Αρχαίο ελληνικό ψηφιδωτό 3Χ4 μ. με τον «Ηράκλειο Κόμβο» βρέθηκε στην καρδιά της Σμύρνης! – του Γ. Λεκάκη

Του Γιώργου Λεκάκη

Αρχαιολόγοι που εργάζονται στην καρδιά της Σμύρνης αποκάλυψαν ένα σπάνιο ψηφιδωτό σε πάτωμα δωματιου, στην αρχαία πόλη της Σμύρνης, εφιστώντας ιδιαίτερη προσοχή σε ένα κεντρικό μοτίβο, γνωστό ως άμμα ή «Ηράκλειο Κόμβο»[1], που αντανακλά τις πεποιθήσεις για προστασία από το κακό και την ατυχία, κατά την Ύστερη Αρχαιότητα.

• ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΣΜΥΡΝΗΣ, ΕΔΩ.

Ο κομβος του Ηρακλη, εντός 6γωνου, Φυτικα μοτιβα, τετραγωνα και τριγωνα.

• ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ για τον ΚΟΣΜΟ του ΕΞΙ, ΕΔΩ.

Το εύρημα προέκυψε κατά την διάρκεια συνεχιζόμενων ανασκαφών στην αρχαία πόλη της Σμύρνης, που βρίσκεται στον σημερινό αστικό πυρήνα της Σμύρνης. Οι εργασίες διεξάγονται όλον τον χρόνο στο πλαίσιο του έργου «Κληρονομιά για το Μέλλον» του Υπουργείου Πολιτισμού και Τουρισμού της Τουρκίας, το οποίο σκοπεύει στην διατήρηση και την ανάδειξη βασικών αρχαιολογικών χώρων σε όλην την χώρα.

Οι ανασκαφές κατά μήκος της Βόρειας Οδού της Αρχαίας Αγοράς της Σμύρνης (παραπάνω φωτ.), μιας από τις κύριες αρτηρίες της πόλης στην αρχαιότητα, αποκάλυψαν το ψηφιδωτό δάπεδο διαστάσεων περίπου 3 Χ 4 μ. Η επιφάνεια είναι διακοσμημένη με αλληλοσυνδεόμενα 12πλευρα πάνελ, ένα γεωμετρικό σχέδιο που χρησιμοποιείται ευρέως στην εποχή εκείνη (Ύστερη Ρωμαϊκή περίοδος). Στο κέντρο του δαπέδου, οι αρχαιολόγοι εντόπισαν τον Κόμπο του Ηρακλή, ένα σύμβολο που σχηματίζεται από αλληλοσυνδεδεμένους βρόχους, που από την Ελλάδα διαδόθηκε και έχει εμφανιστεί σε διάφορους πολιτισμούς και εποχές.

Η ομάδα ανασκαφής, με επί κεφαλής τον καθηγητή A. Ersoy (του Πανεπιστημίου της Σμύρνης K. Celebi), εξήγησε ότι η Σμύρνη ήταν μια προσεκτικά σχεδιασμένη πόλη, που ξανακτίστηκε μετά την εποχή του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Σήμερα, η αρχαιολογική εργασία επικεντρώνεται κυρίως στην αγορά, δηλαδή την πλατεία, και το αρχαίο θέατρο, και τα δύο βασικά στοιχεία της αστικής ζωής στον κλασικό κόσμο.

Ο Ηράκλειος Κόμβος, στο μέσον κύκλου 12 πάνελ.

Σύμφωνα με τον Ersoy, το ψηφιδωτό ανήκει σε μια κατασκευή που χτίστηκε μεταξύ του 4ου – 6ου αιώνα μ.Χ., μια περίοδο γνωστή ως Ύστερη Αρχαιότητα. Ενώ οι ερευνητές δεν έχουν ακόμη προσδιορίσει εάν το κτήριο χρησίμευε ως ιδιωτική κατοικία ή ως δημόσιος χώρος, η θέση του σε έναν σημαντικό δρόμο υποδηλώνει ότι έπαιξε αξιοσημείωτο ρόλο στην αστική ζωή.

• ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΨΗΦΙΔΩΤΩΝ, ΕΔΩ.

Ο κ. Ersoy σημείωσε ότι παρ’ όλο που είχε ανακαλυφθεί στην Σμύρνη μια «αίθουσα ψηφιδωτών», πριν από περίπου 70 χρόνια, η αποκάλυψη ενός ακόμη ψηφιδωτού δαπέδου μετά από ένα τόσο μεγάλο κενό αποτέλεσε έκπληξη. Ο νεοανακαλυφθείς χώρος έχει επομένως περιγραφεί ως «δωμάτιο ψηφιδωτών», αντανακλώντας την πιο μέτρια κλίμακα του σε σύγκριση με τις μεγάλες αίθουσες τελετών.

Κυματιο, φυτικά μοτιβα, πτηνα, τραπεζιο, τριγωνα.

Η ομάδα ανασκαφής ερμηνεύει τον Κόμπο ως αποτροπαϊκό / προστατευτικό σύμβολο. Στην αρχαιότητα, τέτοια μοτίβα πιστεύεται ότι απέτρεπαν τον φθόνο, την ζήλεια και τα επιβλαβή βλέμματα, που συχνά αναφέρονται σήμερα ως «κακό μάτι». Προστατευτικά σύμβολα τοποθετούνταν συνήθως στις εισόδους ή στα δάπεδα για να προστατεύουν τόσο τον χώρο όσο και τους χρήστες του.

Γύρω από τον κεντρικό κόμπο, εντοπίστηκαν επίσης μικρές σταυρωτές μορφές. Αυτά τα στοιχεία αντανακλούν μια διακοσμητική παράδοση που αργότερα συνδέθηκε με μονοθεϊστικές θρησκείες, ενώ εξακολουθούσαν να φέρουν αρχαιότερες συμβολικές έννοιες. Συνολικά, τα μοτίβα υποδηλώνουν ένα πολυεπίπεδο σύστημα πεποιθήσεων, που σκόπευε στην πνευματική προστασία και όχι στην καθαρή διακόσμηση.

Μία από τις πιο εντυπωσιακές πτυχές του ευρήματος είναι η απόδειξη ότι η αίθουσα με τα ψηφιδωτά επαναχρησιμοποιήθηκε τον 19^ο αιώνα. Ο κ. Ερσόι δήλωσε ότι κτήρια που συνδέονται με ένα μη μουσουλμανικό νοσοκομείο ή κοντινές κατοικίες κατασκευάστηκαν ακριβώς επάνω στο αρχαίο δάπεδο. Ίχνη σοβά τοίχου που τοποθετήθηκαν επάνω από το ψηφιδωτό δείχνουν ότι το σχέδιο αποκαλύφθηκε, εκτιμήθηκε και στην συνέχεια ενσωματώθηκε σε μεταγενέστερες κατασκευές. Αυτή η επαναχρησιμοποίηση δείχνει ότι το ψηφιδωτό δάπεδο παρέμεινε ορατό και λειτουργικό πολύ μετά την αρχαιότητα, παρατείνοντας την ζωή του κατά πολλούς αιώνες.

Καθώς οι εργασίες στον χώρο συνεχίζονται, οι αρχαιολόγοι αναμένουν ότι η περιοχή ανασκαφής θα αυξηθεί το 2026. Ο κ. Ersoy είπε ότι η επέκταση της ανασκαφής θα μπορούσε να φέρει στο φως επί πλέον δωμάτια ή κατασκευές, προσφέροντας μια ευρύτερη εικόνα της καθημερινής ζωής στη Σμύρνη της Ύστερης Αρχαιότητας.

ΠΗΓΗ: «Protective Solomon’s Knot mosaic unearthed in Türkiye’s ancient city of Smyrna», Turkiye Today, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 5.1.2026.

ΣΗΜΕΙΩΣΙΣ:

[1] Πανάρχαιο σύμβολον, γνωστό ως άμμα (ρ. απτω) και ως κόμβος του Ηρακλή. Το περιφημότερο δείγμα ευρίσκεται σε χρυσή πλεκτή ταινία, όπου ο ηράκλειος κόμβος είναι στολισμένος με ορεία κρύσταλλο! Από τον “Θησαυρό του Καρπενησίου”, στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Αθηνών (παραπάνω φωτ.).

Στην Τουρκία και αλλαχού παραφράζεται ως… «Κόμβος του Σολομώντα»!

αρχαιο ελληνικο ψηφιδωτο Ηρακλειος Κομβος αρχαια Σμυρνη αρχαια ελληνικα ψηφιδωτα Ηρακλης Κομπος αρχαιολογια σπανιο πατωμα δωματιο μοτιβο, πεποιθηση προστασια κακο ατυχια, υστερη Αρχαιοτητα ευρημα ανασκαφη πολη Σμυρνης, εργο Κληρονομια για το Μελλον Υπουργειο Πολιτισμου και Τουρισμου Τουρκιας, διατηρηση αναδειξη αρχαιολογικος χωρος τουρκια ανασκαφες οδος αγορα αρτηρια πολις διακοσμηση αλληλοσυνδεομενα δωδεκαπλευρα δωδεκαπλευρο πανελ, γεωμετρικο σχεδιο ρωμαικη εποχη περιοδος συμβολο αλληλοσυνδεδεμενοι βροχοι βροχος Ελλαδα πολιτισμος προσεκτικα σχεδιασμενη Μεγας Αλεξανδρο αρχαιολογικη πλατεια, αρχαιο θεατρο, αστικη ζωη κλασσικος κοσμος 4ος 5ος 6ος αιωνας μΧ κτηριο ιδιωτικη κατοικια δημοσιο αιθουσα ψηφιδωτων αιθουσες τελετων αποτροπαικο προστατευτικο συμβολα μοτιβα αποτροπη φθονος ζηλεια επιβλαβες βλεμμα κακο ματι βασκανια προστατευτικα εισοδος δαπεδα σταυρωτη μορφη παραδοση μονοθειστικη θρησκεια αρχαιοτερη συμβολικη εννοια συστημα πεποιθησεων, πνευματικη επαναχρηση 19^ος κτηρια μη μουσουλμανικο νοσοκομειο κατοικιες κατασκευη σοβας τοιχος σχεδιο ανασκαφες δωματια αρχαιες κατασκευες, καθημερινη παναρχαιο Σολομωντα Σολομωντας Σολομων Κυματια, κυμα φυτικο, πτηνο, τριγωνο κυκλος 12 δωδεκα εξαγωνο 6γωνο, 6 εξι τετραγωνο αμμα απτω χρυση πλεκτη ταινια, ορεια κρυσταλλος Θησαυρος του Καρπενησιου ευρυτανιας Καρπενησι ευρυτανια Εθνικο Αρχαιολογικο Μουσεοο εαμ Αθηνων αθηνας αθηνα