Βρέθηκε τρυπανισμός στο κρανίο 5χρονου παιδιού στον Ώξο – του Γ. Λεκάκη

Του Γιώργου Λεκάκη

Ο ποταμός Ὦξος – νυν Αμού Ντάρια – είναι μεγάλος ποταμός της Κεντρικής Ασίας, μήκους 2.400 χλμ. Ρέει μέσα από τις σημερινές χώρες Αφγανιστάν, Τατζικιστάν, Τουρκμενιστάν, Ουζμπεκιστάν και εκβάλλει στην λίμνη Αράλη.

Το Τζαρκουτάν[1] είναι το σημερινό όνομα ενός προϊστορικού πρωτοαστικού οικισμού της 2^ης χιλιετίας π.Χ. στην έκταση του νυν νότιου Ουζμπεκιστάν, στον 37^ο παράλληλο [37°37′44″N 66°57′33″E]. Ήταν κέντρο αρχαίων πολιτισμών στην Βακτρία, από όπου μάλλον κατάγεται ο ιδρυτής της θρησκείας του Ζαρατούστρα.

• ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ για την ΒΑΚΤΡΙΑ / ΒΑΚΤΡΙΑΝΗ, ΕΔΩ.

Ευρίσκεται δυτικά της περιοχής Σουρξοντάριο, στα νότια του Ουζμπεκιστάν, περίπου 5 χλμ. ΝΑ. του Σερομπόντ και 50 χλμ. ΒΔ. του αρχαίου ελληνικού Θέρμου – νυν παραφρασμένα Τερμέζ – της Σογδιανής.

Ο οικισμός ανακαλύφθηκε το 1973 από τους Sh. R. Pidaev και V. N. Pilipko.

Η συνολική έκταση του Τζαρκουτάν ξεπερνά τα 100 εκτάρια. Περιλαμβάνει τέσσερις οικισμούς (Dzharkutan 1-4), που βρίσκονται στην αριστερή όχθη του ποταμού Μπουστάνσεϊ και πέντε νεκροταφεία (Bustan 1-5) στην δεξιά όχθη.

Το συγκρότημα του ναού της Τζαρκουτάνα περιλαμβάνει έναν βωμό, ο οποίος σχετίζεται με την λατρεία της φωτιάς – βρέθηκε και χρήση παραισθησιογόνων ποτών.

Στο Τζαρκούταν ανακαλύφθηκαν και μελετήθηκαν πολυώροφα σπίτια και εργαστήρια για την παραγωγή ανοιχτόχρωμου φόντου, ακόσμητης κεραμικής διαφόρων τύπων, εργαστήρια για την παραγωγή πήλινων ειδωλίων, προϊόντων από πέτρα, κυλινδρικών και επίπεδων σφραγίδων (με σταυροειδή μοτίβα, εικόνες θεών, ζώων, φιδιών και δράκων). Η μεταλλουργία ήταν ιδιαίτερα ανεπτυγμένη. Τα μετάλλευμα προερχόταν από την έκταση του νυν Ιράν. Κατασκεύαζαν εργαλεία, όπλα, αγγεία (με εικόνες σκηνών κυνηγιού, ζώα, πολυμορφικά πλάσματα), τεράστιες κανάτες, αγγεία, οικιακά σκεύη, θυμιατήρια, σιδερένια πριτσίνια και σιδερένιους δακτυλιους – τα αρχαιότερα δείγματα σιδήρου, που είναι γνωστά στην Κεντρική Ασία!

Στα στρώματα της ύστερης εποχής Τζαρκούταν (11^ος – 10^ος αιώνας π.Χ.), ανακαλύφθηκαν μικροί λάκκοι που περιείχαν διάσπαρτα ανθρώπινα σκελετικά υπολείμματα. Ένας ήταν επενδεδυμένος με μικρά βότσαλα. Αυτά τα ευρήματα ίσως υποδηλώνουν τα πρώιμα στάδια ανάπτυξης των ζωροαστρικών ταφικών τελετουργιών στην Βακτριανή. Οι άνδρες θάβονταν ξαπλωμένοι στη δεξιά τους πλευρά, οι γυναίκες στην αριστερή τους πλευρά.

Το θρησκευτικό σύστημα είχε σύνθετες τελετουργίες και λατρεία μιας γυναικείας θεότητας.

Ο οικισμός κείται σε ένα παλαιό ρέμα. Διαθέτει δύο μνημειώδη κτηρια:

• ένα τέμενος κεραμέων,
• μια ακρόπολη και
• εκτεταμένο νεκροταφείο.

Το Τζαρκουτάν είναι ένας από τους 10 κορυφαίους ταξειδιωτικούς / τουριστικούς προορισμούς του Ουζμπεκιστάν.

ΠΗΓΗ: Γ. Λεκάκης «Συγχρονης Ελλαδος περιηγησις».

ΤΩΡΑ, ανακαλύφθηκαν και στοιχεία τρυπανισμού στο κρανίο ενός παιδιού, που έζησε πριν 4.000 χρόνια! Το 5χρονο παιδί είχε ταφεί μαζί με ένα 3χρονο, στις όχθες του Ὦξου, στο νυν Djarkutan, από μια ομάδα αρχαιολόγων από το Πανεπιστήμιο του Σαλέντο, το Κρατικό Πανεπιστήμιο Τερμέζ και το Αρχαιολογικό Ινστιτούτο Σαμαρκάνδης.

• ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι τρυπανισμού, ΔΙΑΒΑΣΤΕ στο Γ. Λεκάκη «ΙΠΠΟΚΡΑΤΗΣ, ο πατέρας της Ιατρικής».

Η χειρουργική επέμβαση είχε πραγματοποιηθεί με λίθινα ή οστέινα εργαλεία, συνήθως λέμε για την θεραπεία επιληψίας, ημικρανιών ή προβλημάτων συμπεριφοράς.

Η συνεχιζόμενη μελέτη των λειψάνων του παιδιού και του οικισμού του Τζαρκουτάν μπορεί να αποκαλύψει ποιος πραγματοποίησε την επέμβαση και γιατί πραγματοποιήθηκε σε ένα τόσο μικρό παιδί.

«Το Τζαρκουταν συνεχίζει να μας εκπλήσσει», δήλωσε ο κ. Ε. Ασκαλόνε (Πανεπ. του Σαλέντο). «Ένας κρανιακός τρυπανισμός σε ένα παιδί, πριν από 4.000 χρόνια, στην Κεντρική Ασία μέχρι χθες θα μας ήταν αδιανόητος. Σήμερα υπάρχει στα δεδομένα μας», είπε.

ΠΗΓΗ: «Bronze Age 5-year-old’s skull found in Uzbekistan is the oldest known evidence of surgery in Central Asia – A child’s 4,000-year-old skull found in Uzbekistan has signs of trepanation, making it the oldest evidence of surgery in Central Asia on record», Live Science, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 1.6.2026.

ΣΗΜΕΙΩΣΙΣ:

[1] Djarkutan, Dzharkutan, ουζμπ. Jarqoʻton < dzhar = φαράγγι + kutan = κουτί [< αρχαίο ελληνικό κύτος > κυτίον], περιφραξη για βοοειδή.