Του ιατρού πνευμονολόγου-φυματιολόγου Στυλιανού Θ. Μητρόπουλου
ΣΧΟΛΙΑ-ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Γ. Λεκάκης
Ο Μύθος της κρυφής από τον πατέρα του Κρόνο, ανατροφής, ενηλικίωσης ως Κούρου Θεού Δια, για να μην τον καταπιεί, όπως κατάπιε τα πέντε μεγαλύτερα αδέλφια του (Εστία, Δήμητρα, Ρέα, Ποσειδώνα και Άδη) προκαλεί εκδοχές που εισάγουν αναπάντητα ερωτήματα.
Η φαντασία δεν ησυχάζει με τα αναπάντητα και ζητεί απαντήσεις.
Έτσι η Ελληνική Μυθολογία ενεργοποιεί την φαντασία και συμβάλλει τα μάλα στην ανάπτυξη του άυλου Πολιτισμού μας. Αυτονόητο ότι με τα καναλια της φαντασιας ισως ερμηνευεται η ανατροφή και άνδρωση του Θεού Δια σε μελλοντικό παρόν παρ’ όλο ότι δραστηριοποιείται ως Θεός σε απώτερο παρελθόν.
Κρόνος και Ρέα
Ο Κρόνος μετά από προφητεία της μητέρας του Γαίας, ότι απόγονοι του θα τον ανατρέψουν από την υπέρτατη θέση του στο Πάνθεον, κατάπινε τα παιδιά του αμέσως μετά τη γέννηση τους.
Η σύζυγος του Κρόνου, Ρεα, έγκυος ξανά, για να μην καταπιεί ο Κρόνος και αυτό το παιδί της, αποφασίζει να το γεννήσει κρυφά, εξαπατώντας τον Κρόνο, δίνοντάς του, φασκιωμένη πέτρα, ώστε να μοιάζει με μωρό. Έτσι κρύφτηκε ο Τοκετός της Ρέας και η Γέννησή του βρέφους Θεού Δια από τον πατέρα του, Κρόνο, παρ’ όλο ότι ο Κρόνος είχε εποπτεία σε όλον τον Χώρο. Ας δούμε με την “σειρά” τους σχετικούς μύθους όπως μας τους μετέφεραν οι αρχαίοι Έλληνες (Ησίοδος, Καλλίμαχος, Απολλόδωρος κ.ά.).
Ρέας εγκύου κρυφή απόδραση και τοκετός της
Οι κλασσικοί συγγραφής δέχονται ότι η Ρέα, για να αποφύγει την επιτήρηση του Κρόνου, χρησιμοποίησε την στρατηγική «νύκτας και γεωγραφικής απομόνωσης». Ο Ησίοδος (Θεογονία) αναφέρει ότι η εγκυμονούσα Ρέα βοηθήθηκε από τους γονείς της (Ουρανό και Γαία) για να μην γίνει αντιληπτή και για να μετακινηθεί γρήγορα μέσα στο σκοτάδι της νύχτας – «θορῶς διὰ νύκτα μέλαιναν» (= γρήγορα μέσα στην μαύρη νύχτα). Συγκεκριμένα μέσα από ένα πυκνό δάσος πέρασε σε απομακρυσμένη σπηλιά (του Αιγαίου Όρους – όρος Δείκτη) στην Ιδαία Κρήτη. Πέρα από την κλασσική παραπάνω επικρατούσα κρυφή Απόδραση αναφέρεται ως μεταφορά του Βρέφους (Δία) στον “χρονοχώρο” της φαντασίας. Ο Ησίοδος στην «Θεογονία» αναφέρει με παρέμβαση της Γαίας «υποδοχή στα έγκατα, της εγκύου Ρέας, όπου η Γαία ως Μαία ξεγεννά την Ρέα και παίρνει το βρέφος που μόλις γεννήθηκε από την κοιλιά της Ρέας (στην Λύκτο) για να το παραδώσει αμέσως στην Αδαμάνθεια[1] Αιώρα. Έτσι, η φαντασία εξηγεί γιατί ο Κρόνος δεν αντιλήφθηκε την γέννησή του ευάλωτου βρέφους (Δία) πριν ανδρωθεί ως Κούρος. Η Ρέα επέστρεψε στον Κρόνο και του παρέδωσε «βαίτυλο» (= πέτρα) αντί για το βρέφος για να καταπιεί.
Αδαμάνθεια «Αιώρηση» Απόκρυψη και Φροντίδα του βρέφους (Δία)
Το νεογέννητο βρέφος με την Βοήθεια Γαίας και Ουρανού παραδίδεται από την Ρέα στην Αδαμάνθεια Αιώρας (= χρονοχωρική σήραγγα»), αναλαμβάνοντας αμέσως την φροντίδα του και μεταφορά άμεσα σε Μελλοντικό Παρόν της Μεγαλιθικής εποχής πριν 12.000 χρόνια (10η χιλιετία π.Χ.), στον αθέατο Χρονοχωρο από τον Κρόνο. Ο Κρόνος κυριαρχούσε σε ολα τα «Βασίλεια δικαιοδοσίας» του, Γη, Ουρανό και Θάλασσα. Οποιοδήποτε ον βρισκόταν σε αυτά τα πεδία ήταν ορατό και ευάλωτο σε εκείνον. Η Αδαμάνθεια η μυθολογία αναφέρει σε αλλη εκδοχη οτι κρέμασε την «χρυσή κούνια» με το βρέφος από ένα δένδρο (πρίνος ή βελανιδιά). Με αυτόν τον τρόπο, το βρέφος βρισκόταν σε κατάσταση αιώρησης και
- δεν άγγιζε τη Γη,
- δεν βρισκόταν μέσα στην Θάλασσα,
- δεν πετούσε στον Ουρανό
και έτσι το βρέφος δεν ήταν «αντιληπτό» από τον πατέρα του, Κρόνο. Η Αδαμάνθεια, ως «αόρατη» χρονοχωρικη προστάτις του βρέφους (Δια), μετέφερε στο ΧρονοΧωρο το βρέφος στο Δικταίον Άντρο της Ιδαίας Κρήτης και το παρέδωσε στις τροφούς Νύμφες. Οι τροφοί Νύμφες πρώτες υποδέχτηκαν το βρέφος για να συμβάλλουν στην ανατροφή ενηλικίωσής του, κρυφά από τον πατέρα του, τον Κρόνο.
Ο Καλλίμαχος (Αρκαδική Παραλλαγή) αναφέρει την εξής εκδοχή: Η Νύμφη Νέδα ως η πρώτη που κράτησε το Θείο Βρέφος (τον Δία) και τον μετέφερε στην Κρήτη, αφού τον έλουσε στον ποταμό Λούσιο.
Κρητικές πηγές και Παραλλαγές αναφέρουν την εκδοχή ότι η Αδράστεια, ως πρώτη που υποδέχεται την Ρέα και το βρέφος, λειτουργώντας ως η Μαία που προετοιμάζει την μεταφορά στο σπήλαιο.
Νύμφες Τροφοί θείου βρέφους Δία
Η Νύμφη Αμάλθεια Αίγα παρέλαβε αμέσως το Βρέφος από την Αδαμάνθεια. Και αμέσως πρώτη εθήλασε το νεογέννητο (βλ. Υγίνος και Απολλόδωρος). Ακολούθησαν η νύμφη Αδράστεια και η νύμφη Ίδα / Ίδη ως τροφοί του νεογέννητου θείου βρέφους.
Προφανώς τον ρόλο της μητερας Ρέας, που δεν μπορούσε να φροντίζει το παιδί της, ανέλαβαν από την αρχή η Αδαμάνθεια και μετα την εγκατάστασή του βρέφους στο Δικταιον Αντρον, η Αμάλθεια, η Αδράστεια και η Ίδα. Οι Νύμφες, Αδράστεια και η Ίδα / Ιδη, αναφέρονται ως κόρες του Μελισσέα, του ηγέτη των αγροτικών Ιδαιων Κουρητών. Η Αμάλθεια ήταν η τρίτη νύμφη Αίγα. Η Αμάλθεια είναι νύμφη, αν και στην μυθολογία αναφερεται και ως Ωκεανίδα νύμφη, κόρη του Ωκεανού και της Τηθύος. Επισης η Αμάλθεια μυθολογείται και ως αδελφή της Αδράστειας και της Ίδης, και επομένως κόρη του Μελισσέα. Η Αδαμάνθεα μαζί με την νύμφη Αμάλθεια Αίγα λατρεύονται ως οι θετές μητέρες του νεογέννητου θείου βρέφος της Ρέας που θα ενηλικιωνόταν ως Κούρος και μετά την μετάστασή του στο παρελθοντικό παρόν του (πεπρωμένο) ως Ζευς, και θα γινόταν ο Ζην Ζευς.
Αμάλθεια και το Κέρας Αφθονίας
Η σίτιση του Διος, ωστόσο, δεν ήταν χωρίς κινδύνους, καθώς λέγεται ότι κάποτε, όταν το βρέφος θήλαζε έσπασε ένα από τα κέρατα της Αμάλθειας Αίγας. Αυτό το κέρας της Αμάλθειας εμποτίστηκε με “θαυμαστες” δυνατοτητες, έμεινε ως «Κέρας της Αφθονίας», παρέχοντάς στον κατοχο του ό,τι επιθυμούσε. Ως Αίγα η Αμάλθεια συνδέεται και με την Αιγίδα του Διός, την ασπίδα που χρησιμοποιούσε ο θεός για να τον προστατεύει, καθώς ο θεός χρησιμοποίησε και το δέρμα της μετά τον θάνατό της, οπότε η Αμάλθεια αίγα τοποθετήθηκε από τον Κούρο (Κρηταγενή Δία) ως αστερισμός στο ουράνιο στερεωμα.
Ιδαίοι Δάκτυλοι Κουρήτες, προστάτες του θείου βρέφους Κουρου Δία
Αμέσως μετά την πρώτη σίτισι αναλαμβάνουν οι Ιδαίοι Κουρήτες την προστασία του Βρέφους: Η Αμάλθεια ή η Αδράστεια ζήτησαν από τους Ιδαίους Δακτύλους (Κουρήτες ή Κορύβαντες) να ξεκινήσουν τον «ενόπλιο χορό», για να καλύψουν το πρώτο κλάμα του νεογέννητου. Οι Κουρήτες κύκλωσαν το λίκνο και κτυπούσαν τις άρπες στις ασπίδες τους, δημιουργώντας ηχητικό «τοίχο» και έτσι δεν άκουγε το κλάμα του βρέφους ο Κρόνος.
Δικταίον Άντρον
Πέρα από πολλές επίσημες και μη εκδοχές είναι σημαντική η ένδειξη της Χάρτας του Ρήγα της εκδοχής του Δικταίου Άντρου στο όρος Δείκτη (Γιούχτα, Ζου – Ζάκρος – Ζήρος).
Το Δικταίον Άντρον στο Ψυχρό, Λασυθίου είναι παραδοσιακά ο τόπος γέννησης του θείου βρέφους, που στηρίζεται σε ανασκαφές (κυρίως από τον D. Hogarth, το 1900) που αποκάλυψαν χιλιάδες αναθήματα, όπως χάλκινοι διπλοί πελέκεις (λάβρυες), χάλκινα ειδώλια λατρευτών και ζώων, καθώς και κοσμήματα. Η χρήση του σπηλαίου ως λατρευτικού χώρου ξεκινά από την πρωτομινωική περίοδο και κορυφώνεται στην Μεσομινωική και Υστερομινωική. Εντοπίστηκαν λίθινες τράπεζες με επιγραφές σε Γραμμική Α, γεγονός που υποδηλώνει την ιερότητα του χώρου ήδη από την εποχή των ανακτόρων.
Το Ιδαίον Άντρον (ή Ψηλορείτης) είναι παραδοσιακά ο ιερός τόπος λατρείας του, ως ένα από τα σημαντικότερα σπήλαια-ιερά του αρχαίου κόσμου, με εμβληματικό εύρημα τις σφυρήλατες χάλκινες διακοσμημένες ασπίδες (8ος – 7ος αι. π.Χ.). Οι Χάλκινες Ασπίδες απεικονίζουν σκηνές με τον Δία βρεφος, περιστοιχισμένο από Κουρήτες, που κτυπούν κύμβαλα, καθοριστικές για την κατανόηση της εικονογραφίας του βρέφους. Η πιο διάσημη ασπίδα (το «τύμπανο») απεικονίζει έναν νεαρό, αγένειο θεό Κούρο (τον Κρηταγενή Δία), που πατά πάνω σε έναν ταύρο, πλαισιωμένο από δύο πτερωτούς Κουρήτες, που κρατούν κύμβαλα. Δεν ήταν πολεμικά όπλα, αλλά αναθήματα (αφιερώματα) που χρησιμοποιούνταν σε τελετουργικούς χορούς για την αναπαράσταση της προστασίας του βρέφους Δία. Βρέθηκαν επίσης εξαιρετικής τέχνης αντικείμενα από ελεφαντόδοντο, που υποδηλώνουν ότι το ιερόν δεχόταν προσφορές από όλην την ανατολική Μεσόγειο. Μεγάλα στρώματα στάχτης και οστών ζώων μαρτυρούν θυσίες και τελετουργικά γεύματα προς τιμήν του θεού.
Δικταιον Αντρον, Δίκτη Γιούχτα όρους Χάρτας Ρήγα
Στην Χάρτα του Ρήγα Βελεστινλή, το Όρος Δείκτη (Γιούχτας) εντοπίζεται ως το ανατολικότερο όρος της Ιδαίας οροσειράς που δικαιολογεί καλύτερα από οποιοδήποτε άλλον τόπο της Κρήτης, τον τόπο Δεικταίο Άντρο (Ζου), όπου γεννήθηκε και ανατράφηκε το Θειο Βρεφος (ο κρηταγενής Ζευς), αλλά και της ενηλικίωσης του ως Κούρου με αρπαγή της Ευρώπης, με επιστροφή από την Φοινίκη και Γέννηση του Μίνωος, και αργότερα της Κόρης, με γέννηση του Ζαγρέα (Ζάκρος) μέχρι και την μετάστασή του στο πεπρωμένο παρελθοντικό παρόν του με θάνατο και ταφή του στον Γιούχτα (Ζήρος) – τόπο γνωστό ως «Τάφος του Δία». Η εκδοχή αυτή ενισχύεται από την εγγύτητα της Φοινίκης στην Ανατολική Κρήτη (Ζού – Ζάκρος – Ζήρος).
Στην Ακρόπολη των Αθηνών υπάρχει το «Ανάθημα του Ατράτου» (Μουσείο Ακρόπολης (αρ. ευρ. Ακρ. 1332). ΠΗΓΗ. Απεικονίζει εφήβους που εκτελούν ένοπλο πυρρίχιο χορό, φέροντας κράνος και ασπίδα, ως μέρος των Παναθηναίων. Ο Πυρρίχιος θεωρείται ο αρχαιότερος ελληνικός ενόπλιος χορός που διασώθηκε έως τις μέρες μας, με κύριους της διατήρησης του, τους Έλληνες του Πόντου. Ενόπλιος χορός όρχησης: Χορος από άνδρες φέροντες πλήρη πολεμική εξάρτυση (ασπίδα, κράνος, δόρυ ή ξίφος). Θορυβώδης χορός, κρούοντας τα ξίφη επάνω στις ασπίδες και χτυπώντας τα πόδια με δύναμη στο έδαφος, για απόκρυψη του κλάματος του νεογέννητου Δία από τον Κρόνο. Χορός ενθουσιαστικός, ρυθμικός που συνδυαζόταν με δυνατές ιαχές και θεωρείται πρόδρομος του πυρρίχιου, κατ’ εξοχήν πολεμικού χορού των αρχαίων Ελλήνων και λατρευτικών εκδηλώσεων επίκλησης θεοτήτων.
Το πρωτότυπο ανάγλυφο βρίσκεται σήμερα στο Museo Pio-Clementino, ένα από τα μουσεία του Βατικανού (αρ. ευρ. 321). Το μουσείο υποθέτει ότι το ανάγλυφο πιθανότατα δημιουργήθηκε στην Αθήνα. Το ανάγλυφο χρονολογείται από τον 1ο αιώνα π.Χ., αλλά πιθανότατα είναι αντίγραφο ενός αρχαιότερου ανάγλυφου, που χρονολογείται περίπου στο 325 π.Χ. με βάση το στυλ. Το παραπάνω εικονιζόμενο είναι αντιγραφο από την συλλογή Allard Pierson του Πανεπιστημίου του Amsterdam.
- Κτυποκαρδία: Όρος όρχησης, ως έντονος ρυθμικός ήχος από την σύγκρουση των όπλων ξίφους ή δόρατος επάνω στην ασπίδα με δύναμη και ταχύτητα και ρυθμό. Ο «εκκωφαντικος» μεταλλικος ρυθμικος ήχος που παραγεται ειναι παρόμοιος με καρδιακό κτύπο[2]. Αποτελεί την βάση του πυρριχίου ρυθμού, όπου το κτύπημα ασπίδας ορίζει τον χρόνο της κίνησης.
ΠΗΓΗ: ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 3.3.2026.
ΣΗΜΕΙΩΣΙΣ:
[1] Το όνομά Αδαμάνθεια (και όχι Αδαμαντία), προέρχεται από τις λέξεις αδάμας + θεά. Αδάμας = αυτός που δεν δαμάζεται. Επίθετο του θεού Άδη. Το φυτό ἀδαμαντὶς επίστευαν στην αρχαιότητα, ότι είχε μαγικές ιδιότητες (βλ. Πλίνιος, Naturalis Historia 24,102. Απουλήιος, Herbarium ή 4).
[2] Ο ρυθμός της καρδιάς (heartbeat rhythm) αντιστοιχεί (συνήθως) σε τέταρτα (quarter notes), με ταχύτητα 60-80 παλμούς / λεπτό (BPM), δηλαδή 60-80 τέταρτα / λεπτό. Άρα ένας κτύπος καρδιάς ισούται με ένα τέταρτο (1 beat). Ο Ρυθμός αυτός είναι, συνήθως, το μέτρο 4/4 ή 2/4.
αρχαια χρυση Αιωρα Αδαμανθεια ανατροφη Θειο Βρεφος θεος Διας ζευς Κρητη
