Του δρ. Μηνά Τσικριτσή, ερευνητή Αιγαιακών Γραφών
Αφορμή για το άρθρο αυτό είναι η πρόσφατη διαπίστωση μου ότι στο αρχείο των επιγραφών της Κνωσού, εμφανίζεται το όνομα (Κότις) ενός βοσκού (βλ. Εικ. 5), το οποίο είναι ίδιο με αυτό που εμφανίζεται σε μια εγχάρακτη μινωική επιγραφή, σε έναν βράχο στην περιοχή Κόνγκσμπεργκ (Kongsberg) [σ.σ.: = βασιλικό βουνό] της Νορβηγίας.
Το θέμα της μεταγραφής και ερμηνείας της επιγραφής είχε παρουσιασθεί σε συνέδριο του Δήμου Ηρακλείου και στα ΜΜΕ τον Μάιο 2014.
Η επιγραφή αυτή βρέθηκε από τον Νορβηγό J. Jarnes και ήταν χαραγμένη με μυτερή πέτρα στην είσοδο ενός σκάμματος εξόρυξης αργύρου (Εικ. 1) στο Κόνγκσμπεργκ.
Δεξιά της επιγραφής υπάρχει χαραγμένο ένα μινωικό καράβι και δώδεκα κυκλικά κοιλώματα, τα οποία έχουν διάμετρο 4 – 8 εκατ. Επίσης πλησίον της επιγραφής, επάνω στον βράχο βρέθηκε χαραγμένη ή εικόνα ενός δεμένου σάκκου ή ασκού.
Το 1999 ο Jarnæs εξέδωσε ένα βιβλίο(«Før Kongsberg ble til», εκδ. Kronos media, Kongsberg), το οποίο μου το έστειλε το 2014. Στο βιβλίο αυτό εξιστορεί την ιστορία των ορυχείων ασημιού και της πόλης από την αρχαιότητα έως 1623 και από 1623 έως το 1957, όπου ξεκίνησε η σύγχρονη εξόρυξη καθαρού ασημιού. Το φωτογραφικό υλικό που παρουσιάζεται σε αυτό το άρθρο έχει αντληθεί από αυτό το βιβλίο και από άρθρα στο διαδίκτυο[1].
Τα ερωτήματα που εγείρονται είναι:
- μήπως οι Μινωίτες είχαν ταξιδέψει στην περιοχή του Kongsberg, για να εξορύξουν το ασήμι, το οποίο τότε, είχε διπλάσια αξία από τον χρυσό, πριν 3.500 χρόνια;
- Αν ναι, πώς το γνώριζαν;
Ο M. Jakobsson[2] αναφέρει ότι έρευνες που έγιναν στο DΝΑ σκελετικών καταλοίπων ανθρώπων του 3000 – 2700 π.Χ. σε περιοχή της Σουηδίας, μαρτυρούν ότι κάποιοι άνθρωποι είχαν φάει σιτάρι και προέρχονταν από την Μεσόγειο, σε αντίθεση με τους γηγενείς που ήταν τροφοσυλλέκτες στην Σουηδία.
Τελικώς μήπως η γνώση των ορυχείων και των μεταλλευμάτων στην Σκανδιναβία ξεκινά από την εποχή του Αιγαιακού Πολιτισμού;
Στα Κυκλαδικά Τηγανόσχημα της 3ης χιλιετίας π.Χ. εμφανίζονται ποντοπόρα πλοία με 21-5 κουπιά στην κάθε πλευρα. Μήπως οι Αιγαίοι της 3ης χιλιετία π.Χ είχαν την δυνατότητα να ταξειδεύσουν; Και μήπως οι Μινωίτες της 2ης χιλιετία π.Χ ακολούθησαν τα βήματα τους και κατάφεραν να ταξειδεύουν στην Υπερβορεία και την Κρόνια θάλασσα (Βαλτική); Έτσι ίσως μπορεί να εξηγηθεί η ύπαρξη της επιγραφής στην μινωική Γραμμική Α στην Νορβηγία 60 χλμ. δυτικά του Όσλο στο Κόνγκσμπεργκ.
Τα σύμβολα που βρήκε ο Jarnæs στο βράχο το 1987 δεν μπορούσε να τα ερμηνεύσει, όμως το 1994 πήγε στο Κόνγκσμπεργκ ο Kj. Aarthun, Νορβηγός θεολόγος και γλωσσολόγος, ειδικός στις σημιτικές γλώσσες(*), ιδιαίτερα στην ουγγαριτική γλώσσα. Όταν ο Όρτουν είδε τα σύμβολα ισχυρίστηκε ότι η επιγραφή στον βράχο ήταν σαφώς η Γραμμική Α γραφή, η αρχαία γραφή της μινωικής Κρήτης. Την επιγραφή την μετέγραψε σε συλλαβές και βρήκε τις εξής δύο Λέξεις: we-tu και yu-pi-ti, που στα σημιτικά σημαίνει «το μαλακό αμιγές», δηλαδή εννοεί, ότι το ασήμι είναι μαλακό και καθαρό, δηλώντας κάτι σχετικό με τον άργυρο της περιοχής. Το πρόβλημα στην ερμηνεία αυτή είναι ότι δεν έλαβε υπ’ όψιν του και τα άλλα σύμβολα δεξιά της επιγραφής το Μινωικό καράβι (Εικ. 2a, 3) και τον ασκό (Εικ. 4).
Στην παραπάνω εικ. 2 παρατηρούμε τα 5 σύμβολα και στο κάτω μέρος την μεταγραφή του Όρτουν με τις συλλαβικές αξίες που έδωσε. Ενώ στο 1ο και 2ο και 5ο σύμβολο έδωσε τις σωστές αξίες των συμβόλων, που είναι ίδιες με της Γραμμικής Β, στο 3ο και το 4ο τους δίδει αυθαίρετα τις αξίες yu και pi επειδή πίστευε ότι ο μινωικός πολιτισμός έχει σημιτική προέλευση και η γραφή αυτή ήταν σημιτική!(*)
Αν όμως αντικατασταθούν οι αξίες του 3ου και 4ου συμβόλου με τις σωστές αξίες της Γραμμικής Β – βλ. μεταγραφή Μ. Τσικριτσή στην Εικ. 2α – δηλαδή με το na και ko τότε προκύπτει το κείμενο we-tu-na[6] ko-ti, που αποδίδεται ως Fεντύνα Κότις ή ᾿Εντύνας[3] Κότις το οποίο σημαίνει ότι: ᾿Εντύνας > κατασκεύασε (χάραξε) > Διακόσμησε ο Κότις[4] και πιθανόν να αναφέρεται στο πλοίο που βρίσκεται δεξιά του κειμένου και στον ασκό. Το πλοίο όπως παρατηρούμε στην (Εικ. 3) και το οποίο αποτυπώνεται στην Εικ. 3a ομοιάζει με αντίστοιχα μινωικά πλοία (Εικ. 3b και c), όπως εμφανίζονται στους μινωικούς σφραγιδόλιθους.
Ένα άλλο εύρημα που εικονίζεται στον βράχο σε απόσταση μικρή από την επιγραφή και το πλοίο είναι ένας σάκκος ή ασκός (Εικ. 4) δεμένος στο άνω χείλος και στην κοιλότητά του παρατηρούνται 3 κυματιστές γραμμές που δηλώνουν ότι περιεχόμενο του είναι υγρό πιθανόν νερό ή κρασί. Το στοιχείο που επιβεβαιώνει ότι το περιεχόμενο είναι κρασί, είναι το μινωικό συλλαβόγραμμα σε σχήμα V, που παρατηρείται στην κορυφή του ασκού. Το σύμβολο αυτό εμφανίζεται επάνω/δίπλα/μέσα στα 3 σύμβολα του κρασιού της Γραμμικής Α, που εμφανίζονται στη Εικ. 4a. Στα σύμβολα αυτά του κρασιού εμφανίζεται και το μινωικό συλλαβόγραμμα σε σχήμα V ή Υ, άλλοτε στην κορυφή αυτών και άλλοτε μέσα. Το συλλαβόγραμμα αυτό έχει φωνητική αξία sa και πιθανόν να προσδιόριζε το είδος του οίνου.
Σχετικά με το όνομα Κότις του μινωίτη, που άφησε το αποτύπωμα του, στην επιγραφή του Κόνγκσμπεργκ Νορβηγίας, το λεξικό του Ησύχιου αναφέρει ότι το όνομα αυτό ήταν μάλλον ένας χαρακτηρισμός ανθρώπου, που δηλώνει έναν άνθρωπο νευρικό, ευέξαπτο. Το ενδιαφέρον είναι ότι το όνομα αυτό, Κότις, το βρίσκουμε 200 χρόνια μετά σε επιγραφή της Κνωσού (Εικ. 5), που αναφέρει τον βοσκό Κότι, να βόσκει στην περιοχή Kutato 80 ευνουχισμένα αρνιά και 20 προβατίνες.[6]
Οι συμπτώσεις που παρατηρούνται στην επιγραφή της γραμμικής Α, στο μινωικό καράβι και στο προσδιοριστικό σύμβολο του οίνου στον ασκό του βράχου είναι επί πλέον στοιχεία, που οδηγούν σε μια πιθανή ερμηνεία, ότι δηλαδή κάποιος μινωίτης με όνομα Κότις υπέγραψε την δημιουργία του, η οποία για έναν ναυτικό της Εποχής Χαλκού θα ήταν ένα καράβι, ο ασκός του κρασιού και ίσως οι δώδεκα κοιλότητες να ήταν χρήσιμες ως υποδοχές σπονδών οίνου, για καλό εύπλουν, επιστροφής με το ασήμι που θα μάζεψαν.
ΠΗΓΗ: ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 9.1.2026.
[1] Βλ. σχ. Γ. Λεκάκης «Μινωίτες Κρήτες ανακάλυψαν την Γερμανία, και εξόρυσσαν ασήμι στην Νορβηγία πριν από 4.000 χρόνια», εφημ. Χρονικά Κισάμου και Σελίνου, Φεβρ. 2009. Και περ. «ΕΛΛΗΝΟΡΑΜΑ», τ. Σεπτ, 2009. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 3.10.2009.
[2] M. Jakobsson «Stone Age farmers in Sweden came from Mediterranean», Πανεπιστημιο της Ουψάλα, Science, 2012 – με συμπληρωματικά στοιχεία στο Nature Communications, 2014.
[3] ἐντύνει = ἑτοιμάζει, σπεύδει / ἐντύνειν· κατασκευάζειν / ἔντυνον = ἑτοίμασον, εὐτρέπισον (Ι 203) / ἐντύνοντο = ηὐτρέπιζον (Ω 124) AS / εντύνας = εὐτρεπίσοις (ας), κατασκευάσας. ΠΗΓΗ: Ησύχιος Λεξικόν.
[4] κοτίς, κότος = ὀργή, ἔχθρα ASn, χόλος, ἔρις ἔμμονος, καὶ ἡ ἐγκειμένη ὀργὴ. ΠΗΓΗ: Ησύχιος Λεξικόν. – ΣΧΟΛΙΟ Γ. Λεκάκη: Το όνομα Κότις / Κότυς είναι αρχαίο όνομα Θρακών βασιλέων. – ΔΙΑΒΑΣΤΕ περισσοτερα ΕΔΩ.
[6] ΣΧΟΛΙΟ Γ. Λεκάκη: Ο ελληνικός λαός ακόμη λέει την νεαρη αίγα (1-2 ετών), βετούλι < wetuna.
αρχαιος μινωιτης Κοτις αρχαια Νορβηγια επιγραφη μινωικη Γραμμικη Α γραφη διακοσμηση Τσικριτσης αρχειο επιγραφων Κνωσου, κνωσος βοσκος εγχαρακτη αρχαιοι μινωιτες Κρητες επιγραφες βραχος Κονγκσμπεργκ Kongsberg βασιλικο βουνο Νορβηγιας μεταγραφη ερμηνεια συνεδριο Δημος Ηρακλειου κρητης Νορβηγος γιαρνες Jarnes χαραγμενη χαραγμα μυτερη πετρα σκαμμα εξορυξη αργυρος χαραγμενο μινωικο καραβι πλοιο σκαφος 12 δωδεκα κυκλικα κοιλωματα, κυκλικο κοιλωμα χαρακτικη εικονα δεμενος σακκος ασκος βιβλιο ιστορια ορυχειο ασημιου πολη αρχαιοτητα 17ος 1623 20ος αιωνας μχ 1957, καθαρο ασημι Μινωιτης ταξιδι αξια χρυσος πριν 3.500 χρονια 1500 2η χιλιετια πΧ. DΝΑ σκελετος ανθρωπος 3000 – 2700 5.000 4.700 Σουηδια ανθρωποι τροφη διατροφη σιταρι Μεσογειος, γηγενεις τροφοσυλλεκτες γνωση μεταλλευμα Σκανδιναβια αιγαιακος Πολιτισμος Κυκλαδικα Τηγανοσχημα 3η ποντοπορα πλοια κουπι αιγαιοι ταξειδι Υπερβορεια Κρονια αλς θαλασσα Βαλτικη οσλο αιγαιο πελαγος Κυκλαδικο Τηγανοσχημο κυκλαδες ποντοπορο κουπια αιγαιου ταξειδια ναυτικα Υπερβορειοι συμβολο νορβηγοι θεολογος γλωσσολογος, ειδικος σημιτικες γλωσσες, ουγγαριτικη γλωσσα ελληνικη ορτουν συμβολα συλλαβη λεξεις λεξη wetu yupiti, σημιτικα μαλακο αμιγες συλλαβικη αξια γραμμικη Β, αξιες yu pi μινωικος πολιτισμος σημιτικη προελευση σημιτικη σημιτες na ko wetuna koti, Fεντυνα Κοτις εντυνας κατασκευη χαραξη κειμενο μινωικα πλοια σφραγιδολιθος ευρημα σακος ανω χειλος κοιλοτητα κυματιστη γραμμη περιεχομενο υγρο νερο κρασι στοιχειο συλλαβογραμμα σχημα V, κρασιου Υ, φωνητικη αξια σα sa ειδος οινος αποτυπωμα λεξικο Ησυχιου ονομα χαρακτηρισμος ανθρωπου, νευρικος ευεξαπτος κουτατο Kutato ευνουχισμενο αρνι προβατινα προσδιοριστικο ναυτικος Εποχη Χαλκου υποδοχη σπονδη οινου, καλος ευπλους ευπλοια επιστροφη Γερμανια, 4.000 Ουψαλα, εντυνω ετοιμαζω σπευδω εντυνειν κατασκευαζω εντυνον ετοιμασον, ευτρεπισον εντυνοντο ηυτρεπιζον εντυνας ευτρεπισοις κατασκευασας Ησυχιος Λεξικον κοτις, κοτος οργη εχθρα χολος, ερις εμμονος, εγκειμενη κοτυς Θρακες βασιλεις θρακη θραξ βασιλιας ελληνικος λαος νεαρη αιγα κατσικα βετουλι
