ενός ολόκληρου συγκροτήματος 7 ναών που έκτισε ο Ραμσής Β΄:

• εις ανάμνηση της νίκης του επί των Χετταίων στην Μάχη του Καντές.
• ίνα τιμήσει την σύζυγό του Νεφερτάρι και
• να δείξει στους κατοίκους της Νουβίας (νυν Αιθιοπία) την δύναμη του.

Οι εργασίες κατασκευής ξεκίνησαν το 1244 π.Χ. και τελείωσαν το 1224 π.Χ.

• Στο πόδι αγάλματος φαραώ του Αμπού Σιμπέλ βρέθηκε ελληνική επιγραφή – ΔΙΑΒΑΣΤΕ: Γ. Λεκάκης Ο φαραώ Ψαμμήτιχος
  ήταν γιος του Θεοκλή λέει αρχαία ελληνική επιγραφή στο πόδι του κολοσσιαίου αγάλματος του φαραώ Ραμσή Β’! – ΕΔΩ.

Επισήμως, ο πρώτος Ευρωπαίος περιηγητής που επισκέφθηκε το μνημείο ήταν ο Ελβετός Λ. Μπούρκχαρντ, το 1813, που ανακάλυψε τον Μικρό Ναό.

Το 1930 η κυβέρνηση της Αιγύπτου, με χρηματοδότηση της Μεγάλης Βρετανίας, αποφάσισε την κατασκευή ενός φράγματος στην περιοχή, ώστε να δημιουργηθεί η λίμνη Νάσερ. Οι εργασίες ξεκίνησαν το 1958 και τελείωσαν το 1970. Η εργασία αυτή θα βύθιζε στον βυθό της λίμνης πολλά ιερά αρχαία κτήρια (Αιγύπτου και Νουβίας). Τότε η UNESCO αποφάσισε να διασώσει όσα ιστορικά κτήρια μπορούσε, αποσυναρμολογώντας τα και ανακατασκευάζοντας τα σε 60 μ. υψηλότερο σημείο, από την αρχική τους θέση! Οι εργασίες ξεκίνησαν το 1954 και τελείωσαν το 1980. Διεσώθησαν 18 κτήρια (το Αμπού Σίμπελ, ο ναός της νήσου Καλάμπσα και ο ναός της νήσου Φίλαι[2]). Τότε ιδρύθηκε και το «Ίδρυμα Μελέτης της Τέχνης της αρχαίας Αιγύπτου». Ανακαλύφθηκαν και άλλοι αρχαιότεροι ναοί. Αλλά δεν ανακαλύφθηκε ποτέ η νεκρόπολις και ο οικισμός! Μάλλον, πλέον, έχει βυθιστεί στον βυθό της λίμνης και πια η εύρεση του είναι αδύνατη.

[2] Οι Φίλες ήταν δυο νησάκια του Νείλου. Αναφέρονται από πολλούς αρχαίους συγγραφείς (Στράβων, Διόδωρος, Πτολεμαίος, Σενέκας, Πλίνιος, κ.ά.).

φοβος πλημμυρας αρχαια μνημεια διεθνης συνθηκης προστασια πολιτιστικης κληρονομιας πολιτιστικη κληρονομια Εκπαιδευτικος Επιστημονικος Πολιτιστικος Οργανισμος Ηνωμενων Εθνων UNESCO Ηνωμενα Εθνη αναγνωριση, προστασια διατηρηση φυσικη αξια ανθρωπος, δημιουργια κινηση αρχαιολογικος χωρος Α Παγκοσμιος Πολεμος, συνειδηση αποφαση κατασκευη φραγμα Ασουαν Αιγυπτος, πλημμυρα κοιλαδα νειλου ναος Αμπου Σιμπελ αρχαιος αιγυπτιακος πολιτισμος 20ος αιωνας 1959, εκκληση κυβερνηση Αιγυπτου Σουδαν, εκστρατεια, νησοι Φιλαι αποσυναρμολογηση μεταφορα συναρμολογηση αρχαιων μνημειων κοστος κοινη ευθυνη εθνων διαφυλαξη Βενετια Ιταλια, Μοενζονταρο Μοχενζονταρο Μοεντζονταρο Μοχεντζονταρο Πακισταν Μπορομπουντουρ Ινδονησια Διεθνες Συμβουλιο Μνημεια αρχαιολογικοι Χωροι ICOMOS συνθηκη πολιτιστικος φυσικος χωρος Ηνωμενες Πολιτειες ΗΠΑ Λευκος Οικος, Ουασιγκτον DC 1965, αιτημα Ιδρυμα για την Παγκοσμια Κληρονομια συνεργασια μεγαλοπρεπης ιστορικος 1968, Διεθνης Ενωση για την Προστασια της Φύσης IUCN Διασκεψη ανθρωπινο Περιβαλλον, Στοκχολμη Σουηδια 1972 συμφωνια κοινο κειμενο 1972 μνημειο ομαδα κτισμα ιστορικη αισθητικη αρχαιολογικη επιστημονικη εθνολογικη ανθρωπολογικη αξια φυσικος, βιολογικος γεωλογικος σχηματισμος, απειλουμενα ειδη ζωων φυτων, ζωα φυτα ζωο φυτο ιδιαιτερη αξια επιστημη, ομορφια κρατος κρατη μελη καταλογος Παγκοσμιας Κληρονομιας, δημιουργια συστημα ελεγχου κατασταση τεχνικη βοηθεια επαγγελματικη εκπαιδευση αμεσος κινδυνος διαφυλαξη νοτια μεγαλοπρεπεις ιεροι ναοι σκαμμενος λοφος ροδοχρωμος ψαμμιτης, Ασσουαν, δυτικη οχθη λιμνη Νασερ, 22^ος παραλληλος Καιρο αλεξανδρεια συγκροτημα 7 επτα εφτα ναοι φαραω Ραμσης Β αναμνηση νικη Χετταιοι Χεταιοι μαχη Καντες συζυγος Νεφερταρι κατοικοι Νουβια Αιθιοπια δυναμη εργασιες κατασκευη 13ος αιωνας 1244 πΧ 1224 ποδι αγαλμα αρχαια ελληνικη επιγραφη πρωτος Ευρωπαιος περιηγητης Ελβετος Μπουρκχαρντ, 19ος 1813, ελβετια Μικρος Ναος 1930 χρηματοδοτηση Μεγαλη Βρετανια 1958 1970 βυθισμενη πολη βυθισμενα αρχαια βυθισμενες αρχαιοτητες πολις βυθος ιερο κτηριο διασωση ιστορικα κτηρια ανακατασκευη 1954 1980 νησος Καλαμπσα νησιδα νησαιο συμπλεγμα Φιλαι τεχνη νεκροπολις οικισμος Φιλες νησακια Στραβων, Διοδωρος σικελιωτης, κλαυδιος Πτολεμαιος, Σενεκας, Πλινιος