Την περασμένη εβδομάδα στην Λεμεσό Κύπρου σε βάθος 12 μ. είχαμε την τύχη να φωτογραφίσουμε (παρακάτω φωτ.) αυτόν τον μοναδικό αχινό, είδος Stylosidaris affinis(*), κοινώς γνωστό ως smooth club urchin.
Αυτό το συγκεκριμένο είδος είναι αρκετά σπάνιο να βρεθεί σε ρηχά νερά. Συνήθως κατοικεί σε βαθύτερα περιβάλλοντα υφάλου.
ΠΗΓΗ: K. Aristeidou «Cyprus and East Med Sea Life – Θαλάσσια ζωή Κύπρου», ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 10.3.2026.
- ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΑΧΙΝΩΝ, ΕΔΩ.
(*) Η Λεμεσός κείται στον 34ο παράλληλο [34°40′29.989″N 33°2′39.430″E].
Η Stylocidaris είναι μια τάξη αχινών της οικογένειας Cidaridae.
Είναι κανονικος αχινος με σφαιρικό κέλυφος, καλυμμένο με μακριά, στιβαρά, αλλά αραιά αγκάθια (που ονομάζονται «ραδιόλια»). Τα κύρια αγκάθια είναι διατεταγμένα σε πέντε πολύ παχειές, ελαφρώς κωνικές, κάθετες διπλές σειρές, συχνά με τραχειά άκρη, τοποθετημένες σε μεγάλους βλαστούς. Τα κύρια αγκάθια χρησιμεύουν κυρίως για άμυνα, μετακίνηση και ίσως καμουφλάζ. Ο αχινός αυτός μπορεί να τα αναγεννήσει εάν χρειαστεί!
Η αναπαραγωγή είναι γονοχωρική. Τα αρσενικά και τα θηλυκά απελευθερώνουν τους γαμέτες τους ταυτόχρονα σε ανοικτό νερό, όπου τα αυγά και στην συνέχεια οι προνύμφες θα εξελιχθούν ανάμεσα στο πλαγκτόν για μερικές εβδομάδες.
Αυτοί οι αχινοί είναι σχετικά παμφάγοι και φερουν ισχυρή μασητική «συσκευή» (που ονομάζεται «Φανάρι του Αριστοτέλη»). Λέγεται έτσι επειδή ο Έλλην φιλόσοφος και πανεπιστήμων, Αριστοτέλης ο Σταγειρίτης, ήταν αυτός που έγραψε την αρχαιότερη γνωστή περιγραφή της γνάθου του εχίνου (> αχινού), στο βιβλίο του «Ιστορία των Ζώων» (περίπου 343 π.Χ. ). Γράφει στο IV, 5:
«§4 Αποδεικνύεται ότι αυτό που ονομάζεται κεφάλι και στόμα βρίσκονται στο κάτω μέρος του αχινού, και ότι το άνοιγμα από το οποίο βγαίνουν τα περιττώματα βρίσκεται στην κορυφή. […] επειδή η τροφή τους βρίσκεται από κάτω τους, το στόμα βρίσκεται κοντά σε αυτό που πρέπει να καταπιεί. Τα δε περιττώματα βγαίνουν από την κορυφή, στο πάνω μέρος του κελύφους.
- §5 Ο αχινός έχει πέντε δόντια, το εσωτερικό των οποίων είναι κοίλο· και ανάμεσα σε αυτά τα δόντια υπάρχει ένα σαρκώδες σώμα, που χρησιμεύει ως γλώσσα. Στην συνέχεια έρχεται ο οισοφάγος· έπειτα, μετά τον οισοφάγο, το στομάχι, το οποίο χωρίζεται σε πέντε μέρη και είναι γεμάτο με περιττώματα[…]
- §7 Ενώ στα άκρα του το στόμα του αχινού είναι τέλεια ενωμένο, από την άλλη πλευρά η επιφάνειά του δεν είναι συνεχής και μοιάζει μάλλον με “φανάρι”[1] που δεν έχει το δέρμα που θα έπρεπε να καλύπτει το σκελετό του[…]».
ΠΗΓΗ: Γ. Λεκακης «Λεξικο παραδοσεων».
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
- Fr. Ducarme « Γιατί να μελετήσουμε τα ασπόνδυλα; Μερικά επιχειρήματα από τον Αριστοτέλη», στο No Bones, Ινστιτούτο Smithsonian, 2015.
ΣΗΜΕΙΩΣΙΣ:
[1] Στην πραγματικότητα το “φανάρι” είναι κούφιο και οι αχινοί δεν έχουν γλώσσες.
σπανιος αχινος Λεμεσος κυπρου Φαναρι Αριστοτελη
