Του καθηγητή φιλόλογου Πέτρου Ιωαννίδη
- «Ἀλαζονεία ἔξις προσποιητική ἀγαθοῦ ἤ ἀγαθῶν τῶν μή ὑπαρχόντων». (= Η αλαζονεία είναι μια υποκριτική συνήθεια αγαθού ή αγαθών που δεν υπάρχουν). – Πλάτων, 427-347 πΧ, «ΟΡΟΙ, 416α,10.
ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ: Αλαζονεία: παράγεται από το ρ. ἀλάομαι = περιπλανιέμαι, εξ αυτού ἡ ἄλη = η άσκοπη περιπλάνηση. Αλαζόνας: ο από την χώρα περιπλανώμενος, ο αγύρτης, ο ψευδώς καμπάζων, ο απατεώνας, ο καυχησιάρης.
- ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΑΛΑΖΟΝΕΙΑΣ, ΕΔΩ.
- «Ὡς οὐχ ὑπέρφευ θνητόν ὄντα χρή φρονεῖν. Ὕβρις γάρ ἐξανθοῦσ᾽ἐκάρπωσεν στάχυν ἄτης, ὅθεν πάγκλαυτον ἐξαμᾷ θέρος… Ζεύς τοι κολαστής τῶν ὑπερκόμπων ἄγαν φρονημάτων ἔπεστιν, εὔθυνος βαρύς». (= πώς, όντας θνητός, δεν πρέπει πάρα πολύ να αλαζονεύεσαι. Γιατί η αλαζονεία/η ύβρις μεστώνοντας καρποφορεί το στάχυ της άτης/ολέθρου απ’ όπου τρυγιέται ο πολυδάκρυτος θερισμός/θα θερισθούν οι θημωνιές του μεγάλου θρήνου… Γιατί βαρύς κριτής στέκει από πάνω ο Δίας που την υπέρμετρη έπαρση σκληρά τιμωρεί). 0 Αισχύλος, 525-456, «ΠΕΡΣΑΙ», στ. 820-822 και 827-828.
Ο Αισχύλος διά στόματος του Δαρείου τονίζει, ότι δεν πρέπει να ψηλώνει πολύ ο νους των θνητών, γιατί όπου λουλουδίζει η ύβρις θα καρπίσει στάχυ συμφοράς, και τότε θερίζει ο άνθρωπος περίσσιο κλάμα.
- «Ὕβρις φυτεύει τύραννον» (= Η αλαζονεία γεννά την τυραννική εξουσία) – Σοφοκλής, 496-406, «ΟΙΔΙΠΟΥΣ ΤΥΡΑΝΝΟΣ», στ. 872.
Η υπεροψία / έπαρση/ οίηση και η κατάχρηση εξουσίας οδηγούν νομοτελειακά στην τυραννία. Στην πραγματικότητα, η αλαζονεία αποτελεί παράβαση του ανθρώπινου μέτρου, γι’ αυτό συμπίπτει εννοιολογικά με την «’Υβριν». Ο αλαζόνας χάνει τον έλεγχο της αυτογνωσίας και γίνεται προκλητικός με τη συμπεριφορά του. Το πάθος της αυτοπροβολής γίνεται αιτία πολλών αποτυχιών στη ζωή του και σοβαρό εμπόδιο για την ομαλή συμβίωση με τους συνανθρώπους του. Αυτό που βγάζουμε προς τα έξω δεν είναι πάντοτε γνήσια έκφραση του ενδόμυχου είναι μας, αλλά πολύ συχνά προθήκη, βιτρίνα, όπου εκθέτουμε σε κοινή θέα σκέψεις που δεν πιστεύουμε, αισθήματα που δεν νιώθουμε, θελήματα που δεν έχουμε. Τότε δεν δείχνουμε στους άλλους το πρόσωπό μας αλλά το προσωπείο μας. Η εξάλειψη της υποκρισίας δεν είναι εύκολη. Χρειάζεται ένας εσωτερικός αγώνας που θα αποβλέπει στο ποιοτικό ανέβασμα και συνάμα στην αξιοπρέπεια του ανθρώπου. Και η εξασφάλιση της αξιοπρέπειας πραγματώνεται με την ειλικρινή συμπεριφορά και τις σωστές διαπροσωπικές σχέσεις. Ο σημερινός άνθρωπος επαίρεται για τα μεγάλα τεχνολογικά του επιτεύγματα. Θαμπωμένος από το θαύμα της τεχνολογίας (Τεχνητή Υπερνοημοσύνη, ανδροειδή ρομπότ) πιστεύει στις ανεξάντλητες δυνάμεις του και κομπορρημονεί. Νόμισε πως έγινε υπεράνθρωπος και λησμόνησε πως είναι άνθρωπος. Το τίμημα που θα κληθεί να πληρώσει στο μέλλον θα είναι πολύ βαρύ και προβλέπω πως δεν θα μπορέσει να το αποφύγει.
Ο κυνικός φιλόσοφος Βίων ο Βορυσθενίτης (325-250), έλεγε: «την οἴησιν προκοπῆς ἐγκοπήν», ἠτοι η αλαζονεία είναι εμπόδιο προκοπής/προόδου. Στο διαδίκτυο η φράση αποδίδεται στον Βίαντα τον Πριηνέα, (525-540), έναν από τους επτά σοφούς και είναι εντελώς εσφαλμένη, εξάλλου δεν είναι και το μόνο που κυκλοφορείται, υπάρχει σωρεία μαργαριταριών. Κι η αντιγραφή…,. πάει σύννεφο! Σας παραθέτω την ορθή παραπομπή: Διογένης Λαέρτιος, 3ος αι. μ.Χ., ιστοριογράφος της φιλοσοφίας της αρχαιότητας, συγγραφέας του έργου «ΒΙΟΙ ΦΙΛΟΣΟΦΩΝ», αποτελούμενο από (10) βιβλία. (Βιβλίο Δ’, 50, 7).
ΥΒΡΙΣ – ΑΤΗ – ΝΕΜΕΣΙΣ – ΤΙΣΙΣ
Η ΥΒΡΙΣ ήταν βασική αντίληψη της κοσμοθεωρίας των Αρχαίων Ελλήνων. Οι Αρχαίοι πίστευαν πως μια «Ὕβρις» (Αισχύλος, «Επτά επί Θήβας», 423-446) συνήθως προκαλούσε την επέμβαση κυρίως του Δία, που έστελνε στον υβριστή την «Άτην (Όμηρος, Ιλιάς, Ραψωδία Τ, 91-94), ήτοι το θόλωμα, την τύφλωση του νου. Όταν ο υβριστής από πολύ μεγάλη ανοησία υπέπιπτε σε ένα πολύ σοβαρό σφάλμα προκαλούσε την «Νέμεσιν», (Σοφοκλής, «Αίας», 776-777), την οργή και εκδίκηση των θεών, που επέφερε την «Τίσιν», (Όμηρος, «Οδύσσεια», ω, 351-352), ήτοι την τιμωρία και τη συντριβή/καταστροφή του.
Το σημερινό μου άρθρο, 21/3/26, αφιερώνεται στην Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης και όχι της Παρα-ποίησης, ενδημική νόσο της εποχής μας, καθώς και στα (30) χρόνια φυσικής απουσίας του νομπελίστα ποιητή Οδ. Ελύτη, που μας άφησε την 18η Μαρτίου του 1996. Επειδή όμως δεν είμαστε ποιητές θα προσπαθήσουμε να ποιήσουμε την Αλήθεια χωρίς ποιητικές εξάρσεις, λυρικούς συναισθηματισμούς και μεταφορικές εκφράσεις.
Η Δύναμη της Ιστορικής Μνήμης και ο Σεβασμός των προγόνων είναι τα πιο ισχυρά και ανίκητα μέσα άμυνας ενάντια στους εισβολείς – Εθνοαποδομητές, Εθνομηδενιστές, Αντιεθνικιστές, Ασυνεχιστές και Νεοφαλμεραϊστές.
Σας παραθέτω τον εμβληματικό στίχο από το απόσπασμα: «η πορεία προς το μέτωπο», που ακολουθεί το «ΑΝΑΓΝΩΣΜΑ ΠΡΩΤΟ», Γ” ΨΑΛΜΟΣ από το «ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙ», (1959):
- «Την οργή των νεκρών να φοβάστε και των βράχων τ’ αγάλματα» (Οδ. Ελύτης, 1911-1996, ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙ).
Η σκληρή πέτρα και το ανυπότακτο πνεύμα μας καλούν σε σεβασμό και εγρήγορση απέναντι στους εχθρούς της πατρίδας.
ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΚΑΙ Η ΝΟΟΤΡΟΠΙΑ ΜΑΣ!
Την Παρασκευή 13.2.2026, ο Κ. Τασούλας, συμπλήρωσε έναν χρόνο στην Προεδρία της Δημοκρατίας. Εξ αφορμής αυτής δέχθηκε στο γραφείο του τον Αλ. Παπαχελά από την «Καθημερινή» για μια συνομιλία εφ’ όλης της ύλης. Από την συνέντευξη κράτησα δύο αποσπάσματα τα οποία με έβαλαν σε σκέψη και προβληματισμό και γι’ αυτό θα τα σχολιάσω «sine ira ac studio» (Τάκιτος Κορνήλιος Γάιος, 56-120, Λατίνος ιστορικός, «ANALLES 1.1» (= ΧΡΟΝΙΚΑ).
«Ένα μίνιμουμ δημοκρατικής συνεννόησης, ένα μίνιμουμ, δηλαδή, αντίληψης ότι είμαστε όλοι στο ίδιο καράβι και όταν αυτό το καράβι κλυδωνίζεται, δεν κλυδωνίζεται η κυβέρνηση ή η αντιπολίτευση, αλλά κλυδωνιζόμαστε όλοι και κυρίως κλυδωνίζεται ο ελληνικός λαός».
Ασφαλώς όλοι οι άνθρωποι ζούμε στο ίδιο περιβάλλον, «καράβι της ζωής», που συμβολίζει τη γη, την κοινωνία. Έχουμε κοινό πεπρωμένο. Η διαφορά μας έγκειται στις ευκαιρίες, τις συνθήκες διαβίωσης, τα προνόμια, με κάποιους να απολαμβάνουν πολυτέλεια (Α’ θέση) και άλλους να αγωνίζονται για την επιβίωση (κατάστρωμα ή αμπάρι).
Σε περιόδους κρίσης ο κίνδυνος είναι κοινός, αλλά η Α’ θέση προσφέρει περισσότερα μέσα ασφάλειας.
Ισχύει, η δημοκρατική αντίληψη πως είμαστε όλοι ίσοι; Πώς να το πιστεύσουμε κύριε ΠτΔ;
Το αντίτιμο εισιτηρίου, που πληρώνουμε για να επιβιβαστούμε στο καράβι εξαρτάται από την οικονομική μας κατάσταση και την κοινωνική μας θέση. Στον κλύδωνα (θαλασσοταραχή/φουρτούνα) κλυδωνιζόμαστε όλοι, κυβέρνηση και λαός, άρχοντες και αρχόμενοι. Το διακύβευμα είναι ποιος πνίγεται στο τέλος και ποιος διασώζεται!
Μπορείτε να μας πείσετε με ιστορικά παραδείγματα; Στη βύθιση του «Τιτανικού» ποιοι πνίγηκαν; Ποιοι πρώτοι φόρεσαν τα σωσίβια και επιβιβάστηκαν στις σωστικές λέμβους; Για μερικούς η ζωή έχει περισσότερη αξία από κάποιους άλλους! Κι ας είναι η ζωή το πολυτιμότερο αγαθό. Μπορεί να είμαστε στο ίδιο καράβι, στην ίδια καταιγίδα αλλά ολίγοι εκλεκτοί βρίσκονται σε θέση ισχύος! Αν βυθιστεί το καράβι, δεν θα χαθούμε όλοι μαζί, μερικοί θα γλυτώσουν και ξέρουμε καλά ποιοι. Οι κοινωνικές και βιοτικές ανισότητες που μας χωρίζουν είναι τεράστιες
«Πιστεύω απόλυτα, πως όλοι είμαστε ταξιδευτές στο ίδιο καράβι της ζωής… Απλώς, άλλοι βρεθήκανε στην πρώτη θέση κι άλλοι στο κατάστρωμα ή στο αμπάρι… Εγώ, εδώ στ’ αμπάρια, καλά την περνάω… Δεν υπάρχουν μάσκες εδώ. Τα πρόσωπα είναι χωρίς μακιγιάζ και οι ψυχές γυμνές κι ανέστιες, φτερουγίζουν σαν κυνηγημένα πουλιά, ζητώντας μία τρύπα για να ξεφύγουν …!!! – Α. Παπαδάκη «Μια ατέλειωτη φυγή», (εκδ. ΔΙΟΠΤΡΑ, 2023, σ. 280)
- Μηνιαίος μισθός ΠτΔ 11.561 ευρω (Νομοθετική ρύθμιση 2012). Ο επίσημος μισθός ανέρχεται ετησίως σε 138.782 ευρώ. Καθαρό ποσόν 120.000 Χ 5 έτη θητείας 600.000 ευρώ.
- Μεικτός κατώτατος μισθός για τους υπαλλήλους 830 ευρώ από 1/4/2024. Το 2025 (880 €). Το 2026 από 1/4/2026 προβλεπόμενη αύξηση 50ε, ήτοι 920-930€.
(πηγή: Υπουργείο Εργασίας & Κοινωνικής Ασφάλισης)
- «Ἆρ᾽οὐχ ὕβρις ταῦτ᾽ἐστί πολλή;» – Αριστοφάνης, 445-386, «ΠΛΟΥΤΟΣ», 886 στ.
Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ ΩΣ ΑΝΤΙΔΟΤΟ ΣΤΗΝ ΠΙΕΣΗ ΤΩΝ ΜΕΓΑΛΩΝ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ!
Μάρτιαι Ειδοί
Τα μεγαλεία να φοβάσαι, ω ψυχή. / Και τες φιλοδοξίες σου να υπερνικήσεις / αν δεν μπορείς, με δισταγμό και προφυλάξεις / να τες ακολουθείς. Κι όσο εμπροστά προβαίνεις, 5 τόσο εξεταστική, προσεκτική να είσαι.
Κι όταν θα φθάσεις στην ακμή σου, Καίσαρ πια· / έτσι περιωνύμου ανθρώπου σχήμα όταν λάβεις, / τότε κυρίως πρόσεξε σα βγεις στον δρόμον έξω, / εξουσιαστής περίβλεπτος με συνοδεία, / αν τύχει και πλησιάσει από τον όχλο / κανένας Αρτεμίδωρος, που φέρνει γράμμα, / και λέγει βιαστικά «Διάβασε αμέσως τούτα, / είναι μεγάλα πράγματα που σ’ ενδιαφέρουν», / μη λείψεις να σταθείς· μη λείψεις ν’ αναβάλεις / κάθε ομιλίαν ή δουλειά· μη λείψεις τους διαφόρους / που χαιρετούν και προσκυνούν να τους παραμερίσεις / (τους βλέπεις πιο αργά)· ας περιμένει ακόμη / κι η Σύγκλητος αυτή, κι ευθύς να τα γνωρίσεις / τα σοβαρά γραφόμενα του Αρτεμιδώρου. [1906, 1911*]
Ο Καβάφης αναφέρει την δολοφονία του Ιουλίου Καίσαρα την 15η Μαρτίου του 44 π.Χ. ως παράδειγμα, για τις επιπτώσεις που μπορεί να έχει η εμμονική προσήλωση στο κυνήγι της εξουσίας κα της δόξας. Ο άνθρωπος στην προσπάθειά του να επιτύχει την αναγνώριση και την καταξίωση που τόσο επιθυμεί, φτάνει στο σημείο να θυσιάσει την ακεραιότητα και την ηθική αξία της προσωπικότητάς του. «Μάρτιαι Ειδοί» σημαίνει την αποφράδα ημέρα.
ΑΝΑΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ! – ΑΛΛΑ ΠΟΙΑΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ
«Το έθνος δημιούργησε μια άλλη μεγάλη ιδέα, την ιδέα της ανασυγκρότησης στη θέση της ιδέας της επέκτασης. Και ανάμεσα στα κύρια όπλα της ανασυγκρότησης ήταν και η παιδεία. Και έγραψε εκείνη την εποχή ο Κωστής Παλαμάς απευθυνόμενος σε έναν κυβερνήτη: ”Πολεμάς να στυλώσεις, κυβερνήτη, με τα καράβια και με τα φουσάτα, της πολιτείας το σαλεμένο σπίτι. Του κάκου ιδρώνεις, έμπα σ’ άλλη στράτα. Το νου μας πρώτα στύλωσε και χτίσε και πρώτα απ’ όλα αλφαβητάρι κράτα”. Εκείνη την εποχή, λοιπόν, που τα φουσάτα και τα καράβια είχαν φτάσει στο ζενίθ της απόδοσής τους, έπρεπε να αντικατασταθούν με κάτι άλλο. Και η σύγχρονη τότε ποίηση της χώρας υπαγόρευσε την άλλη στράτα: αλλαγή νοοτροπίας και παιδεία. Και βλέπετε μέσα από ελάχιστες λέξεις πώς μεταφέρεται από την ποίηση η μετατροπή της Μεγάλης Ιδέας από πολεμικής και επεκτατικής σε ειρηνικής και σε μεγάλη ιδέα ανασυγκρότησης. Αυτό το θαύμα της ποίησης, νομίζω, πως δεν μπορούμε να το δούμε σε καμία άλλη μορφή της λογοτεχνίας.
Πώς θα απαντούσε ο ποιητής, δηλαδή, στο ερώτημα αν φθάνει ο «Κίμων», αν αρκεί;
Θα απαντούσε ως εξής, για να παραφράσουμε ελαφρώς τον Καβάφη: ”Τα μεγαλεία να φοβάσαι, ω ψυχή, και τες φιλοδοξίες σου να υπερνικήσεις, αν δεν μπορείς με σύνεση να τες ακολουθείς”. Νομίζω πως η αποστολή της φρεγάτας ”Κίμων” δεν ήταν επίδειξη ούτε μεγαλείου ούτε κάποιας υπερβολικής φιλοδοξίας. Ήταν επίδειξη γεωπολιτικής σύνεσης, την οποίαν και η Ελλάδα, ευτυχώς, αυτή την περίοδο φαίνεται να έχει».
Στην ζωή δεν μετράνε τα βήματα που κάνεις, ούτε τα παπούτσια που φοράς, αλλά το ΑΠΟΤΥΠΩΜΑ που αφήνεις αποχωρώντας από την ζωή!
ΠΗΓΗ: άρθρο του γράφοντος με τίτλο «Ἐκ Μετριοφροσύνης ἄρχεσθαι & Μεγαλαυχίας παύεσθαι» από την στήλη του «ΕΤΥΜΟΛΟΓΩ ΑΡΑ ΥΠΑΡΧΩ – “ἄπιτε”!» στην εφημ. «Εβδόμη», 21.3.2026. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 22.3.2026.
Αλαζονεια εξις προσποιητικη αγαθου πλατων αισχυλος σοφοκλης ιωαννιδης Αριστοφανης Καβαφης δολοφονια Ιουλιου Καισαρα Ιουλιος Καισαρας καισαρ 15 15η Μαρτιου 44 πΧ μαρτιος επιπτωσεις εμμονικη προσηλωση κυνηγι εξουσια δοξα ανθρωπος επιτυχια αναγνωριση καταξιωση θυσια ακεραιοτητα ηθικη αξια προσωπικοτητα Μαρτιαι Ειδοι αποφραδα ημερα ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ αλαζονειας αλαζονιας αλαομαι περιπλανιεμαι, αλη ασκοπη περιπλανηση αλαζονας περιπλανωμενος, αγυρτης, ψευδως καμπαζων, απατεωνας, καυχησιαρης κυνικος φιλοσοφος Βιων ο Βορυσθενιτης βορυσθενης δνειοερος ουκρανια οιησις προκοπη εγκοπη εμποδιο προκοπης προοδου Βιαντας βιας Πριηνευς πριηνεας επτα σοφοι εσφαλμενο μαργαριταρια αντιγραφη Διογενης Λαερτιος, 3ος αιωνας μΧ ιστοριογραφος φιλοσοφια αρχαιοτητα συγγραφεας εργο ΒΙΟΙ ΦΙΛΟΣΟΦΩΝ βιβλια λαθος λαθη
