Με την λήξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, οι πολωνικές Αρχές εντόπισαν μέρος της λείας της γερμανικής οργάνωσης «Einsatzstab Reichsleiter Rosenberg» (Ομάδα Εργασίας
της Ηγεσίας του Ράιχ Ρόζενμπεργκ – ERR – η οποία συστηματικά λεηλάτησε πολιτιστικά αγαθά, έργα τέχνης, βιβλιοθήκες και αρχεία, σε ολόκληρη την κατεχόμενη Ευρώπη) αποθηκευμένα σε κάστρα στην Κάτω Σιλεσία. Το Υπουργείο Πολιτισμού Πολωνίας μετέφερε το σύνολο των αντικειμένων στο Εβραϊκό Ιστορικό Ινστιτούτο της Βαρσοβίας «Em. Ringelblum», στις 14.9.1951. Εκεί ταυτοποιήθηκαν ως εκ της Ελλάδος. Τα 91 εβραϊκά θρησκευτικά κειμήλια είχαν κλαπεί από συναγωγές και από οικογένειες Ελλήνων εβραίων κατά την διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και την ναζιστική κατοχή, από την οργάνωση «ERR».
- ΔΙΑΒΑΣΤΕ επίσης: Γ. Λεκάκη “Βρέθηκαν αρχαία αντικείμενα (Βάκχος και Όσιρις), που αγόρασε μια αριστοκράτισσα Πολωνή – Τα έκρυψε, μην τα κλέψουν οι Γερμανοί ναζί!”, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 12.5.2023.
Το Υπουργείο Πολιτισμού Ελλάδος, σε συνεργασία με το Εβραϊκό Μουσείο της Ελλάδος (ΕΜΕ), διεκδικεί, από το 2001, τον επαναπατρισμό των συγκεκριμένων κειμηλίων. – ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΕΠΑΝΑΠΑΤΡΙΣΜΟΥ ΚΛΕΜΜΕΝΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΑΓΑΘΩΝ, ΕΔΩ. Όμως, εξ αιτίας της έλλειψης συγκεκριμένου θεσμικού πλαισίου για την επιστροφή πολιτιστικών αγαθών από την Πολωνία προς τις χώρες προέλευσής τους, η διαδικασία υπήρξε ιδιαίτερα χρονοβόρα. Ο επαναπατρισμός τους βασίζεται στην έρευνα, την τεκμηρίωση, την ταυτοποίηση, καθώς και σε επικαιροποιημένη μελέτη, η οποία συντάχθηκε από ειδικούς και εμπειρογνώμονες του Εβραϊκού Μουσείου Ελλάδας, το 2022. Η επιστροφή των αντικειμένων ενθαρρύνθηκε από τον Παγκόσμιο Εβραϊκό Οργανισμό Αποκατάστασης (WJRO), έναν διεθνή οργανισμό που εκπροσωπεί την εβραϊκή κοινότητα στην ανάκτηση περιουσιακών στοιχείων, που χάθηκαν κατά την διάρκεια του Ολοκαυτώματος. Το επίσημο αίτημα προς την Κυβέρνηση της Πολωνίας υπεβλήθη από το Υπουργείο Πολιτισμού, τον Δεκέμβριο του 2024, τοποθετώντας μία εκκρεμότητα πολλών δεκαετιών σε προτεραιότητα, στην στρατηγική των επαναπατρισμών των μνημείων που, είτε βίαια, ή λαθραία, έχουν εξαχθεί από την ελληνική επικράτεια.
- ΔΙΑΒΑΣΤΕ επίσης: “Η Μενδώνη ζήτησε 76 ελληνικά εβραϊκά κειμήλια να επιστρέψουν στο Εβραϊκό Μουσείο Ελλάδος”. ΠΗΓΗ: ΥΠΠΟΑ, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 9.4.2025.
Η Υπουργος Πολιτισμού Λ. Μενδώνη σε συνεργασία με τους ομολόγους της στο Πολωνικό Υπουργείο Πολιτισμού και ιδιαίτερα με την νυν Υπουργό Μ. Τσιενκόφσκα συνεργάστηκαν, σε συνεννόηση με τους θεσμικούς φορείς και τις υπηρεσίες και των δύο χωρών, προκειμένου να επιτευχθεί ο επαναπατρισμός των εβραϊκών κειμηλίων, που αποτελούν αδιάψευστους μάρτυρες της “πλούσιας εβραϊκής κληρονομιάς της χώρας μας”.
Η συλλογή των 91 εβραϊκών κειμηλίων εξ Ελλάδος αποτελείται, μεταξύ άλλων, από:
- 46 λειτουργικά υφάσματα,
- 17 ζεύγη rimonim (επιστέψεις των κυλίνδρων της Τορά),
- 9 μεμονωμένα rimonim ή θραύσματά τους, και
- ένα ζεύγος κρεμαστών διακοσμητικών.
Η Υπουργος Πολιτισμού, Λ. Μενδώνη – κατόπιν της συμφωνίας της Ελληνικής Κυβέρνησης, δια του Υπουργείου Πολιτισμού, και της Κυβέρνησης της Πολωνίας, δια του ομόλογου Υπουργείου – μετέβη στην Βαρσοβία και παρέλαβε, εν τέλει σήμερα, την συλλογή. Πρόκειται για τον πρώτο επαναπατρισμό πολιτιστικών αγαθών από την Πολωνία, προς την χώρα προέλευσής τους.
- ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ για ΑΡΧΑΙΟΚΑΠΗΛΙΕΣ επί ΚΑΤΟΧΗΣ, στο βιβλίο του Γ. Λεκάκη, ΕΔΩ.
Η Υπουργος υπογράμμισε: «Τα κειμήλια αυτά, τα οποία αφαιρέθηκαν από συναγωγές, σε ολόκληρη την Ελλάδα, στη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, σήμερα παίρνουν τον δρόμο της επιστροφής τους στην πατρίδα. Τα κειμήλια αυτά δεν έχουν μόνον ιστορική ή καλλιτεχνική αξία. Αποτελούν μέρος της ζώσας μνήμης της χώρας μου και των Εβραίων Ελλήνων. Είναι συνυφασμένα με αφηγήσεις που μεταδόθηκαν από γονείς και παππούδες. Συνδέθηκαν με τη μνήμη συγγενών που δεν επέστρεψαν ποτέ από τα στρατόπεδα, θύματα του Ολοκαυτώματος… Το συναισθηματικό τους βάρος είναι μεγάλο και η επιθυμία όλων μας για την επιστροφή τους υπήρξε ιδιαίτερα έντονη. Η διεκδίκησή τους υπαγορεύθηκε – πέραν των νομικών και διοικητικών ζητημάτων – από ένα έντονο αίσθημα καθήκοντος να τιμήσουμε τους Έλληνες Εβραίους, που εξοντώθηκαν στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Όπως τεκμαίρει η ιστορία των συγκεκριμένων κειμηλίων, η δίωξη εναντίον του εβραϊκού πληθυσμού -και στην Ελλάδα- δεν στράφηκε μόνον κατά των ανθρώπων. Έπληξε καίρια την πολιτιστική και τη θρησκευτική τους κληρονομιά… Ο επαναπατρισμός των 91 ιουδαϊκών κειμηλίων υπήρξε μια μακρά και απαιτητική διαδικασία για τις δύο χώρες μας, που συνδέονται με στενούς δεσμούς. Η Πολωνία χρειάστηκε να χαράξει έναν νέο δρόμο, καθώς δεν διέθετε θεσμικό προηγούμενο ή νομικό πλαίσιο επιστροφής. Γι’ αυτό, η σημερινή τελετή αποτελεί ιστορικό ορόσημο. Είναι η πρώτη φορά που η Πολωνία προχωρεί στον επαναπατρισμό πολιτιστικών αγαθών, παρανόμως εξαχθέντων από μια χώρα και τα οποία βρίσκονταν υπό την δική της επιμέλεια. Θέλω να ευχαριστήσω θερμά εκ μέρους της Ελληνικής Κυβέρνησης, την Πολωνική Κυβέρνηση, την Υπουργό Πολιτισμού Μ. Τσιενκόφσκα, καθώς και την προκάτοχό της Χ. Βρουμπλέφσκα, και τις αρμόδιες αρχές, για την αποφασιστικότητά τους να υπερβούν νομικές και διοικητικές δυσκολίες, προκειμένου να φέρουν εις πέρας αυτή τη διαδικασία. Χωρίς την ισχυρή πολιτική βούληση και των δύο πλευρών, ο σημερινός επαναπατρισμός δεν θα είχε επιτευχθεί. Για να ζητά κανείς την επιστροφή όσων δικαιωματικά του ανήκουν, οφείλει να είναι έτοιμος να επιστρέψει όσα δικαιωματικά ανήκουν σε άλλους, όταν υφίσταται σαφής νομική και ηθική υποχρέωση. Τα τελευταία χρόνια, η Ελλάδα έχει αποδείξει στην πράξη, αυτή την αρχή. Η Ελλάδα διεκδικεί την επιστροφή πολιτιστικών θησαυρών που αφαιρέθηκαν από το έδαφος ή τα μουσεία της —με πλέον εμβληματική περίπτωση αυτή των Γλυπτών του Παρθενώνα [σ.σ.: Για άλλη μια φορά, η υπουργος μιλάει μόνον για τον Παρθενώνα – και όχι για τα κλεμμένα ολόκληρης της Ακροπόλεως!!!]. Παράλληλα, δεν διστάζουμε να προχωρήσουμε στην επιστροφή πολιτιστικών αγαθών, που εντοπίστηκαν στη χώρα μας ως προϊόντα παράνομης διακίνησης. Μέσω της σύναψης και της εφαρμογής διμερών και πολυμερών συμφωνιών, για την παρεμπόδιση της παράνομης διακίνησης των πολιτιστικών αγαθών, καθώς και με την ενεργή συμμετοχή μας στο πλαίσιο της UNESCO, επιδιώκουμε τη διαμόρφωση ενός ισχυρού διεθνούς νομικού πλαισίου που θα καταπολεμά την παράνομη διακίνηση πολιτιστικών αγαθών και να διευκολύνει την επιστροφή των παρανόμως διακινηθέντων θησαυρών στις χώρες προέλευσης τους».
Η Υπουργός Πολιτισμού της Πολωνίας Μ. Τσιενκόφσκα στον χαιρετισμό της, υπογράμμισε: «Περιμέναμε αυτή τη στιγμή εδώ και πολλά χρόνια και η αλήθεια είναι ότι χάρη στην κυρία Υπουργό, το ζήτημα αυτό άρχισε να αντιμετωπίζεται ως προτεραιότητα στην Πολωνία, μόλις στις αρχές του 2024. Πρόκειται πράγματι για μια εξαιρετική περίπτωση, στην οποία ένα άλλο κράτος κάνει χρήση μιας ειδικής διαδικασίας που προβλέπεται στον πολωνικό νόμο, για την επιστροφή εθνικής πολιτιστικής κληρονομιάς, επιτρέποντας την επιστροφή αντικειμένων που έχουν αφαιρεθεί παράνομα από το έδαφος ξένων κρατών και βρίσκονται στην Πολωνία. Σήμερα, ζούμε μια ιστορική στιγμή. Χάρη στη στενή και αποφασιστική συνεργασία των δύο Υπουργείων μας, στη συστηματική ενασχόληση των εμπειρογνωμόνων και ερευνητών, σε λιγότερο από δύο χρόνια, μπορούμε να παραδώσουμε σήμερα αυτό το αξιοσημείωτο κομμάτι της ιστορίας».
- ΔΙΑΒΑΣΤΕ επίσης: Γ. Λεκάκης “Η Πολωνία ανακτά ένα χαμένο έργο τέχνης, από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, κάθε 5 ημέρες! Εμείς; Θέλει να επαναπατρίσει άλλα…63.000 έργα τέχνης, που έκλεψαν Γερμανοί ναζί και Σοβιετικοί κομμουνιστές!”, εφημ. ¨Kontra News”, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 28.12.2017.
Η επιστροφή της συλλογής στην Ελλάδα και η παράδοσή της από το Υπουργείο Πολιτισμού στο Εβραϊκό Μουσείο αποτελεί την φυσική κατάληξη μιας μακράς διαδρομής.
- Στην τελετή παραλαβής παρευρέθησαν η πρέσβης της Ελλάδας στην Βαρσοβία Ν. Καμπά, ο Υφυπουργός Εξωτερικών της Πολωνίας Βλ. Μπαρτοσέφσκι, η Μαλγκορζατα Ομιλανόφσκα-Κιλγιάντσικ π. Υπουργός Πολιτισμού και Διευθύντρια Βασιλικού Κάστρου Βαρσοβίας, ο Γενικός Διευθυντής του Υπουργείου Πολιτισμού της Πολωνίας Π. Ρίψον, ο Διευθυντής του Εβραϊκού Ιστορικού Ινστιτούτου Βαρσοβίας Μ. Τρέμπατς, ο Πρόεδρος του Συνδέσμου Εβραϊκού Ινστιτούτου Πολωνίας Π. Βισλίτσκι, ο επί τιμή πρόεδρος του Εβραϊκού Μουσείου Ελλάδας Σαμουήλ Μάτσας, ο πρόεδρος του Εβραϊκού Μουσείου της Ελλάδας Μίκες-Σαμ Μοδιάνο, ο αντιπρόεδρος του ΕΜΕ Ερρίκος Αμπρανάβελ, η Διευθύντρια Νεώτερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς Στ. Φωτοπούλου και υπηρεσιακοί παράγοντες του ΥΠΠΟ και η Διευθύντρια του ΕΜΕ Ζ. Μπαττίνου.
ΠΗΓΗ: ΥΠΠΟΑ, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 4.3.2026.
Πολωνια επαναπατρισμος πολιτιστικων αγαθων Ελλαδα εβραικα κειμηλια, Υπουργειο Πολιτισμου Ελλαδος, εβραιοι Εβραικο Μουσειο Ελλαδας Παγκοσμιος Εβραικος Οργανισμος Αποκαταστασης κλοπη γερμανικη οργανωση ροζενμπεργκ Κατοχη ματσας εβραικο κειμηλιο αποκατασταση Β Παγκοσμιος Πολεμος λεια γερμανια λεηλασια πολιτιστικα αγαθα, Ομαδα Εργασιας ηγεσια Γ 3ο Ραιχ Ροζενμπεργκ εργα τεχνης, βιβλιοθηκη αρχειο κατεχομενη Ευρωπη αποθηκη καστρο Κατω Σιλεσια Πολωνιας ελληνοεβραικα αντικειμενα Ιστορικο Ινστιτουτο Βαρσοβιας Βαρσοβια Ringelblum 1951, ΕΜΕ 2001, θεσμικο πλαισιο επιστροφη προελευση αιτημα Κυβερνηση 2024, μνημειο βιαια, λαθραια, βια λαθρα εξαγωγη ελληνικη επικρατεια πολωνικο θεσμικος φορεας εβραικη κληρονομια συλλογη λειτουργικο υφασμα ζευγη rimonim ριμονιμ επιστεψη κυλινδρος Τορα θραυσμα ζευγος κρεμαστα διακοσμητικα κοινοτητα ανακτηση περιουσιακα στοιχεια Ολοκαυτωμα ιστορια ελληνοεβραικο θρησκευτικα συναγωγη οικογενειες Ελληνων εβραιων ναζιστικη κατοχη, αφαιρεση συναγωγες, επιστροφη ιστορικη καλλιτεχνικη αξια ζωσα μνημη εβραιοι Ελληνες αφηγηση μεταδοση γονεις παππουδες συγγενεις στρατοπεδο συγκεντρωσης, θυμα συναισθηματικο βαρος επιθυμια διεκδικηση νομικα αισθημα καθηκοντος τιμη εξοντωση διωξη εβραικος πληθυσμος πολιτιστικη θρησκευτικη κληρονομια ιουδαιοι ιουδαικα ιουδαικο θεσμικο προηγουμενο νομικο πλαισιο επιστροφης ιστορικο οροσημο πρωτη φορα παρανομια πολιτικη βουληση νομικη ηθικη υποχρεωση θησαυρων μουσεια γλυπτα Παρθενωνα Παρθενωνος Παρθενων ακροποληα θηνων προιον παρανομη διακινηση συμφωνια UNESCO, θησαυρος προτεραιοτητα ειδικη διαδικασια πολωνικοι νομοι, εθνικη πολιτιστικη κληρονομια Καμπα Μικες Σαμ Μοδιανο, αμπραναβελ
