Στο Περού ζούσαν και άτριχα σκυλιά! Βρέθηκαν στην πυραμίδα Χουαρμέι – του Γ. Λεκάκη

Του Γιώργου Λεκάκη

Το Κάστρο του Χουαρμέι είναι ένας αρχαιολογικός χώρος, στα προάστια της πόλης Χουαρμέι[1] (1 χλμ.), πρωτεύουσας της ομώνυμης επαρχίας, στο διαμέρισμα Ανκας, στο βόρειο-κεντρικό Περού. Είναι μια βαθμιδωτή πυραμίδα (ύψους 12 μ. μήκους 200 μ. και πλάτους 65 μ.) φτιαγμένη από πλίνθους, επί βραχου, που περιβάλλεται από άλλες πλατφόρμες. Ευρίσκεται 2 χλμ. από τον Ειρηνικό Ωκεανό, στην δεξιά όχθη του ποταμού Χουαρμέι, 295 χλμ. βόρεια της Λίμα, στον -10^ο παράλληλο [10.0500°S 78.1333°W].

• ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΠΕΡΟΥ, ΕΔΩ.

Το πυραμιδοειδές συγκρότημα ήταν διοικητικό κέντρο των Γουάρι από την προ-ισπανική εποχή. Περιτριγυριζεται από πολυάριθμους ταφικούς θαλάμους, όπου πιθανώς είχαν ταφεί μέλη της αριστοκρατίας. Πολλοί από αυτούς τους θαλάμους έχουν υποστεί ζημιές από λαθρανασκαφείς[2].

Στην κορυφή της υπάρχουν περίβολοι με πολύ κανονική διάταξη, που διαθέτουν έναν λαβύρινθο από διαδρόμους και είναι διασυνδεδεμένοι με ορθογώνια δωμάτια. Πιθανώς τελετουργικοί χώροι. Γύρω τους υπάρχουν εκατοντάδες μικρά, ακανόνιστα διατεταγμένα διαμερίσματα, τα περισσότερα από τα οποία δεν διαθέτουν ανοίγματα, που θα επέτρεπαν την ελεύθερη διέλευση από το ένα δωμάτιο στο άλλο. Ήταν ταφικοί θάλαμοι, όπου ενταφιάζονταν μέλη της άρχουσας ελίτ. Οι τοίχοι από πηλό είναι ως επί το πλείστον επικαλυμμένοι με ένα λεπτό στρώμα λάσπης και περιέχουν ίχνη κόκκινου και λευκού χρώματος. Το πάχος των τοίχων κυμαίνεται από 70 – 80 εκατ., με μέγιστο τα 1,10 μ.

Οι πρώτοι που διεξήγαγαν επιστημονικές έρευνες στην περιοχή ήταν ο Περουβιανός αρχαιολόγος J. C. Tello και στα τέλη της δεκαετίας του 1950, οι αρχαιολόγοι E. Tabío και D. Bonavia.

Το 1985 – 1986, ο H. Prümers διεξήγαγε έρευνα στην κάτω κοιλάδα Huarmey. Η συλλογή επιφανειακών υλικών ήταν 1.600 κεραμικα θραυσματα, 366 υφασματινα (πολύχρωμα μάλλινα και βαμβακερά υφάσματα), και 1.300 θραυσματα ξύλινων, και πυροχαραγμένων κολοκυθιών! Μεταφέρθηκαν στο Εθνικό Μουσείο Ανθρωπολογίας, Αρχαιολογίας και Ιστορίας στο Pueblo Libre της Λίμα. Άρα το Κάστρο ήταν νεκροταφείο της ελίτ των Moche από την περίοδο του Μέσου Ορίζοντα, 600 – 800 μ.Χ.[3]

Το 1999, ανακηρύχθηκε Εθνικό Μνημείο Πολιτιστικής Κληρονομιάς από το τότε Εθνικό Ινστιτούτο Πολιτισμού (νυν Υπουργείο Πολιτισμού) του Περού.

Τον Οκτώβριο του 2010, ανακαλύφθηκαν δύο άθικτα ταφικά περιβάλλοντα στην περιοχή του Καστίγιο. Το ένα περιείχε τα λείψανα ενός ζευγαριού που θεωρείται ότι ανήκε στην ελίτ των Wari, με βάση το στυλ ταφής: Τα σώματα ήταν σε καθιστή θέση (τυπικό των ορεινών περιοχών). Στον άλλο θάλαμο, βρέθηκαν τα λείψανα ενός εύρωστου νεαρού άνδρα, μαζί με ένα συμπαγές ασημένιο αγγειο. ​​Ανακαλύφθηκαν επίσης υφάσματα στο στυλ των Wari. Οι ταφές δεν είχαν καμμία ομοιότητα με των Μότσε. Αντίθετα έδειχναν επιρροή από τις νότιες Άνδεις. Άρα το Καστίγιο ήταν μία από τις πρωτεύουσες ή τα περιφερειακά κέντρα των Γουάρι, κοντά στα σύνορα του βασιλείου των Μότσε.[4] Οι Wari, θα είχαν κατακτήσει την περιοχή γύρω στον 9ο αιώνα μ.Χ.

Τον Σεπτέμβριο του 2012, οι αρχαιολόγοι άρχισαν να ανασκάπτουν στην κορυφή της βαθμιδωτής πυραμίδας.[5] Βρήκαν έξι ανθρώπινους σκελετούς, πιθανώς ανθρωποθυσίες. Αποκορύφωμα ο ταφικός θάλαμος με τα πλούσια κτερίσματά του – ο πρώτος του πολιτισμού Wari που βρέθηκε άθικτος. Έχει μήκος 4,5 μ., πλάτος 3,5 μ. και βάθος 1,5 μ. Περιείχε 57 σύνολα σκελετικών υπολειμμάτων σε καθιστή θέση. Στην βόρεια πλευρά του ίδιου θαλάμου, βρέθηκαν τρεις μικροί τάφοι, που πιστεύεται ότι ανήκαν σε γυναίκες της αριστοκρατίας Wari. Όλοι τους περιείχαν κοσμήματα που καταδείκνυαν την κοινωνική τους θέση. Ο κεντρικός τάφος φαινόταν να είναι πιο σημαντικός από τους άλλους. Αυτές ήταν πιθανώς οι κύριες σύζυγοι. Οι υπόλοιποι 57 σκελετοί ήταν πιθανότατα άλλων ευγενών γυναικών, ίσως δευτερεύουσες συζύγοι ή μέλη της αυλής, θαμμένες μαζί. Βρέθηκαν επίσης διάφορα σχετικά αντικείμενα (κοσμήματα από χρυσό, ασήμι κ.ά. μεταλλικά κράματα, κεραμικά σκεύη, σκαλιστά πέτρινα αντικείμενα, τελετουργικά μαχαίρια, μιαα πέτρα Huamanga, βελόνες, χρωματιστές μπάλλες από νήματα, ξύλινα εργαλεία κ.ά. – Συνολικως 1.200 αντικείμενα σε καλή κατάσταση, με ένα αδιαμφισβήτητο στυλ των Wari. Όλα αυτά τα ευρήματα ανακοινώθηκαν τον Ιούνιο του 2013. Ήταν από συνολικώς 63 άθικτους τάφους![6]

ΤΩΡΑ, επιστήμονες εξέτασαν περισσότερα από 300 οστά σκύλων, που ανακτήθηκαν από την παραπάνω τοποθεσία El Castillo de Huarmey.

«Μόνον μερικά λείψανα βρέθηκαν σε αδιατάρακτα περιβάλλοντα, ενώ τα περισσότερα προέρχονταν από την επιχωμάτωση που διαταράχθηκε από τη δραστηριότητα αρχαιοκαπήλων την δεκαετία του 1980», εδήλωσε η κ. Tomczyk.

Οι επιστήμονες επικεντρώθηκαν στην μελέτη των γνάθων και των κνημών, σε μια προσπάθεια να αποφύγουν την δειγματοληψία του ίδιου σκύλου περισσότερες από μία φορές. Έτσι εξέτασαν μια ομάδα τουλάχιστον 20 σκύλων διαφόρων ηλικιών, από κουτάβια έως ηλικιωμένους σκύλους.

Αποτελέσματα:

• Τα περισσότερα από τα οστά, τα οποία ποικίλλουν σε μέγεθος, έδειξαν ελάχιστα σημάδια σφαγής.
• Μερικά από τα οστά σκύλων, είχαν βρεθεί κοντά σε ανθρώπινα λείψανα. Αυτό υποδηλώνει ότι οι κυνόδοντες μπορεί να είχαν ταφεί με ανθρώπους, συμπεριλαμβανομένου ενός εφήβου και ενός τεχνίτη, που είχε επίσης ταφεί με εργαλεία και άλλα κτερίσματα.
• Τρία από τα σκυλιά της μελέτης έχουν ταυτοποιηθεί ως Περουβιανά Άτριχα Σκυλιά, με βάση την έλλειψη προγομφίων και γομφίων, ένα συγγενές πρόβλημα που συνδέεται με το γονίδιο που ευθύνεται για την απώλεια τριχών στα σκυλιά. Η χημική ανάλυση των οστών υποδηλώνει ότι αυτά τα σκυλιά έτρωγαν μια διατροφή παρόμοια με αυτή των παιδιών των Wari (600 – 1050 μ.Χ.). Αυτή είναι η πρώτη φυσική απόδειξη άτριχων σκύλων, που έχει εντοπιστεί σε μια τοποθεσία των Wari, αν και απεικονίζονταν στην τέχνη τους.

ΠΗΓΗ: W. Tomczyk, κ.ά. “The many lives of companion species: a zooarchaeological and isotopic research on Wari dog remains from Castillo de Huarmey, Peru”, https://doi.org/10.1016/j.jaa.2026.101767, Journal of Anthropological Archaeology, Vol. 82, Ιουν. 2026, 101767. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 18.6.2026.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

• Gilhus, I.S. “Animals, Gods and Humans: Changing Attitudes to Animals in Greek, Roman and Early Christian Ideas”, εκδ. Routledge, London, New York, 2006.
• Λεκακης Γ. “Λεξικο παραδοσεων”.
• Μοντάνους Άρ., Ολλανδος ιστορικος «Ο Νέος και Άγνωστος Κόσμος», 1671.
• Tauro del Pino A. «Εικονογραφημένη Εγκυκλοπαίδεια του Περού», γ΄ έκδ. τ. 8. Εκδ. PEISA, Lima, 2001.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

[1] Η πόλη Χουάρμεϊ / Huarmey / Guarme βρίσκεται σε μια περιοχή που κατοικείται τουλάχιστον από το 2000 π.Χ. Μαζί με τους πολιτισμούς των βόρειων παράκτιων περιοχών της χώρας, ενσωματώθηκε στον πολιτισμό Τσαβίν από το 1000 π.Χ. Ευρίσκεται παράλληλα με το ρήγμα της ωκεάνιας πλάκας, το οποίο είναι μερικώς σεισμικά ενεργό. Απέχει 83 χλμ. από την επόμενη μεγάλη πόλη, την Κάσμα. Κείται στον -10^ο παράλληλο [10°04′7″S 78°9′37″W]. Εδώ υπάρχει ένας ομαδικός τάφος, από μια προκολομβιανή σφαγή, που ανήκει στον πολιτισμό Τσίμου / Chimú (14ος αιώνας).

[2] ΠΗΓΗ: Χάικο Πρύμερς «Το Κάστρο του Χουάρμεϊ, μια ταφική πλατφόρμα του Μεσαίου Ορίζοντα», Δελτίο Αρχαιολογίας PUCP, τ. 4, 2000.

[3] ΠΗΓΗ: Giersz Milosz, κ.ά. «HUARI, Πολιτισμός, Αυτοκρατορία, Εποχή», 2012.

[4] ΠΗΓΗ: G. Machuca Castillo «Τα αινίγματα του κάστρου Huarmey: βρέθηκαν δύο επίλεκτοι τάφοι Wari», εφημ. El Comercio, 28.6.2013.

[5] Παρατήρησαν ένα στρώμα από χαλίκι πάχους περίπου 1 μ. στον πυθμένα. Αυτό το στρώμα, βάρους αφαιρέθηκε. Ήταν βάρους 33 τόνων!

[6] ΠΗΓΗ: W. Sandoval Bayona «Σημαντικό εύρημα Wari στο Huarmey: 63 μούμιες και 1.200 χρυσά και ασημένια αντικείμενα», εφημ. El Comercio 28.6.2013.

Περου ατριχα σκυλια πυραμιδα Χουαρμει Λεκακης ατριχο σκυλι πυραμιδες ουαρμει ατριχος σκυλος καστρο Huarmey / Guarme αρχαιολογικος χωρος, πρωτευουσα Ανκας / Ancash, βαθμιδωτη πυραμις πλινθος, βραχος πλατφορμα Ειρηνικος Ωκεανος οχθη ποταμος λιμα, -10^ος παραλληλος πυραμιδοειδες συγκροτημα διοικητικο κεντρο Γουαρι προισπανικη εποχη ταφικος θαλάμος, ταφη αριστοκρατια λαθρανασκαφη κορυφη περιβολος κανονικη διαταξη, λαβυρινθος διαδρομος ορθογωνιο δωματιο τελετουργικος ακανονιστα διατεταγμενα διαμερισμα ταφικοι θαλαμοι, αρχουσα ταξη ελιτ τοιχος πηλος λασπη κοκκινο λευκο χρωμα Περουβιανος αρχαιολογος 1950, αρχαιολογια κοιλαδα κεραμικο θραυσμα υφασμα πολυχρωμο μαλλινο βαμβακερο υφασματα θραυσματα ξυλινο πυροχαρακτικη κολοκυθα Εθνικο Μουσειο Ανθρωπολογιας Αρχαιολογιας Ιστοριας νεκροταφειο Moche περιοδος Μεσος Οριζοντας, 7ος 8ος 9ος 600 – 800 μΧ 1999, Εθνικο Μνημειο Πολιτιστικης Κληρονομιας Ινστιτουτο Πολιτισμου Υπουργειο Πολιτισμος Πολιτιστικη Κληρονομια 2010, αθικτα ταφικα περιβαλλοντα Καστιγιο ζευγαρι σωμα καθιστη θεση ορεινο ευρωστος νεαρος ανδρας, συμπαγες ασημενιο αγγειο ταφες Μοτσε επιρροη νοτιες ανδεις βασιλειο ανασκαφη ανθρωπινος σκελετος, ανθρωποθυσια κτερισματα πρωτος αθικτος σκελετικα υπολειμματα καθιστη θεση γυναικα αριστοκρατισσα κοσμημα κοινωνικη θεση συζυγος σκελετοι ευγενεις γυναικες δευτερευουσα συζυγοι αυλη συθαμμενοι αντικειμενα κοσμηματα χρυσος ασημι μεταλλικο κραμα κεραμικα σκευη, σκαλιστο πετρινο αντικειμενο τελετουργικο μαχαιρι πετρα χαουαμανγκα Huamanga, βελονα, χρωματιστη μπαλα μπαλλα νημα ξυλινα εργαλεια καλη κατασταση, ευρημα αθικτοι ταφοι οστα σκυλων, El Castillo de Huarmey λειψανα αδιαταρακτο περιβαλλον επιχωματωση διαταραξη αρχαιοκαπηλια γναθος κνημη οστο οστουν σκυλου κουταβι σημαδι σφαγη ανθρωπος κυνοδοντας εφηβος τεχνιτης, περουβιανα ατριχα Σκυλια ελλειψη προγομφιος γομφιος συγγενες προβλημα γονιδιο απωλεια τριχων τριχας τριχα μαλλια μαλλι διατροφη παιδι τεχνη Μοντανους, Ολλανδος ιστορικος Νεος αγνωστος Κοσμος 17ος 1671 ολλανδια Εγκυκλοπαιδεια κατοικηση 4.000 χρονια πριν χρονων 2000 πΧ Τσαβιν 1000 3.000 ρηγμα ωκεανια πλακα σεισμος Κασμα ομαδικος ταφος, προκολομβιανη Τσιμου / Chimu 14ος δελτιο Αρχαιολογιας αυτοκρατορια, αινιγμα επιλεκτοι χαλικι μουμια χρυσα ασημενια