Το Καρναβάλι της Νάξου είναι ένα από τα πιο ιδιαίτερα στην Ελλάδα, καθώς έχει έντονο διονυσιακό χαρακτήρα, εμπνευσμένο από την αρχαιότητα και τον μύθο του θεού Διονύσου και της Αριάδνης.
- ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΝΑΞΟΥ, ΕΔΩ.
Η Νάξος, σύμφωνα με την μυθολογία, είναι το νησί όπου ο Διόνυσος (θεός του κρασιού, της γιορτής και του θεάτρου) ερωτεύτηκε την Αριάδνη, την οποία είχε εγκαταλείψει ο Θησέας. Η ένωση αυτή συμβολίζει την γονιμότητα και την ευφορία του νησιού.
Ο Διόνυσος (Βάκχος), μαζί με την Αριάδνη, υπήρξαν από τους πιο αγαπημένους θεούς στην αρχαία Νάξο, αφού και σε αρχαία στήλη παρουσιάζονται αμφιπρόσωποι, δυο μαζί.
Σύμφωνα με τον Διόδωρο Σικελιώτη, οι Αξώτες ισχυρίζονται ότι ο Διόνυσος, γιος της Σεμέλης, γεννήθηκε και ανατράφηκε στην Νάξο και γι’ αυτό ο θεός αγάπησε πολύ το νησί και χάρισε σ’ αυτό και τ’ όνομά του («Διονυσιάς»).
Η Σεμέλη ήλθε στην Νάξο, γνωρίστηκε με τον βασιλιά της, Αστέριο, κι από την ένωσή τους γεννήθηκε ο οχταμηνίτης Διόνυσος – ΔΙΑΒΑΣΤΕ επίσης: Γ. Λεκάκης “Ο κόσμος του 8”, ΕΔΩ – που ο Δίας ανέθεσε την ανατροφή του στις εγχώριες Νύμφες: Φιλία, Κλειδή και Κορώνη.
Οι Νύμφες έκρυψαν το νήπιο στο άντρο του μεγαλύτερου βουνού του νησιού που ονομάζεται Ζευς[1]. Άλλοι, ωστόσο, λένε ότι αυτό έγινε στο Κακό Σπήλιο της Κορώνου. Πράγματι σε βράχο, κοντά στο σπήλαιο, στην θέση «Ψαρό Τσιμπούνι» διαβάζουμε χαραγμένη την ακόλουθη επιγραφή: Δριός Διονύσου. Στο Κακό Σπήλιο βρέθηκαν, άλλωστε, και ίχνη παλαιάς λατρείας, αγαλματίδια του Πανός, της Κορωνίδας και άλλων Νυμφών πιθανότατα των τροφών του Διονύσου.
Ο Διόνυσος από την Νάξο μεταφέρθηκε αργότερα, στην Θήβα και την Αίγυπτο και από εκεί πάλι στην Θήβα (παρακάτω φωτ.).
Βάκχος και Αριάδνη σε λεπτομέρεια αττικού ερυθρόμορφου καλυκοειδούς κρατήρα, από την πόλη των Θηβών (400 – 375 π.Χ.).
Επιθυμώντας, όμως, ο θεός να επισκεφθεί ξανά την γενέτειρά του, Νάξο, ναυλώνει πλοίο με Τυρρηνούς ναυτικούς. Οι Τυρρηνοί, όμως, πειρατές συνεννοήθηκαν να αιχμαλωτίσουν τον Θεό, ο οποίος, αφού τους μέθυσε αυτοί ρίχτηκαν στην θάλασσα κι έγιναν δελφίνια, ενώ ο ίδιος έφτασε στην Νάξο. Ο πλους αυτός του Διονύσου εικονίζεται στην κύλικα του Εξηκία (6ος αιώνας π.Χ.) και περιγράφεται στον ομηρικό ύμνο:
«… Μα γρήγορα γινήκαν πράγματα που θαμπώσαν όλους. Στην άκρη του αψηλότερου πανιού σκαρφάλωσε κληματαριά που ολούθε σταφύλια κρέμασε πολλά… Κι οι ναύτες απ’ το φόβο τους στη θάλασσα πηδήσανε και γίνηκαν δελφίνια…
Βάκχος και Αριάδνη στην Νάξο, έργο του Τισιανού.
Ο Μίνως, διάδοχος του Αστερίου, ήλθε στην συνέχεια στην Νάξο με την θυγατέρα του, Αριάδνη, την οποία και αγάπησε ο Διόνυσος, βλέποντας την ομορφιά της. Την νυμφεύτηκε και ο Διόνυσος δώρισε στην Αριάδνη χρυσό στεφάνι[7], στολισμένο από πολύτιμα πετράδια, που είχαν το σχήμα 9 αστεριών.
Από τον γάμο αυτό γεννήθηκαν δυο παιδιά, ο Οινοπίων και ο Στάφυλος [σ.σ.: ο Θόας και ο Πεπάρηθος], συμβολισμοί των πλούσιων αμπελιών του νησιού.
- Άλλες παραλλαγές, βέβαια, πιο γνωστές, λένε ότι την Αριάδνη την εγκατέλειψε ο Θησέας στην Νάξο, κατόπιν εντολής του Βάκχου.[8] Εκεί ο θεός την γνώρισε εγκαταλελειμμένη στην ακρογιαλιά, την πήρε με όλη την ακολουθία του στο όρος Δρίον κι εκεί την έκανε γυναίκα του.
Στις αποκριάτικες εκδηλώσεις των κουδουνάτων με ορισμένα δρώμενα (γάμος νύφης, θάνατος και ανάσταση νεκρού, όργωμα, βωμολοχίες, κ.ά.) επιβιώνουν έθιμα των αρχαίων διονυσιακών εορτών, ανθεστήρια, κλπ.
Η «σόμπα»[5] που κρατούν οι κουδουνάτοι (παραπάνω φωτ.) είναι ο διονυσιακός φαλλός. Το έθιμο των κουδουνάτων αντιστοιχεί με τα δρώμενα στα Εαρινά Διονύσια. Και ο γάμος θυμίζει τα αρχαία Ανθεστήρια, όπου ο γάμος του Διονύσου (θεού και της βλάστησης). Και η αροτρίαση θυμίζει ανάλογες Διονυσιακές γιορτές. Και τα «εξ αμάξης» τα αρχαία υπήρχαν στ’ Απεράθου, όπου δυο μεταμφιεσμένοι κουδουνάτοι στην πλατεία, ανεβασμένοι σε έναν εξώστη σαν τήριζαν ορισμένους συγκεντρωμένους στην πλατεία, τους έσυραν τα «εξ αμάξης», πειράγματα που δεν έλειπαν από καμμιά διονυσιακή εορτή: «Αθήνησι γαρ εν της των Χοών εορτή οι κωμιάζοντες επί αμαξών τους απαντώντας έσκωπτον τε και ελοιδόρουν»…
Απόηχος της παλαιάς λατρείας του Διονύσου στο νησί υπάρχει και στους στίχους της λαϊκής Απεραθίτισσας ποιήτριας Βοντορήνης, που αποδεικνύει και την βαθειά επίδραση της αρχαίας μυθολογίας μας στην σύγχρονη λαογραφία μας και την μνήμη του λαού μας στην παλιά κληρονομία τους
«Μια μπόρτα μόνου φαίνεται του παλλαθιού[2] ‘να έμπα
‘πο ένας θεός, εκεί ‘κανε το έμπα και το ξέμπα
Διόνυσος ελέουντα, ετσά το ντ’ όνομά ντου,
κι ευτή η πόρτα κλείδωνε τα μυστηριακά ντου.
Ναός του και παλλάτι ντου και το συγκέντρωμά ντου,
μύστη και μύστες κι άρατα και η θεότητά ντου…
Στην θύμηση ενός θεού παλιού καιρού φευγάτου,
του Διόνυσου του θεού, τα ψυχομυστικά του!
Λένε πως επρωτόφτεψε ατή ντο ‘πα τ’ αμπέλι,
Αρχές-αρχές στα νειάτα ντου, οπού τονε κοπέλλι.
Λένε πως ήταν όμορφος κι αγάπα να γλεντίζει
και τ’ ούρεσε[3] να τραγουδεί και να μεθοκοπίζει
κι εγάπα λέει το κρασί και για νερό ‘πινέν το,
ετσά το πήρα για είπα ντο και τόχουνε και ‘λέντα
Λένε πως ήτονε ξανθός, σγουρός κατσαρομάλλης,
τα φύτρα του κι οι ρίζες του, από ‘ενιάς μεγάλης!
Εμίλιε γκαι διάταζε γκαι είλα ντο νησί μας
είχεν αγάπη απάνω μας και έρωτα μαζί μας!
Μέσ’ το νησί τ’ Αξώτικο ήτονε ΄εννημένος
κι απού τσ’ Αξάς τα πιόσματα[4], ήτονε ποτισμένος,
Ατός το θέα ντην Αξά και τση ‘δωνε θεότη΄,
ευτός την αμπελόρριζα εφύτρωσε ντη μπρώτη!
Ήφτεψε ντην Αϊδανιά, την Μοσκαϊδανάτη
την Φλάσκα και την Ροζακιά την μακρυορωάτη[6].
Ήφτεψε ντην Ασύρτικα, που ντου κρασού η βρύση
τη γκόκκινη Μαντηλαριά, μα και το Ποταμίσι.
Ήφτεψε ντο Ψωριάτικο και τον Αγγελομάχο,
των αμπελιώ μου φυτευτή, Θεέ προπάππε Βάκχο!
ΠΗΓΗ: Α. Φαρκωνας. Γ. Λεκακης “Ταματα και αναθηματα”. Γ. Λεκάκης «Λεξικο παραδοσεων». ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 23.2.2026.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:
- Στασινος Κύπρου “Κύπριαέπη”. Ομ. “Ιλιάς” (XVIII 592) και “Οδύσσεια” XI,321. Σχόλια στον Όμηρο. Ψευδο-Απολλόδωρος “Μυθολογική Βιβλιοθήκη”, III,1,2.4 και E,I,8-10. Άρατος “Φαινόμενα”, 71-73. Στεφ. Βυζαντιος. Διόδωρος Σικελ. “Ιστορική Βιβλιοθήκη”, IV,61, 5 και VI,fr.4. Ψευδο-Ερατοσθένης “Καταστερισμοί” 5. Ησίοδος “Θεογονία”, 947–949. Θεόκριτος “Ειδύλλια”. Καλλίμαχος. Κάτουλλος “Ποιήματα”. Νόννος “Πράξεις Διονύσου”, XLVII 532 και 763. Οβίδιος “Μεταμορφώσεις”, III,467-468 και VIII,178–181. Παίων. Παυσανίας “Ελλ. Περιηγησις” II,23,8 και X,29,3-4. Πλούταρχος “Θησέας”, 20. Προπέρτιος “Ελεγεία”. Υγινος “Μυθοι”, 43.
- Cueva Ed. P. “Plutarch’s Ariadne in Chariton’s Chaereas and Callirhoe”, American Journal of Philology, 117.3, φθινόπ. 1996.
- Kerenyi “Dionysos: Archetypal Image of Indestructible Life”, 1976.
- Μπάξτον Ρ. “Κρητικός Έρωτας ή οι Παράξενες Μοίρες της Αριάδνης”, Ρωσική ανθρωπολογική σχολή RAS, Ρωσικό Κρατικό Ανθρωπιστικό Πανεπιστήμιο, Ινστιτούτο “Ρωσική Ανθρωπολογική Σχολή”, τ. 1, εκδ. RSUH, Μόσχα, 2004.
- Nilsson M. “Η Μυκηναϊκή προέλευση της Ελληνικής μυθολογίας”, εκδ. Δωδώνη, 2020.
- Τοκάρεφ Σ. Α. (επιμ.) “Μύθοι των λαών του κόσμου”, β΄ έκδ. εκδ. “Οστάνκινο”, 1991.
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ Γ. Λεκάκη:
[1] Και νυν Ζας.
[2] Παλαθι = παλάτι.
[3] Ούρεσε = άρεσε.
[4] Πιόσματα = πιόματα, ποτά.
[5] γιατί ζεσταίνει τις γυναίκες, όπως η σόμπα!
[6] μακρυορωάτη = η έχουσα μακρυά ρωγα, μακρυορωγοτη / μακρυρωγάτη.
[7] Κατ’ άλλους, ήταν δώρο της θεάς Αφροδίτης ή των Ωρών. Πάντως έργο του Ηφαίστου. – ΔΕΙΤΕ ομιλία του Γ. Λεκάκη για τα ΗΦΑΙΣΤΟΤΕΥΚΤΑ, ΕΔΩ.
[8] Το ζεύγος Θησέας – Αριάδνη κατέβηκαν από το πλοίο αρχικώς στην Δήλο και χόρεψαν έναν χορό, που χορεύεται ακόμη και σήμερα και λέγεται αγέρανος / γέρανος(*). Στα βήματά του κωδικοποίησαν τα βήματα που έπρεπε να κάνει κάποιος για να βγει από τον κρητικό λαβύρινθο. Το ότι είναι αποκωδικοποιητικός / διδακτικός χορός μαρτυράται από το ότι συνήθως τραγουδιέται και χορεύεται χωρίς μουσική με τα βήματα να είναι αργά στο πρώτο μέρος και πιο έντονα στο δεύτερο. Ο λαβυρινθιακός χορός, λοιπόν, παρίστανε την περιπλάνησή τους μέσα στον Λαβύρινθο: Με σχήμα σπείρα με κατεύθυνση αντιθετα από τους δεικτες του ρολογιού (αντιωρολογιακή), με κυματισμο, αναδιπλωση, αναπτυξη και ελικοειδείς στροφές, με ρυθμικά γυρίσματα / ξαναγυρίσματα (μέτρο 2/4, 5/8, 4/4) μια χορευτική μίμηση των πολύπλοκων στοών του Λαβύρινθου. Οι χορευτές είναι άνδρες / γυναίκες εναλλάξ. Αλλά άνδρας ο πρωτοχορευτής (Θησεύς). Ο χορός αναφέρεται το πρώτον από τον Πλούταρχο (και “χορὸς μιμούμενος τὴν πτῆσιν τῶν γεράνων” – ΠΗΓΗ: Λουκ. Ὀρχ. 34). Αρχικώς θα είχε σχέση με την πρώτη κατοικία του ανθρώπου, που ήταν η σπηλιά και αργότερα ο Λαβύρινθος (πολύπλοκο σπηλαιο). Ο χορός με το ίδιο όνομα χορεύεται ακόμη και σήμερα αποκριάτικος χορός στην Πάρο και Αντίπαρο! Και η Πάρος ήταν μινωική αποικία. Στις ανασκαφές του Δηλίου Πάρου, βρέθηκε κεραμικό πλακίδιο, γεωμετρικής περιόδου, στο οποίο εικονίζονται άνδρες γυμνοί ορχούμενοι τον αγέρανο! Οι αγέρανοι στην Πάρο είναι και λαϊκα – δημοτικά τραγούδια, με άπειρες παραλλαγές, που υμνούν την θλίψη της Αριάδνης:
Κάθομαι και σε σκέφτομαι και το μαντήλι βρέχω
πάνε δυο μήνες που ‘φυες και γράμμα σου δεν έχω…(**)
Διότι ο θεός Διόνυσος εμφανίσθηκε στο όνειρο του Θησέα και του είπε ότι έπρεπε να φύγει με τους συντρόφους του από το νησί, χωρίς την Αριάδνη, η οποία έπρεπε να μείνει εκεί και να γίνει γυναίκα του!
Κατ’ άλλους, η Αριάδνη σκοτώθηκε από τα βέλη της Αρτέμιδος, την οποία εδίδαξε ο Διόνυσος, επειδή υπανδρεύτηκε τον Θησέα μέσα σε ένα ιερό άλσος.
Ο Θησεύς για να την ξεχάσει αφιέρωσε στην επόμενη στάση, στην Δήλο, το δώρο που του είχε κάμει η Αριάδνη: ένα ξόανο της θεάς Αφροδίτης, έργο του Δαιδάλου! Και στην Αθήνα καθιέρωσε προς τιμήν της τα Οσχοφόρια.
Η πριγκήπισσα Αριάδνη ήταν η πιο ξακουστή υφάντρα της Κρήτης. Έτσι γνωριζε καλά το γνέσιμο και το ξετύλιγμα του νήματος και βοήθησε τον Θησεα. Το όνομα της προέρχεται από την παναρχαία κρητική λέξη αριάγνη (= πολύ αγνή, αγία), επίθετο Θεάς της Κρήτης. Ταυτίζεται με την «Κυρά του Λαβύρινθου» (μινωική επιγραφή από την Κνωσσό γραφει «προς όλους τους θεούς, μέλι […] προς την Κυρά του Λαβύρινθου, μέλι σε ίσες ποσότητες», άρα η Κυρά του Λαβύρινθου ήταν ισάξια σε σημασία με όλους τους υπόλοιπους θεούς! Κατ’ άλλους είναι η μινωική Θεά των Φιδιών.
Ο Κρησιος (= κρητικος) Διόνυσος την ανεβάζει μαζί του στον Όλυμπο (κάτι που ο Θησευς δεν θα μπορούσε να κάνει) και έτσι η θνητή Αριάδνη γίνεται αθάνατη σύζυγος θεού – ο Ζευς της χάρισε την αθανασία! Πέρασε στην αθανασία αφού καταστερίστηκε και έγινε ο αστερισμός που οι αρχαίοι έλεγαν “Στέμμα της Αριάδνης” – νυν Βορείος Στεφανος – στο ουράνιο στερέωμα.
Αλλά στον ναό του Κρήσιου Διονύσου στο Άργος αναφέρεται ότι υπήρχε πήλινη λάρνακα με την στάχτη της Αριάδνης. Διότι, λένε, κατά την διάρκεια του πολέμου Περσέα – Διονύσου, ο Περσευς την απολίθωσε… – ΠΗΓΗ: Νόννος.
Κατ’ άλλην εκδοχή, ο Θησέας μετά την Κρήτη επήγε στην Κύπρο, όπου την αποβιβασε την Αριάδνη, επειδή ήταν έγκυος, και όταν μετά από θύελλα, κατόρθωσε να επιστρέψει, την βρήκε νεκρή στο νησί Διονυσία. Είχε πεθάνει κατά τον τοκετό. Μάλιστα, εις ανάμνηση αυτού του γεγονότος τελούνταν στην Κύπρο εορτές, όπου ένας νέος ξαπλωμένος σε κρεβάτι, με τις φωνές του, παρίστανε γυναίκα που γεννά. Στην Αμαθούντα, κοντά σε δάσος, λατρεύονταν σε ίδιον ιερό η Αφροδίτη-Αριάδνη, όπου οι Κύπριοι έδειχναν τον τάφος της! – ΠΗΓΗ: Παίων, Στέφ. Βυζάντιος. Ακόμη υπάρχει το υπέροχο πεζοπορικό μονοπάτι με το όνομά της, στις Γερακιές…
(*) ίσως επειδή θύμισε τον ερωτικό χορό των πουλιών που λέγονται γερανοί – στην αρχαιότητα γέρανος = ὁ κράκτης / κεκράκτης, ὁ κραυγάζων. Οι γερανοί “χορεύουν” ιδιαίτερα τελετουργικά ερωτοτροπίας, από κάθε ζεύγος κυρίως κάθε άνοιξη (οποιαδήποτε εποχή του χρόνου, αλλά εντείνεται κατά την αναπαραγωγική περίοδο). Συνήθως νωρίς το πρωί. Περιλαμβάνει μικρά πηδήματα, υποκλίσεις, πιρουέτες με ανοιγμένα τα φτερα, τρέξιμο σε ευθεία γραμμή με διαλείμματα, κ.ά. Αρχίζει συνήθως το αρσενικό, ακολουθεί το θηλυκό με μεγαλόπρεπο βηματισμό, ενώ αρθρώνουν ομόφωνα καλέσματα, που μοιάζουν με ήχο σάλπιγγας («σαλπιγγόφωνα»). Ίσως, λοιπόν, το πουλί ετυμολογείται από την λέξη γῆρυς / γάρυς < μυκηναϊκή KARUWE = φωνή, λαλιά, ὁμιλία, με πάθος. Τέτοια φωνή ήταν του Ορφέα (Ὀρφεία γηρυς)! < γηρύω / γαρύω / γήρυμα. Η ρίζα καρ / κρα > γαρ / γκαρ δίνει λέξεις σχετικές με την φωνή (κραυγή, γκαρισμα > λατ. garrio = φλυαρώ, κλπ.) – ΠΗΓΗ: Ομ. Ἰλ. Δ,437. Ευρ. Αλκ. 969.
- Το πουλί γέρανος είναι παναρχαία ελληνική λέξη και μάλιστα μυκηναϊκή: kerenai / kerenahi [s. R.Ph. 73 (1999) 84]. Γέρανος, κράκτης / κροάτης, ερωδιός, πελαργός > λατ. grus / γκρους, αρμ. kṙunk, κελτικά – γαλατικά garanos, ουαλικά garan, γερμανικά, παλαιοαγγλικά cran, παλαιογερμανικά kranuh, αγγλο-σαξ. cran, λιθ. gérve / garnys, αρμορ. Κορν > επιστημ. grus cinerea, κλπ. – ΠΗΓΗ: Ομ. Ιλ. Γ.3. Αριστ. Ἱ.Ζ. 8.12,3. Αριστοφ. Ὄρν. 710. Θεόφρ. Σημ. 3.1. Ησ. Ἔργ. και Ἡμ. 446.
(**) και συνεχίζει:
Αμυγδαλοτσακίσματα σου στέλνω χαιρετίσματα…
Της θάλασσας τα κύματα πατώ και δε βουλιούνε
Σαν θέλω εγώ να σ’ αγαπώ, κανέναν δε φοβούμαι…
Τα μάτια σου έχουν έρωτα και μέσα ψιχαλίζουν
Και μέσα στο ψιχάλισμα καράβια αρμενίζουν…
Στα όρη βγαίνει η κάπαρη, τα λόγια σου είναι ζάχαρη
Ήθελα να’χα δυο καρδιές, τη μια να στην χαρίσω
Την άλλη να την έχω εγώ για να μπορώ να ζήσω
καρναβαλι Ναξου Κουδουνατοι θεος Διονυσος Αριαδνη νησος Ναξος ιδιαιτερα εθιμα Ελλαδα, διονυσιακος χαρακτηρας, αρχαιοτητα μυθος αρχαια ελληνικη μυθολογια νησι κρασι γιορτη εορτη θεατρο ερωτας ερως εγκαταλειψη Θησεας ενωση συμβολο γονιμοτητα ευφορια Βακχος αρχαια στηλη αμφιπροσωποι, Διοδωρος Σικελιωτης, Αξωτες Σεμελη γεννηση γεννα διονυσου ανατροφη ονομα Διονυσιας ετυμολογια βασιλιας Αστεριος, οχταμηνιτης οχταμηνιτικο οκταμηνιτικο 8μηνιτικο Διας ζευς νυμφες: Φιλια, Κλειδη Κορωνη νυμφη νηπιο θειο βρεφος αντρο βουνο ορος Ζας Κακο Σπηλιο σπηλαιο Κορωνος βραχος, Ψαρο Τσιμπουνι χαραγμενη επιγραφη Δριος Διονυσου λατρεια αγαλματιδιο Πανος, παν πανας Κορωνιδα τροφος Θηβα βοιωτια, Αιγυπτος γενετειρα ναυλος πλοιο Τυρρηνοι ετρουσκοι ναυτικοι πειρατες αιχμαλωτος μεθυσι μεθη θαλασσα δελφινι πλους κυλικα Εξηκια εξηκιας 6ος αιωνας πΧ ομηρικος υμνος ομηρος πανι κληματαρια σταφυλι σταφυλια ναυτες φοβος Μινως, μινωας διαδοχος ομορφια δωρο χρυσο στεφανι, πολυτιμα πετραδια, σχημα 9 εννεα εννια αστερια γαμος παιδια Οινοπιων Οινοπιωνας Σταφυλος, συμβολισμος αμπελι Θησευς εντολη εγκαταλελειμμενη ακρογιαλια ακολουθια θιασος ορος Δριο δριον γυναικα αποκριατικες εκδηλωσεις αποκρια αποκριες κουδουνατος δρωμενα νυφη, θανατος ανασταση νεκρου νεκρος οργωμα, βωμολοχια επιβιωση εθιμο διονυσιακες εορτες ανθεστηρια, γιορτη εορτη πανηγυρι γιορτες εορτες πανηγυρια ναξου κυκλαδων κυκλαδες σομπα διονυσιακος φαλλος δρωμενα Εαρινα Διονυσια εαρ ανοιξη βλαστηση αροτριαση διονυσιακη γιορτη εξ αμαξης Απεραθου, Απεραθος μεταμφιεσμενοι μεταμφιεση πλατεια, εξωστης πειραγματα Αθηνησι αθηνα Χοες κωμιαζοντες κωμικο επι αμαξων απαντηση σκωμα σκωπτικο πειραγμα λοιδορια λοιδωρια παλαια λαικοι στιχοι λαικη ποιητρια Απεραθιτισσα ποιηση Βοντορηνη επιδραση λαογραφια μνημη λαος κληρονομια μπορτα πορτα παλλαθι παλαθι εμπα ξεμπα μυστηριακα συγκεντρωμα μυστης μυστες αρατα θεοτητα θυμηση καιρος φευγατος ψυχομυστικα αμπελι, νειατα κοπελι κοπελλι ομορφος γλεντι τραγουδι μεθοκοπι νερο ξανθος, σγουρος κατσαρομαλλης, φυτρα γενια διαταγη αγαπη αξωτικο αξας πιοσμα ποτισμενος, αξα θεοτης αμπελορριζα πρωτη αμπελοριζα ποικιλια σταφυλιου αιδανια, μοσκαιδανατη φλασκα ροζακια μακρυορωατη ασυρτικο βρυση κοκκινη Μαντηλαρια ποταμισι ψωριατικο αγγελομαχος αμπελια φυτευτης προπαππος παραδοση παλαθι = παλατι αρεσω πιοομα ποτο πιοτο ρογα γυναικες ονειρο αμυγδαλοτσακισματα αμυγδαλοτσακισμα αμυγδαλο χαιρετισματα θαλασσα κυμα αγαπη φοβος ματια ερωτας ψιχαλισμα ψιχαλα καραβι αρμενισμα ορη καπαρη, λογια ζαχαρη καρδια χαρισμα χορος αγερανος / γερανος βηματα βημα κωδικοποιηση κρητικος λαβυρινθος περιπλανηση κυματισμος, αναδιπλωση, αναπτυξη ελικοειδης στροφη ρυθμικο γυρισμα ξαναγυρισμα χορευτικη μιμηση πολυπλοκος στοα Πλουταρχος πρωτη κατοικια ανθρωπου, σπηλια σπηλαιο Παρος Παρου μινωικη αποικια ανασκαφη δηλιο Δηλιον αρχαιο κεραμικο πλακιδιο, γεωμετρικη περιοδος ανδρες ανδρας γυμνος χορευτης ορχουμενος αγαρανοι λαικο – δημοτικο τραγουδι παραλλαγη θλιψη μαντηλι γραμμα αποκωδικοποιητικος / διδακτικος χορος τραγουδι χωρις μουσικη α καπελα βηματα αργα εντονα λαβυρινθιακος σχημα σπειρα κατευθυνση αντιωρολογιακη μουσικο μετρο ρυθμος 2/4, 5/8, 4/4 χορευτες γυναικα πρωτοχορευτης αποκριατικος Αντιπαρος ωλιαρος ερωτικος χορος πουλια πουλι πτηνο πτηνα γερανοι τελετουργικο ερωτοτροπια ζευγος ανοιξη εαρ ανοιξιατικος εαρινος αναπαραγωγικη περιοδος πρωι μικρο πηδημα, υποκλιση πιρουετα φτερα φτερο τρεξιμο ευθεια γραμμη αρσενικο, θηλυκο αρσενικα θηλυκα μεγαλοπρεπος βηματισμος καλεσμα φωνη ηχος σαλπιγγα σαλπιγγοφωνο κρακτης / κεκρακτης, κραυγαζων λεξη γηρυς / γαρυς < μυκηναικη καρουβε KARUWE φωνη λαλια ομιλια, παθος Ορφεας ορφεια γηρυω / γαρυω / γηρυμα κραυγη γκαρισμα λατινικα garrio = φλυαρια Ομηρος ιλιας Ευριπιδης παναρχαια ελληνιδα λεξις μυκηναικα κερεναι kerenai / kerenahi κρακτης / κροατης, ερωδιος, πελαργος λατινικη αρμενικα κελτικα γαλατικα γκαρανος garanos, ουαλικα γκαραν garan, γερμανικα παλαιοαγγλικα cran, παλαιογερμανικα kranuh, αγγλοσαξονικα cran, λιθουανικα gérve / garnys, Ομηρου Αριστοτελης Αριστοφανης Θεοφραστος Ησιοδος πεζοπορικο μονοπατι Γερακιες πεζοπορια μονοπατια κυπρου
