ΡΗΓΑΣ Βελεστινλής, ο πρόδρομος της ελληνικής ανεξαρτησίας

Του συγγραφέα Κωνσταντίνου Σπίνου

Ο ανυπέρβλητος επαναστάτης, πρωτοπόρος πολιτικός και τολμηρός διανοητής, Ρήγας Βελεστινλής (ΣΧΟΛΙΟ Γ. Λεκάκη: όπως ο ίδιος υπέγραφε και όχι Φεραίος, που αποτελεί αναχρονιστικό νεολογισμό)[1], υπήρξε μία από τις πιο σπουδαίες ηρωικές μορφές της προεπαναστατικής Ελλάδας. Το κανονικό του όνομα ήταν Αντώνιος Κυριαζής ή Κυρίτζης.

• ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΡΗΓΑ ΒΕΛΕΣΤΙΝΛΗ, ΕΔΩ.

Ο Ρήγας γεννήθηκε στην προεπαναστατική Ελλάδα του 18ου αιώνα. Για την ακρίβεια, είδε το πρώτο φως του ήλιου το έτος 1757 στο Βελεστίνο, ένα χωριό της Θεσσαλίας. Από νεαρή ηλικία είχε εθνικό φρόνημα και ήταν κατά των Οθωμανών μουσουλμάνων και του Οθωμανικού καθεστώτος. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ότι σκότωσε έναν Τούρκο Πρόκριτο λόγω της αυθάδειας και καμποσιάς που του έδειξε.

• ΔΕΙΤΕ το ρεπορτάζ του Γ. Λεκάκη: Ρήγας – Η Σχολή που σπούδασε στην Ζαγορά Πηλίου.
• ΑΚΟΥΣΤΕ την ραδιοφωνική εκπομπή του Γ. Λεκάκη ΑΦΙΕΡΩΜΑ στον ΡΗΓΑ ΒΕΛΕΣΤΙΝΛΗ, με καλεσμένο τον πρόεδρο της Επιστημονικής Εταιρείας Μελέτης. Φερών – Βελεστίνου – Ρήγα, ιατρό, Δ. Καραμπερόπουλο, στις 11.5.2021.

Στην συνέχεια κατέφυγε στο Λιτόχωρο του Ολύμπου, όπου έγινε μέλος των Αρματολών.

Τον διακατείχε ένα έντονο πνεύμα δημιουργικότητας και ακόμα πιο έντονο πάθος για την πολυπόθητη λευτεριά. Αυτό φαίνεται από τα έργα του, που τα έχει αφήσει στη δική μας πολιτιστική κληρονομιά. Αυτά είναι:

• «Το σχολείον των Ντελικάτων Εραστών»,
• το «Φυσικής Απάνθισμα»,
• το «Ηθικούς Τρίπους»
• ο «Νέος Ανάχαρσις»
• ο «Θούριος Ύμνος»
• «Η Νέα Πολιτική Διοίκησις» και άλλα.

ΤΟ ΟΡΑΜΑ ΤΟΥ

Ο ανυπέρβλητος στοχαστής, γαλβανισμένος μέσα στον πικρό πόνο της ασήκωτης δουλείας, οραματίσθηκε όχι μοναχά την ελευθερία της φυλής μας από τον αδυσώπητο τουρκικό ζυγό, αλλά την δημιουργία μιας μεγάλης Βαλκανικής Δημοκρατίας, ή και περισσότερο, ενός μεγάλου Αιγιακού κράτους, που θα περιελάμβανε στους κόλπους του, όλους τους λαούς που ήταν σκλαβωμένοι στον σουλτάνο.

Σχεδίασε μια εθνική και κοινωνική επανάσταση στην Εγγύς Ανατολή και χωρίς να παραβλέψει τα δικαιώματα των άλλων εθνών. Θέλησε να καταστήσει την Ελλάδα κέντρο της Δημοκρατίας και τον ελληνικό πολιτισμό το πλαίσιο, μέσα στο οποίο θα ζούσαν οι διαφορετικοί σε θρησκεία και σε καταγωγή λαοί.

Προς αυτή την κατεύθυνση εργάστηκε ανένδοτα, επίμονα και συστηματικά. Προσπαθούσε με όλες του τις δυνάμεις να εξεγείρει όλους τους υπόδουλους λαούς της Βαλκανικής εναντίον της Οθωμανικής κατοχής. Η ανταρσία του Πασβάνογλου, τα χωριστά κι8νήματα άλλων πασάδων κατά της Υψηλής Πύλης, έδωσαν την ευκαιρία στον Ρήγα, να δείξει στους υπόδουλους λαούς μέχρι ποιου σημείου έχει φτάσει η αποσύνθεση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και να τους οδηγήσει σε μια επανάσταση.

Είχε εναποθέσει τις ελπίδες του στον Ναπολέοντα Βοναπάρτη με τον οποίο είχε προσωπικές φιλικές σχέσεις. Προσδοκούσε ότι ο Ναπολέων θα μπορούσε να βοηθήσει να λύσει αμέσως το πρόβλημα των Ελλήνων, όπως είχε λύσει και το πρόβλημα των Επτανήσων. Τον Ιούνιο του 1797 τα Γαλλικά στρατεύματα έδιωξαν τους Τούρκους από τα Επτάνησα. Προσπάθησε να συναντήσει τον Βοναπάρτη για να τον πείσει να βοηθήσει στην εξέγερση των βαλκανικών λαών. Όμως αυτό δεν στάθηκε δυνατό.

Ο «ΘΟΥΡΙΟΣ»

Ο «Θούριος», τον οποίο έγραψε το 1797 ο εμπνευσμένος βάρδος της λευτεριάς και ατρόμητος επαναστάτης, με σκοπό να ξεσηκώσει τους Έλληνες, είναι το πατριωτικό, εθνεγερτήριο και πολεμιστήριο τραγούδι που συγκινούσε και συγκινεί τον απανταχού ελληνισμό. Το εθνεγερτήριο αυτό σάλπισμα είναι η εμπειρία της σκλαβιάς των σαράντα χρόνων της ζωής του Ρήγα. Στους 126 στίχους του συμπυκνώνει την πίκρα και την αγανάκτηση της ρωμιοσύνης όλων των αιώνων κατά της τυραννίας.

Από τον καιρό του Ρήγα και κατόπιν ως το 1821 και πολλά χρόνια μετά, τίποτα δεν συγκινούσε τα Ελληνόπουλα περισσότερο από τους πανεθνικούς στίχους του Ρήγα:

«Ως πότε παλληκάρια θα ζούμε στα στενά

μονάχοι σαν λιοντάρια στις ράχες τα βουνά»

Ο «Θούριος» αυτός άγγιξε τις ψυχές των Ελλήνων κι έγινε Ευαγγέλιο της νεολαίας, γιατί δεν ήταν ένα απλό ,πατριωτικό τραγούδι, αλλά ένα σάλπισμα ξεσηκωμού για όλη την τουρκοκρατούμενη Βαλκανική και την Εγγύς Ανατολή. Ο ίδιος ο Ρήγας τραγουδούσε τον «Θούριο» σε φιλικές συγκεντρώσεις τονίζοντας συχνά με μια καλαμένια φλογέρα τον ορμητικό ρυθμό του. Και όπως επισημαίνει χαρακτηριστικά ο Κ. Κούμας: «Μικροί και μεγάλοι και αύται αι γυναίκες έψαλαν την του Ρήγα ωδήν εις παν συμπόσιον και εις πάσαν συντροφίαν» («Ιστορία των Ανθρωπίνων Πράξεων», τ. 12., Σελ. 601).

Μέσα σε μικρό χρονικό διάστημα ο «Θούριος», το ιερότερο άσμα της φυλής μας, τραγουδιόταν από τον υπόδουλο ελληνισμό σε συγκεντρώσεις και γλέντια.

ΤΟ ΜΟΙΡΑΙΟ ΛΑΘΟΣ ΤΟΥ

Κάποια στιγμή ο Ρήγας αποφάσισε να έρθει στη Ελλάδα για να ξεσηκώσει τους ραγιάδες σε επαναστατικό αγώνα. Έβαλε τους χάρτες, τις επαναστατικές προκηρύξεις, και όλο το άλλο έντυπο υλικό σε πέντε κάσες και το έστειλε στην Τεργέστη με παραλήπτη τον έμπορο Αντώνη Κορωνιό. Ακολούθως έστειλε επιστολή στον Κορωνιό, με την οποία τον ενημέρωνε, να πάει να παραλάβει τις πέντε κάσες και να τις κρατήσει έως ότου έρθει ο ίδιος στην Τεργέστη για να του τις παραδώσει. Όταν όμως η επιστολή έφτασε στον προορισμό της, ο παραλήπτης έλειπε στην Ζάρα για επαγγελματικούς λόγους.

Ο συνεταίρος του Δημήτρης Οικονόμου, ένας μηδαμινός φοβητσιάρης άνθρωπος και κατά τον συντάκτη της «Ελληνικής Νομαρχίας», ήταν ο «ουτιδανότερος των ανθρώπων, ο πλέον μιαρός σκλάβος της γης», αφού διάβασε το γράμμα πήγε και παρέλαβε τις κάσες. Όταν τις πήγε στην αποθήκη του μαγαζιού του, τις άνοιξε από περιέργεια και αντίκρισε χάρτες και επαναστατικές προκηρύξεις. Αμέσως, πήγε στον διοικητή της Αστυνομίας Πιτόνι και του αποκάλυψε όσα είδε.

Όταν ο Ρήγας έφτασε στην Τεργέστη μαζί με τον Περραιβό κατέλυσαν στο ξενοδοχείο «Βασιλικόν». Εκεί, έκανε έφοδο η Αστυνομία και τον συνέλαβε. Ο Ρήγας κάλυψε τον Περραιβό λέγοντας ότι τον γνώρισε στη διαδρομή και ότι πήγαινε στην Πάντοβα για να σπουδάσει ιατρική. Έτσι ο Περραιβός αφέθηκε ελεύθερος. Την 14^η Δεκεμβρίου του 1797 ο Ρήγας αλυσοδεμένος μεταφέρθηκε με μια σιδηρόφρακτη άμαξα στα μπουντρούμια του κάστρου της Neboisa, στην συμβολή του Δούναβη και του Σάβου ποταμού.

ΘΑΝΑΤΟΣ ΤΟΥ ΡΗΓΑ ΦΕΡΑΙΟΥ

Στην φυλακή παρέμεινε ο Ρήγας για περισσότερες από 40 ημέρες. Λέγεται ότι ο Πασβάνογλου πασάς του Βιδινίου και ο Αλή Πασάς των Ιωαννίνων, αλλά και πολλοί πλούσιοι Έλληνες της Διασποράς πρόσφεραν μεγάλα χρηματικά ποσά για να αφεθεί ελεύθερος. Αυτό όμως δεν έγινε δεκτό. Το τέλος του ήταν όμοιο με εκείνο όλων των οραματιστών και μεταρρυθμιστών γιγάντων της ιστορίας.

Την νύχτα της 24ης Ιουνίου 1798, δήμιοι μπήκαν στο κελί του Ρήγα και τον στραγγάλισαν. Μαζί με τον Ρήγα μαρτύρησαν και οι:

• Ευστράτιος Αργέντης, 31 ετών από την Χίο,
• Δημήτριος Νικολίδης, 32 ετών από τα Γιάννενα,
• Αντώνιος Κορωνιός, 27 ετών από την Χίο,
• Ιωάννης Καρατζάς 31 ετών από την Λευκωσία,
• Θεοχάρης Τουρούντζιας 22 ετών, από την Σιάτιστα Κοζάνης και
• τα αδέλφια Ιωάννης και Παναγιώτης Εμμανουήλ 24 και 22 ετών αντίστοιχα από την Καστοριά.

Τα άψυχα σώματά τους ρίχτηκαν στον Δούναβη όπου χάθηκαν για πάντα.

Η ΑΠΗΧΗΣΗ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ ΤΟΥ

Τελικά η θυσία τους δεν πήγε χαμένη. Η διδασκαλία και το έργο του δεν υπήρξαν μάταια. Αντίθετα πότισαν ως τα κατάβαθα την ψυχή των Ελλήνων και τον προπαρασκεύασαν για τον μεγάλο αγώνα. Ο σπόρος που έσπειρε ριζώθηκε στις καρδιές των Ελλήνων και μέσα σε λίγα χρόνια απέδωσε τους γλυκύτατους καρπούς του. Ενέπνευσε τους ηγέτες των Βαλκανικών χωρών και κυρίως τους ηγέτες της Φιλικής Εταιρίας και τους αγωνιστές της Επανάστασης του 1821 για έναν ελεύθερο καινούργιο κόσμο. To εθνεγερτικό σάλπισμα και το μαρτύριο του Ρήγα, συγκίνησαν βαθιά το υπόδουλο Γένος. Η Φιλική Εταιρεία και οι αγωνιστές του 1821, τον αναγνώρισαν πρόδρομο και πρωτομάρτυρα της ελευθερίας. Τα τραγούδια του είχαν μεγάλη απήχηση, τόσο ανάμεσα στους Έλληνες όσο και τους άλλους υπόδουλους Βαλκανικούς λαούς. Ο Ρήγας έγινε και παραμένει σύμβολο και ήρωας που αγωνίστηκε και θυσιάστηκε για εθνικά και πανανθρώπινα ιδεώδη.

Μπορεί το απελευθερωτικό κίνημα που προετοίμαζε ο Ρήγας να μην πρόλαβε να εκδηλωθεί, γιατί το ανέκοψε ο τραγικός θάνατος των πρωτεργατών. Όμως τα επόμενα χρόνια οι επαναστατικές ιδέες του θα κυριαρχήσουν στα εθνικοαπελευθερωτικά κινήματα της Ελλάδος και των υπολοίπων βαλκανικών χωρών κατά της τουρκοκρατίας.

Οι ελεύθεροι Έλληνες δεν τον λησμόνησαν και για αιώνια μνήμη ευγνωμοσύνης και τιμής και για παντοτινό παράδειγμα φιλοπατρίας του, έστησαν τον ανδριάντα του μπροστά στο Πανεπιστήμιο για να τον καμαρώνουν οι Έλληνες, που γι’ αυτούς θυσιάστηκε.

ΠΗΓΗ: ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 16.3.2029.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

• «Ιστορία του Ελληνικού Έθνους» Εκδοτική Αθηνών
• Καραμπερόπουλος Δ. «Η επαναστατική φυσιογνωμία του Ρήγα Βελεστινλή» εκδ. Επιστημονική Εταιρεία Μελέτης.
• Κορδάτος Γ. « Ο Ρήγας Φεραίος και η Βαλκανική Ομοσπονδία» εκδ. Επικαιρότητα. Και « Ο Ρήγας Φεραίος και η Εποχή του» εκδ. ιδίου
• Λάππας Τ. « Ρήγας Βελεστινλής» εκδ. Πεχλιβανίδη
• Μαντούβαλου Μ. «Ο Ρήγας στα βήματα του Μεγάλου Αλεξάνδρου», εκδ. Επιστημονική Εταιρεία Μελέτης.
• Περραιβός Χρ. «Σύντομος βιογραφία του αοιδίμου Pήγα Φεραίου του Θετταλού» εκδ. ΔΡΟΜΩΝ.
• Σμυρνιωτάκης Γ.- Ροδοκανάκης Β. «Ομιλίες Εθνικών Εορτών» εκδ. Σμυρνιωτάκης.
• Στάθης Εμμ. «Το Σύνταγμα και ο Θούριος του Ρήγα» εκδ. Αρμός

ΣΗΜΕΙΩΣΙΣ:

[1] Μετά τον θάνατό του πολλοί λόγιοι άρχισαν να τον αποκαλούν Φεραίο, καθώς έγραψε για την Αρχαία Φέρα, η οποία είναι κοντά στο χωριό του.

ΡΗΓΑΣ Βελεστινλης, προδρομος ελληνικης ανεξαρτησιας ελληνικη ανεξαρτησια σημαια βαλκανικης ομοσπονδιας βαλκανικη ομοσπονδια βαλκανια βαλκανιων Κυριαζης Κυριτζης κυριτσης