Το Υπουργείο Πολιτισμού και το Μουσείο Ελληνικών Λαϊκών Μουσικών Οργάνων «Φοίβος Ανωγειανάκης»[*] – Κέντρο Εθνομουσικολογίας εγκαινιάζουν τον κύκλο τιμητικών εκδηλώσεων «ΟΙ ΜΟΥΣΙΚΟΙ: Κόμβοι συνοχής, Κρίκοι συνέχειας» (2026-2027). Πρόκειται για μια δυναμική πρωτοβουλία που στρέφει το ενδιαφέρον στους ζωντανούς εκφραστές της παράδοσης, αναδεικνύοντας τον ρόλο του λαϊκού μουσικού ως θεματοφύλακα της συλλογικής μνήμης και ταυτότητας.
Με αφορμή το νέο εισαγωγικό έκθεμα της μόνιμης έκθεσης, το οποίο είναι αφιερωμένο στα «πρόσωπα πίσω από τα όργανα», το Μουσείο προσκάλεσε έξι κορυφαίους δεξιοτέχνες να δωρίσουν μουσικά όργανα της διαδρομής τους, δημιουργώντας «ζωντανά πολιτισμικά αρχεία». Μέσα από μαρτυρίες, ηχητικά ντοκουμέντα και υλικά τεκμήρια, η μουσειακή εμπειρία συνομιλεί με τηn σύγχρονη μουσική πράξη.
Στον φετινό κύκλο εκδηλώσεων (Ιούλιος – Σεπτέμβριος 2026), τιμώνται έξι εμβληματικές μορφές:
- ο Τάκης Μπέτζιος,
- ο Γιάννης Βάρδας,
- ο Ψαραντώνης,
- ο Στάθης Κουκουλάρης,
- ο Φραγκίσκος Τζιωτάκης και
- η μνήμη του Πετρο-Λούκα Χαλκιά.
Η Υπουργος Πολιτισμού Λ. Μενδώνη δήλωσε: «Η μουσική μας παράδοση δεν είναι ένα στατικό απολίθωμα του παρελθόντος, αλλά ένας ζωντανός οργανισμός που αναπνέει μέσα από τα χέρια και την ανάσα των ανθρώπων της. Οι εκδηλώσεις που χρηματοδοτεί το Υπουργείο στο Μουσείο «Φ. Ανωγειανάκης» τιμούν τους αφανείς και εμφανείς ήρωες της λαϊκής μας τέχνης τους ανθρώπους εκείνους που με το δοξάρι και το κλαρίνο τους κράτησαν όρθια τη συνοχή των κοινοτήτων μας σε κάθε γλέντι, γάμο και πανηγύρι. Οι τιμώμενοι καλλιτέχνες αποτελούν την πνευματική μας πυξίδα. Είναι οι “μάστορες” που μετέτρεψαν το προσωπικό τους βίωμα σε συλλογικό κτήμα, μπολιάζοντας την παράδοση με τη δική τους μοναδική καλλιτεχνική σφραγίδα. Ιδιαίτερα συγκινητική είναι η νέα μουσειακή προσέγγιση, όπου το μουσικό όργανο παύει να είναι απλό αντικείμενο βιτρίνας και μετατρέπεται σε φορέα μνήμης, συνοδευόμενο από τον λόγο και το αποτύπωμα του δημιουργού του».
Το πρόγραμμα των εκδηλώσεων
Ιούλιος 2026
Πέμπτη 9 Ιουλίου, 20:30: Για τον Τάκη Μπέτζιο (Τακούλια). Το κλαρίνο του Βοΐου Κοζάνης και της Πίνδου. Μιλά ο Π. Τουρνάς. Συμμετέχουν: οι μουσικοί Τάκης Μπέτζιος, Βαγγέλης Μπέτζιος, Σταμάτης Μπέτζιος, Δημήτρης Μπέτζιος, Χρήστος Κουρκούτης, Αντώνης Κωστόπουλος, Νίκος Καρδογιάννης, Παναγιώτης Τουρνάς. Επιμέλεια: Π. Τουρνάς.
Δευτέρα 13 Ιουλίου, 20:30: Για τον Γιάννη Βάρδα, τον ποιητή του Λασιθιού Κρήτης. Μιλά η Ατ. Μιχελογιαννάκη-Καραβελάκη. Παίζουν και συνομιλούν ποιητικά οι μουσικοί: Β. Βαρδάκης και Κ. Αβυσσινός. Επιμέλεια: Β. Βαρδάκης.
Παρασκευή 17 Ιουλίου, 20:30: Για τον Ψαραντώνη (Αντώνη Ξυλούρη). Η μουσική οικογένεια, φίλοι και συνεργάτες του Ψαραντώνη. Για τον Αντώνη Ξυλούρη, τον Ψαραντώνη, μιλά ο Λουδοβίκος των Ανωγείων. Συμμετέχουν οι μουσικοί: Νίκη Ξυλούρη (Ψαρονίκη), Λάμπης Ξυλούρης (Ψαρολάμπης), Γιώργης Ξυλούρης (Ψαρογιώργης), Ανδρέας Αρβανίτης, Στέλιος Πετράκης, Αχιλλέας Περσίδης. Επιμέλεια: Γιώργης Ξυλούρης
Σεπτέμβριος 2026
Τετάρτη 16 Σεπτεμβρίου, 20:00: Για τον Στάθη Κουκουλάρη. Mιλά ο Λ. Λιάβας. Παίζουν τιμητικά οι μουσικοί: Βεντουρής Γιώργος, Βερύκοκκος Άρης, Ευβοιώτης Νίκος, Ιωάννη Ελένη, Καρίπης Βαγγέλης, Κλουβάτος Στέλιος, Κορρές Πολυχρόνης, Κουκουλάρης Βαγγέλης, Μαυροειδή Μάρθα, Μπάλιος Σπύρος, Μπαφαλούκος Ιωάννης, Μπίλης Βασίλης, Ρουφάνης Μανώλης, Τουλούπης Αντώνης, Χουζούρης Κώστας. Τραγουδούν: Λευτέρης Βαζαίος, Ειρήνη Βερύκοκκου, Καθολική Θαρενού, Μανώλης Κονδύλης, Λέτα Κορρέ, Ελένη Λεγάκη, Μάρθα Μαυροειδή, Λευτέρης Μπαφαλούκος, Μαρία Σκουλά. Επιμέλεια, Συντονισμός: Μάρθα Μαυροειδή
Δευτέρα 21 Σεπτεμβρίου, 20:00: Για τον Φραγκίσκο Τζιωτάκη, τον γλεντιστή της Κύθνου Κυκλάδων. Mιλούν ο Χάρης Σαρρής και ο Βασίλης Οικονόμου. Συμμετέχουν οι μουσικοί: Σταμάτης Γκρίελας, Σωτήρης Μαργώνης, Σταμάτης Μαυράκης, Γιώργος Παπαϊωάννου, Γιάννης Σέρβος Μουσική Επιμέλεια: Σ. Μαργώνης.
Παρασκευή 25 Σεπτεμβρίου, 20:00: Για τον Πετρο-Λούκα Χαλκιά, τον «Πατριάρχη» του κλαρίνου. Μιλά ο Γιώργος Κοκκώνης. Παίζουν: Πέτρος Παπαγεωργίου, Κατερίνα Παπαμιχάλη, Γιάννης Πλαγιαννάκος, Λεωνίδας Πότσης, Νίκος Χαλκιάς, Πέτρος Χαλκιάς. Συμμετέχει τιμητικά: ο Τάσος Νούσιας. Καλλιτεχνική επιμέλεια: Θ. Κωνσταντίνου.
ΠΗΓΗ: Μουσείο Ελληνικών Λαϊκών Μουσικών Οργάνων Φ. Ανωγειανάκης – Κέντρο Εθνομουσικολογίας, ΥΠΠΟΑ, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 22.6.2026.
[*] Το Μουσείο Ελληνικών Λαϊκών Μουσικών Οργάνων – Συλλογή Φοίβου Ανωγειανάκη – Κέντρο Εθνομουσικολογίας (ΜΕΛΜΟΦΑΚΕ) βασίζεται στη συλλογή από 1200 ελληνικά λαϊκά μουσικά όργανα από τον 18ο αιώνα ως τις μέρες μας, καρπό πενηντάχρονης έρευνας και μελέτης του μουσικολόγου Φοίβου Ανωγειανάκη. Το μουσείο στεγάζεται σ’ ένα παλιό αρχοντικό στην Πλάκα, δίπλα στην Ρωμαϊκή Αγορά, κτισμένο το 1842 από τον οπλαρχηγό Γεώργιο Λασσάνη.
Η “Οικία Λασσάνη”, εκτός από τον κυρίως εκθεσιακό χώρο του Μουσείου, στεγάζει την υποδοχή, την διεύθυνση, τη γραμματεία και τη βιβλιοθήκη του ΜΕΛΜΟΦΑΚΕ (δωρεά επίσης του Φοίβου Ανωγειανάκη). Οι παλιοί στάβλοι του αρχοντικού διαμορφώθηκαν σ’ ένα δεύτερο οίκημα, όπου στεγάζονται το Κέντρο Έρευνας και τα αρχεία, οι αποθηκευτικοί χώροι, μια αίθουσα σεμιναρίων, καθώς και το πωλητήριο του Μουσείου όπου διατίθενται βιβλία, δίσκοι και μουσικά όργανα. Στον κήπο του Μουσείου διοργανώνονται συναυλίες παραδοσιακής μουσικής.
Στο Μουσείο εκτίθενται περίπου τα μισά όργανα της συλλογής Ανωγειανάκη, με κριτήριο όχι μόνο την αισθητική και τη διακόσμησή τους αλλά κυρίως το εθνολογικό και το μουσικολογικό τους ενδιαφέρον. Τα υπόλοιπα βρίσκονται στη διάθεση των ερευνητών και θα αποτελέσουν υλικό για κινητές εκθέσεις στην επαρχία, σε σχολεία ή για περιοδικές εκθέσεις ειδικού ενδιαφέροντος.
Η έκθεση απλώνεται σε τρεις ορόφους και περιλαμβάνει τέσσερα επίπεδα, όσες και οι οικογένειες μουσικών οργάνων που διακρίνει η εθνομουσικολογία, με κριτήριο το υλικό που πάλλεται για να δώσει τον ήχο:
α) μεμβρανόφωνα
β) αερόφωνα
γ) χορδόφωνα
δ) ιδιόφωνα
Η παρουσίαση γίνεται κατά οργανολογικούς τύπους, με δίγλωσσες (ελληνικά-αγγλικά) επεξηγήσεις. Σε κάθε βιτρίνα ειδικό σύστημα ακουστικών με μουσικά παραδείγματα παρουσιάζει τον ήχο, την μουσική έκταση, τις τεχνικές παιξίματος και τους συνδυασμούς των μουσικών οργάνων που εκτίθενται σ’ αυτήν.
Παράλληλα, γίνεται προσπάθεια να τοποθετηθούν τα όργανα σε τόπο και χρόνο και να συνδεθούν με τους κατασκευαστές και τους μουσικούς που τα χρησιμοποιούν, μέσα από φωτογραφικό υλικό, προβολές διαφανειών και βίντεο που παρουσιάζουν έθιμα και τελετουργίες όπου κυριαρχεί το τρίπτυχο λόγος – μουσική – χορός.
Οι στόχοι του ΜΕΛΜΟΦΑΚΕ, όπως αναφέρονται στον ιδρυτικό του νόμο, είναι οι εξής:
- Η συλλογή, συντήρηση και έκθεση λαϊκών μουσικών οργάνων και γενικά κάθε υλικού χρήσιμου για την έρευνα, μελέτη και προώθηση της ελληνικής λαϊκής μουσικής παράδοσης,
- Η προώθηση της έρευνας και μελέτης σε θέματα εθνομουσικολογίας καθώς και τεκμηρίωσης και διάδοσης της παραδοσιακής μουσικής,
- Η διάσωση, μελέτη, προβολή και διάδοση της ελληνικής λαϊκής και βυζαντινής μουσικής παράδοσης, τόσο στον ελληνικό όσο και στον διεθνή χώρο με κάθε πρόσφορο μέσον,
- Η δημιουργία ειδικής εθνομουσικολογικής βιβλιοθήκης και απτικοακουστικού αρχείου,
Το ΜΕΛΜΟΦΑΚΕ διοργανώνει επίσης μαθήματα παραδοσιακής μουσικής και εκπαιδευτικά προγράμματα για παιδιά.
Μια μελωδική διαδρομή στις μουσικές του 1821
Το Μουσείο γιορτάζει τα 200 χρόνια από την Ελληνική Επανάσταση και εγκαινιάζει την επετειακή μουσική έκθεση «Μια μελωδική διαδρομή στις μουσικές του 1821».
Η έκθεση μας μεταφέρει στην εποχή της Επανάστασης, αλλά και πριν από αυτή, την περίοδο της ενθουσιώδους προετοιμασίας. Την εποχή, όπου ορμητικοί συγγραφείς και ποιητές της διασποράς, φιλέλληνες και οι καταπιεσμένοι κάτοικοι αυτής της γωνιάς της πολυπολιτισμικής και εσωτερικά σπαραζόμενης Οθωμανικής αυτοκρατορίας, συνέκλιναν σε δρόμο επαναστατικό.
Αυτός ο δρόμος ήταν γεμάτος ήχους και μουσική: εμβατήρια που γράφτηκαν και διαδόθηκαν σε Ευρώπη και Βαλκάνια και δημοτικά τραγούδια που αφηγήθηκαν συγκρούσεις προσωπικές και συλλογικές. Δημιουργίες επώνυμες και ανώνυμες που πάτησαν σε ρυθμούς παλιούς και γνώριμους και έφτασαν μέχρι σήμερα να λειτουργούν ως ποιητική αφήγηση της μικρής και μεγάλης Ιστορίας και ως φορείς συνδιαμόρφωσης της νεοελληνικής ταυτότητας.
Μία εμπειρία παρατήρησης, ανακάλυψης, δράσης, ακουστικής απόλαυσης, να βιώσετε συναισθήματα χαράς αλλά και θλίψης, ενθουσιασμού, ψυχικής ανάτασης. Να πάρετε μέρος στο “παιχνίδι” των ακροάσεων, να στοχαστείτε, να συγκινηθείτε ενδεχομένως, και ίσως να γίνετε μέρος μιας «παρέας» που στις αίθουσες του Μουσείου, αλλά και έξω απ’ αυτό, θα σιγοτραγουδάτε στίχους και μελωδίες.
Η έκθεση θα είναι ανοιχτή για το κοινό από τις 15 Δεκεμβρίου 2021 έως τις 20 Ιανουαρίου 2023
ΠΗΓΗ: Μουσείο Ελληνικών Λαϊκών Μουσικών Οργάνων “Φοίβος Ανωγειανάκης” – Κέντρο Εθνομουσικολογίας, οικια Λασσανη, Διογένους 1-3, Πλάκα, Τ.Κ. 10556, Αθήνα, τηλ.: +303254119, 3254129
ΜΟΥΣΙΚΟΙ μουσικη συνοχη συνεχεια Λασσανης πλακα αθηνα Μουσειο Ελληνικων Λαικων Μουσικων Οργανων Ανωγειανακης Κεντρο Εθνομουσικολογιας Εθνομουσικολογια μουσικολογια
