Ο ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ και οι μεμψιμοιροπάτριδες: Αξιολόγηση και κριτική στην ταινία του Σμαραγδή

Του Γρηγόρη Νικηφ. Κοσσυβάκη, ιστορικού συγγραφέα

Προφανώς δεν «κομίζω γλαύκα εις Αθήνας» λέγοντας ότι, είτε η παραδοχή, είτε η απόρριψη πολιτικών, επιστημονικών, καλλιτεχνικών ή ιστορικών καταγραφών και απόψεων, προϋποθέτει στοιχειωδώς την επιστάμενη γνώση τών επί μέρους λεπτομερειών αυτών, προκειμένου να υπάρξει -εν συνεχεία- η αντικειμενική ανάλυση και -εν τέλει- η δίκαιη και ορθή κριτική τους.

Στην προκειμένη περίπτωση, περί τής κινηματογραφικής ταινίας τού γνωστού σκηνοθέτη Γ. Σμαραγδή για τον εθνικό μας Κυβερνήτη Ι. Καποδίστρια, ήδη -από την έναρξη προβολής της- προκλήθηκε «έκρηξη» αντικρουόμενων κριτικών.

• ΔΙΑΒΑΣΤΕ το βιβλίο του Γ. Λεκάκη για τον Καποδίστρια, ΕΔΩ.

Κριτικών που ξεκινούν από την απαξιωτική απόρριψή της και φθάνουν μέχρι την διθυραμβική αποθέωσή της, αλλά -άς μού επιτραπεί η αίσθηση- θεωρώ, ότι κυριαρχούν σ’ αυτές οι συναισθηματικές και οι ιδεολογικές προσεγγίσεις, με εμφανή στις περισσότερες, την έλλειψη γνώσεως βασικών ιστορικών λεπτομερειών.

Ο γράφων, πιστός στην παραπάνω εκτιθέμενη εδραία άποψή μου, παρακολούθησα την ταινία με καλόπιστη διάθεση και ιδιαίτερη προσοχή, λόγω βιωματικού πατριωτικού ενδιαφέροντος, αλλά και εφοδιασμένος με τίς ειδικές γνώσεις τού ιστορικού συγγραφέως, προκειμένου να διαμορφώσω ιδία -εδραία- άποψη, τόσο καθ’ όσον αφορά την καλλιτεχνική της αρτιότητα, όσο και την πιστότητα τών περιγραφομένων ιστορικών γεγονότων.

Εν όψει όλων αυτών, τολμώ να εκφράσω την υποκειμενική γνώμη μου γι’ αυτή την τολμηρή ταινία, και σπεύδω να την χαρακτηρίσω έτσι, επειδή είμαι βέβαιος ως προς την εκ τών προτέρων γνώση τού παραγωγού-σκηνοθέτη της, ότι θα έπεφτε στα «αιχμηρά νύχια» τής αθεράπευτης εθνοφυλετικής μας παραδόσεως, να «διχονοιάζουμε» περί πάντων. (…)

Κατ’ αρχήν, λοιπόν, θεωρώ, ότι η εν λόγω ταινία θα πρέπει να καταταγεί στην κατηγορία κάποιων μνημειακών παραγωγών πού χρονικά προηγήθηκαν και επιχείρησαν -επιτυχώς- να αναδείξουν αντίστοιχα ιστορικά πρόσωπα, άλλων ευρωπαϊκών εθνών.

 Τέτοιες σπουδαίες ταινίες υπήρξαν τουλάχιστον τρείς:

• η 1η γιά την εθνική ηρωίδα τής Γαλλίας, την περίφημη Ζάν ντ’ Αρκ, με πρωταγωνίστρια την Σέρβα Μ. Γιόβοβιτς,
• η 2^η γιά τον θρυλικό ιππότη «Ελ Σίντ», εθνικό ήρωα τής Ισπανίας κατά τους επικούς πολέμους εναντίον τών αράβων, με πρωταγωνιστή τον διάσημο Τσ. Ήστον και
• η 3^η γιά τον σπουδαίο (και γνωστό παγκοσμίως, πλέον) «Bravehart, δηλαδή τον Σκοτσέζο ήρωα Ο. Ουάλλας, τραγική μορφή τών αγώνων για την ανεξαρτησία τής Σκοτίας από τον επαχθή ζυγό τής επεκτατικής Αγγλίας, με σκηνοθέτη και πρωταγωνιστή τον -κορυφαίο στο είδος του- Μ. Γκίμπσον.

Επομένως, (και κατ’ αναλογία μεγέθους και χρηματικών μέσων ως προς αυτές), από την πλευρά τής σημαντικότητος πού είχε για την γνώση τών νεοΕλλήνων περί τών εν γένει ιστορικών γεγονότων τής εθνικοαπελευθερωτικής παλιγγενεσίας μας, δηλαδή γιά την επανάσταση τών ετών 1821-1827, καθώς και όσων προηγήθηκαν, αλλά και όσων επακολούθησαν αυτής, και αφορούν την ξεχωριστή προσωπικότητα και την καίρια συμβολή σε όλα αυτά τού Ι. Καποδίστρια, Η ΤΑΙΝΙΑ ΑΥΤΗ, ΘΑ ΕΠΡΕΠΕ ΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΘΕΙ.

• ΔΕΙΤΕ το τρέιλερ ΕΔΩ.

Βεβαίως, ο Ι. Καποδίστριας δεν υπήρξε επαναστάτης μαχητής με την στενή έννοια τού όρου, όπως οι εθνικοί μας πολέμαρχοι Θ. Κολοκοτρώνης, Μ. Μπότσαρης, Γ. Καραϊσκάκης, είτε ο συγκλονιστικός στα προσωπικά τολμήματά του- «μπουρλοτιέρης» Κ. Κανάρης, είτε άλλοι πολύτιμοι ήρωές μας, οι οποίοι προφανώς θα άξιζαν μιάς κινηματογραφικής αποθανατίσεώς τους, επ’ ωφελεία τής -δυστυχώς συσκοτισμένης και απαξιωμένης γιά πολιτικές σκοπιμότητες- εθνικής ιστορικής μνήμης μας.

Και εδώ, βεβαίως, προκύπτει η τεράστια -χρόνια- ευθύνη τών εν γένει κυβερνητικών παραλείψεων για την πολύτιμη στους καιρούς μας κινηματογραφική προβολή τής ανεκτίμητης πατριωτικής προσφοράς, αλλά και τα συναρπαστικά γεγονότα των πολεμικών δράσεων τών παραπάνω εθνικών ηρώων μας!

Οι οποίες -μάλιστα- θα μπορούσαν επαρκώς να σκηνοθετηθούν από σπουδαίους σκηνοθέτες πού ανέδειξε η μεταπολεμική Ελλάδα, όπως λ.χ. ο Θ. Αγγελόπουλος, ο Π. Βούλγαρης, ο Ν. Παναγιωτόπουλος, ο Κ. Γαβράς, ο Ν. Κούνδουρος, αλλά και ο νεώτερος Γ. Λάνθιμος.

Όμως, η διορατική -πολιτική και διπλωματική- προσωπικότητα τού Καποδίστρια, αναγνωρισμένης διεθνούς αξίας, εμβέλειας και δυνατοτήτων, στον οποίο όφειλαν και οφείλουν ανεκτίμητες χάριτες -εκτός τής Ρωσίας, τής οποίας υπήρξε επί έτη ο κορυφαίος διπλωμάτης και εν τέλει Υπουργός τών Εξωτερικών- τόσο η Γαλλία, όσο και η Ελβετία, ο δε σπουδαίος ρόλος του υπέρ αυτών αναδεικνύεται με επιτυχία στην ταινία τού Γ. Σμαραγδή, συνεισέφερε υπερπολύτιμες υπηρεσίες στην Πατρίδα, εφάμιλλες με εκείνες τών παραπάνω ηρωικών πολεμάρχων μας και είναι προφανές ότι, εάν είχε επιβιώσει 5-10 χρόνια ακόμη, θα είχε θεμελιώσει μια Ελλάδα διαφορετικών προδιαγραφών και προοπτικών!

Επίσης, άποψη τού γράφοντος είναι, ότι εκ μέρους τού σκηνοθέτη υπήρξε -με εξαιρέσεις όμως- επιμελής έρευνα τών ιστορικών αρχείων και διεισδυτική προσέγγιση στους χαρακτήρες που η παρουσία τους θεμελιώνει και συνθέτει την πλοκή τής ταινίας, με κορυφαία -βεβαίως- την επιλογή τού πρωταγωνιστή Α. Μυριαγκού (παραπάνω φωτ.) – «Ι. Καποδίστρια» (ο οποίος είναι εξαιρετικός στον δύσκολο ρόλο του), αλλά και επιτυχής η επιλογή τών τόπων όπου τα γυρίσματα τής ταινίας, ιδίως στα μεγαλοπρεπή παλαιά ανάκτορα τής Αυστρίας και τής Ρουμανίας.

Ιδιαίτερη μνεία, τέλος, αξίζει να γίνει για τούς ενδιαφέροντες αλλά και αιχμηρούς διαλόγους τού Κυβερνήτη, με τον πανούργο Μέττερνιχ, υπουργό τής αυτοκρατορικής Αυστρίας (και κυνικό «Πόντιο Πιλάτο» τής παραδόσεως στους Τούρκους, τόσο τού εθνομάρτυρα Ρήγα(*), όσο και τού κορυφαίου προεπαναστατικού αρματολού Α. Βερούση, πατέρα τού ήρωα Οδ. Ανδρούτσου), όπου, «όλα τα λεφτά» είναι η αποκαλυπτική αποστροφή τού Καποδίστρια προς αυτόν, ότι: «Οι Ελληνες προσφέρουν πολιτισμό στην ανθρωπότητα εδώ και 5.000 χρόνια»(!!!)

(Εδραία ιστορική θέση, που είναι και ηχηρό ράπισμα στις ευτραφείς παρειές συγχρόνων «εχθροπάτριδων» καθηγητών και αρχαιολόγων, που θέλουν τούς ανέκαθεν γηγενείς Ελληνες (Μινύες, Μινωίτες, Μυκηναίους, Ιωνες, Δωριείς, κλπ.), απογόνους τών ανύπαρκτων «Ινδοευρωπαίων» από τίς ρωσικές στέπες…).

Ωστόσο, υποσχέθηκα να ασκήσω και αυστηρή κριτική, σε όσα και γιά όσα θεωρώ, ότι αποτελούν παραλείψεις και (αθέλητες θέλω να πιστεύω) ιστορικές παραποιήσεις, οι οποίες αφορούν πρόσωπα και γεγονότα, απολύτως σχετικά με την ταινία τού Γ. Σμαραγδή.

• ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ για την ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ του 1821, ΕΔΩ.

Και κατ’ αρχήν θεωρώ ως αναληθή και άδικη την εμφάνιση-παρουσίαση στην ταινία τής οικογένειας τών Μαυρομιχαλαίων και όχι μόνον μορφολογικά (εφ΄ όσον εντελώς αδικαιολόγητα, εμφανίζονται ως εσμός δύσμορφων αγριανθρώπων…), ενώ αληθώς επρόκειτο -γονιδιακώς- περί ανδρικών καλλονών και αυτό πιστοποιείται από τα υπάρχοντα πορτραίτα τους στο εθνικό μουσείο, όπου όλοι τους αποκαλύπτονται ως -αυτό που συνηθίζεται να λέγεται- «ομορφόσογο»!

Ο Κ. Μαυρομιχαλης.

Είναι όμως άδικη και η πλήρης αποσιώπηση, άλλως η -έστω και συνοπτική- αναφορά στόν καίριο ιστορικό τους ρόλο και ιδίως αυτόν τού ηγέτη τους Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη, τόσο στην κήρυξη τής Επαναστάσεως (την 17^η Μαρτίου 1821 στην Αρεόπολη τής Μάνης – το μνημείο της στην παρακάτω φωτ.), όσο και στις πρώτες καθοριστικές επιτυχίες, και δή την κατάληψη τής Καλαμάτας την 21^η Μαρτίου 1821, απ’ όπου και η 1^η Επαναστατική Διακήρυξη πρός τίς Ευρωπαϊκές «αυλές», υπογραφόμενη από τον ίδιο τον Πετρόμπεη!!!

• ΔΙΑΒΑΣΤΕ επίσης: Μ. Βέργου “Το ΑΙΓΙΟΝ ΑΧΑΪΑΣ η πρώτη πόλη που απελευθερώθηκε”, ΕΔΩ.

Ως επίσης και την «εκ τών ών ουκ άνευ» προσωπική συμμετοχή και συμβολή του ως αδιαμφισβήτητου αρχηγού τών Μανιατών στην απελευθέρωση τής Τριπόλεως, τής Σπάρτης, τής Μονεμβασιάς, καθώς και στην σωτηρία τού Μεσολογγίου(!!!), κατά την 1^η πολιορκία του από τούς πασάδες Κιουταχή και Ομέρ Βρυώνη, τον Δεκέμβριο 1821.

Τούς αγώνες αυτούς, «υπέγραψαν» με το αίμα τους οι Μαυρομιχαλαίοι, με κορυφαίους νεκρούς, τον αδελφό τού Πετρόμπεη, τον αρειμάνιο Κυριακούλη Μαυρομιχάλη που σκοτώθηκε μαχόμενος στην Σπλάντζα Ηπείρου(!!!) αλλά και τον πρωτότοκο γυιό του, τον εξαιρετικού χαρακτήρος Ηλ. Μαυρομιχάλη, τον επιλεγόμενο -γιά την ομορφιά του- «νεραϊδογέννητο», που έχασε την πανώρια κεφαλή του, άνισα μαχόμενος με τους Τούρκους στην Κάρυστο Ευβοίας(!!!), τρανή απόδειξη, ότι οι Μαυρομιχαλαίοι μάχονταν για την ελευθερία όλης τής Ελλάδος και όχι για «στενά συμφέροντά» τους στην Μάνη.

Και βεβαίως, δεν πρέπει να λησμονείται η καθοριστική αντίσταση και οι αποφασιστικές νίκες τών Μανιατών (αλλά και τών Μανιατισσών, με μόνα όπλα τους τα δρεπάνια τού θερισμού…), το θέρος τού έτους 1826, στην ακτή τού Δυρού και στον Πολυάραβο ή «Πολυτσάραβο» τού Ταϋγέτου, οι πρώτες εναντίον τού Ιμπραήμ και τών Αιγυπτίων, όταν η φλόγα τής Επαναστάσεως «τρεμόσβυνε», σε Μωριά και Ρούμελη.

• ΑΚΟΥΣΤΕ την εκπομπή του Γ. Λεκάκη για την δολοφονία του Καποδίστρια, που αναιρεί την κρταούσα άποψη ότι οι δολοφόνοι ήταν οι ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΑΙΟΙ, ΕΔΩ.

Εδώ θα επισημάνω τό μέγα –πολιτικό- λάθος τού Κυβερνήτη Καποδίστρια, ο οποίος, είχε μέν απόλυτο δίκιο να θέλει να θεμελιώσει τα στοιχειώδη δημόσια έσοδα τής καθημαγμένης Ελλάδος, αφαιρώντας τα από τα προνόμια και τις αυθάδεις αξιώσεις τών κακομαθημένων κοτζαμπάσηδων, αλλά απώλεσε κατάφωρα το δίκιο του αυτό, φυλακίζοντας βάναυσα τον γηραιό (γεννημένο το 1765) Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη, «πατριάρχη» τών Μαυρομιχαλαίων, και προκαλώντας άφευκτα -δεδομένων τών μακραίωνων περί βεντέττας αυστηρών ηθών και εθίμων τής Μάνης- την δολοφονία του, ενώ, ένας διπλωματικός εγκλεισμός τού Πετρόμπεη «κατ’ οίκον», με διακριτική φρούρηση, και -ίσως- δεν θα οδηγούσε τα πράγματα στα άκρα και στην στυγερή δολοφονία τού Κυβερνήτη(…)

 Αντιθέτως, απολύτως ρεαλιστική και «πιστή» στις ιστορικές πηγές, παρουσιάζεται στην ταινία, η σκοτεινή προσωπικότητα και ο δόλιος ρόλος τών κορυφαίων «σεσημασμένων μαύρων ψυχών» τής επαναστάσεως, δηλαδή:

• Aφ’ ενός τού «διχονοιοσπορέα» Αλ. Μαυροκορδάτου, ο οποίος -κατά την ιστορική άποψή μας (όπως την έχουμε καταγράψει και συγγραφικά) πλήν τών λοιπών -πολλών- δολιοτήτων του, προδήλως υπήρξε και ο ηθικός αυτουργός τής δολοφονίας τού αρχιστρατήγου τής Ρούμελης, τού Γ. Καραϊσκάκη (σε αγαστή συνεργασία με τον Αγγλο ναύαρχο Κόχραν), την 23^η Απριλίου 1827, δηλαδή την προηγουμένη τής καταστροφικής για το Ελληνικό στράτευμα, μάχης τού Αναλάτου και συντελώντας καίρια σ’ αυτήν. Αλλά και
•  αφ’ ετέρου, τού κατ’ εξοχήν «Αγγλολιροφονιά» Λάζ. Κουντουριώτη, ο οποίος, πέραν τών όσων θετικών ενεργειών του (αλλά μόνον υπέρ τής Υδρας πάντοτε…), προφανώς υπήρξε ο ηθικός αυτουργός τής εκδικητικής δολοφονίας στις 15 Δεκεμβρίου 1821, τού πλοιάρχου Αντ. Οικονόμου (παρακάτω φωτ.), πρωτοπόρου δημεγέρτη τών ναυτικών τής Υδρας, κόντρα στην εξ αρχής αντεπαναστατική στάση τών πλοιοκτητών της, αλλά και ο φανερός υποκινητής τού ναυάρχου Α. Μιαούλη (δυστυχώς), στην πυρπόληση τού ελληνικού στόλου στον Πόρο, όπως η ταινία αποκαλυπτικά την παρουσιάζει.

 Όμως, υπάρχει και μία ακόμη -ασυγχώρητη για τον γράφοντα- παράλειψη, στην -κατά τά άλλα- πολύτιμη ταινία τού Γιάννη Σμαραγδή: Σέ καμμία στιγμή τής δίωρης προβολής της δεν ακούσαμε -όπως θεωρώ, ότι θα ήταν αυτονόητο- αναφορά στο Σούλι και στους Σουλιώτες!  Αναρωτιέμαι (επειδή έχω επισημάνει και αλλού το «φαινόμενο» αυτό τής αντισουλιωτικής εμπάθειας…), εάν πρόκειται για επιλογή ένεκα πολιτικής σκοπιμότητος (…) ή για παράλειψη ένεκα ακραίας αμέλειας ή ιστορικής άγνοιας, εκδοχές οι οποίες -όμως- δεν συγχωρούνται σε μία -τέτοιων προδιαγραφών και προθέσεων- κινηματογραφική ταινία εθνικοπατριωτικής σημασίας και με διακηρυγμένη την πρόθεση τού Σμαραγδή για την αποκατάσταση τής -εν γένει- ιστορικής αλήθειας για την επανάσταση τού 1821, υπό το πρίσμα τον βίο και τα έργα τού Κυβερνήτη.

Και δεν αναφερόμαστε μόνον στην παράλειψη -έστω και ονομαστικά-μιάς απλής αναφοράς στον κορυφαίο Σουλιώτη ηγέτη, τον αδευτέρωτο ΜαρκοΜπότσαρη, ο οποίος ήδη από τον 1^ο χρόνο προσωποποιούσε -στην Ευρώπη και στην Αμερική- την ίδια την Επανάσταση τού 1821, ενώ, ως πρός τίς ηθικές και πολεμικές αρετές του παρομοιάζονταν διεθνώς με τούς αρχαίους Ελληνες πολεμάρχους και φιλοσόφους, αλλά και στους λοιπούς -ανεκτίμητης πατριωτικής προσφοράς- ήρωες Σουλιώτες αρχηγούς, Τζαβελαίους, Δρακαίους, Ζερβαίους, Μαλαμαίους, Ζαρμπαίους, κλπ., δηλαδή, στην εν γένει τεράστια προσφορά αίματος και συμβολής στην ελευθερία τής Ελλάδος, από το σύνολο τών ηρωικών Σουλιωτών και Σουλιωτισσών!

Διότι, εν τέλει, θα πρέπει κάποτε να διακηρυχθεί επισήμως ιστορικά, ότι χωρίς Σουλιώτες και Μανιάτες, η Επανάσταση τού 1821 θα είχε καταρρεύσει και παρ’ όλη την πολιτική και διπλωματική ευφυία τού σπουδαίου Καποδίστρια εκείνος δεν θα την εύρισκε προς διακυβέρνησή της (έστω και λιγόχρονη όπως την βρήκε), κυρίως χάρη στις θυσίες τους!

Αλλωστε, η μη διδασκόμενη καν στα εκπαιδευτικά ιδρύματα τής χώρας, πρώιμη (από τον Ιούνιο 1807) αγαστή συνεργασία μεταξύ τού νεαρού τότε Καποδίστρια, ως Γραμματέως τής «Ιωνίου Πολιτείας» και ηγέτη στην διοργάνωση τής άμυνας τής Λευκάδας, εναντίον τής επικείμενης εισβολής των Τουρκαλβανών τού Αλή πασά, τόσο με τούς καθημαγμένους και πεινασμένους φυγάδες στην Κέρκυρα, Σουλιώτες τού Κίτσου Μπότσαρη και τού Φώτου Τζαβέλα, όσο και με τούς οπλαρχηγούς τής Ρούμελης και τών Αγράφων, με ηγέτη τον θρυλικό Κατσαντώνη, αλλά και παρουσία τών εξόριστων Πελοποννήσιων οπλαρχηγών Θ. Κολοκοτρώνη, Νικηταρά και Αναγνωσταρά, είχε επικυρωθεί με το περίφημο «συμπόσιο» στην θέση «Μαγεμένο» τής Νικιάνας στην Λευκάδα, όπου ο Ι. Καποδίστριας εκφώνησε τον πρώτο δημόσιο πατριωτικό του λόγο, ορκίζοντας τούς αρειμάνιους οπλαρχηγούς «στο σπαθί τους» για την απελευθέρωση τού Ελληνικού Εθνους! – ΔΙΑΒΑΣΤΕ το ΕΔΩ.

Επρόκειτο για κάποιες από τίς κορυφαίες δράσεις στη ζωή τού αδικοχαμένου Κυβερνήτη μας, οι οποίες ασφαλώς και θα έπρεπε να αποθανατιστούν στην ταινία τού Ι. Σμαραγδή, έστω με την πρόσθεση στην διάρκεια τής ταινίας, μόνον πέντε λεπτών τής ώρας επί πλέον(…)

ΠΗΓΗ: ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 20.1.2026.

ΣΗΜΕΙΩΣΙΣ Γ. Λεκάκη:

(*) Ο Ρήγας στην ταινία αναφέρεται Φεραίος, επίθετο που ποτέ δεν χρησιμοποίησε. Υπέγραφε Βελεστινλής, ως από το Βελεστίνο Λαρίσης Θεσσαλίας. – ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ για τον ΡΗΓΑ, ΕΔΩ.

ΚΟΣΣΥΒΑΚΗΣ Ιστορια ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ μεμψιμοιροπατρις Αξιολογηση και κριτικη κινηματογρφαικη ταινια καποδιστριας Σμαραγδη Σμαραγδης Ρηγας Φεραιος, επιθετο υπογραφη Βελεστινλης, Βελεστινο λαρισας λαρισης λαρισα θεσσαλια

μεμψιμοιρος Κοσσυβακης, σκηνοθετης εθνικος Κυβερνητης ιστορικα γεγονοτα τολμηρη εθνοφυλετικη παραδοση διχονοια μνημειακη παραγωγη ιστορικο προσωπο ευρωπη εθνικη ηρωιδα Γαλλιας, Ζαν ντ’ Αρκ, ντ Αρκ πρωταγωνιστρια Σερβα ηθοποιο Γιοβοβιτς, σερβια θρυλικος ιπποτς Ελ Σιντ ηρωας Ισπανια επικος πολεμος αραβες πρωταγωνιστης ηστον ιστον Bravehart, Σκοτσεζος Ουαλλας, ουαλας τραγικη μορφη αγωνας ανεξαρτησια Σκωτια σκοτια επαχθης ζυγος επεκτατικη Αγγλια Γκιμπσον νεοΕλληνες εθνικοαπελευθερωτικη παλιγγενεσια επανασταση 1821 1827, προσωπικοτητα συμβολη Καποδιστριας, επαναστατης μαχητης εθνικοι πολεμαρχοι Κολοκοτρωνης, Μποτσαρης, Καραισκακης, τολμημα μπουρλοτιερη Καναρης, ηρωες εθνικη ιστορικη μνημη ευθυνη κυβερνητικες παραλειψεις προβολη ανεκτιμητη πατριωτικη προσφορα δραση Αγγελοπουλος, Βουλγαρης, Παναγιωτοπουλος, Γαβρας, Κουνδουρος, Λανθιμος διορατικη πολιτικη διπλωματικη Ρωσια κορυφαιος διπλωματης υπουργος Εξωτερικων υπεξ Γαλλια, Ελβετια, πατριδα, πολεμαρχος Ελλαδα αρχειο Μυριαγκος παλαια ανακτορα Αυστρια Ρουμανια πανουργος Μεττερνιχ, Μετερνιχ αυτοκρατορικη αυτοκρατορια κυνικος παραδοση Τουρκοι εθνομαρτυρας Ρηγας, προεπαναστατικος αρματολος Βερουσης Ανδρουτσος αποστροφη Ελληνες πολιτισμος ανθρωποτητα 5.000 χρονια πριν χρονων εχθροπατρις καθηγητης αρχαιολογος γηγενεις Μινυες, Μινωιτες, Μυκηναιοι Ιωνες, Δωριεις, απογονος ανυπαρκτοι Ινδοευρωπαιοι ρωσικη στεπα στεππα παραλειψη παραποιηση αναληθη αδικη οικογενεια Μαυρομιχαλαιων Μαυρομιχαλαιοι μορφη αδικαιολογητα, εσμος δυσμορφος αγριανθρωπος ανδρας καλλονος πορτραιτο μουσειο, ομορφοσογο αποσιωπηση, ηγετης Πετρομπεης Μαυρομιχαλης, κηρυξη 17^η 17 Μαρτιου 1821 Μαρτιος Αρεοπολη Μανης μανη λακωνια πρωτες καθοριστικες επιτυχιες, καταληψη Καλαματα μσσηνια αιγιο αχαια 21 21^η 1^η Επαναστατικη Διακηρυξη ευρωπαικη αυλη υπογραφη αρχηγος Μανιατες Τριπολις, τριπολη αρκαδια Σπαρτη Μονεμβασια σωτηρια Μεσολογγι αιτωλοακαρνανια αιτωλια πολιορκία πασας Κιουταχης Ομερ Βρυωνης, Δεκεμβριος αιμα Μαυρομιχαληδες νεκρος, αρειμανιος Κυριακουλης Μαυρομιχαλης μαχη Σπλαντζα Ηπειρου ηπειρος ομορφια νεραιδογεννητος πανωρια κεφαλη ανιση Καρυστος Ευβοια Ελλαδος συμφεροντα αντισταση νικη Μανιατισσες οπλα οπλο δρεπανι θερισμου θερος 1826, ακτη Δυρου δυρος διρος Πολυαραβος Πολυτσαραβος Ταυγετος Ιμπραημ Αιγυπτιοι μοριας Μωριας Ρουμελη πολιτικο  λαθος δικιο δημοσια εσοδα καθημαγμενη αφαιρεση προνομια αυθαδεια αξιωση κακομαθημενοι κοτζαμπασηδες φυλακη 18ος 19ος αιωνας μχ 1765 πατριαρχης αφευκτα βεντεττα βεντετα αυστηρα ηθη εθιμα δολοφονια διπλωματα εγκλεισμος κατ’ οικον διακριτικη φρουρηση, στυγερη ρεαλιστικη ιστορικες πηγες, σκοτεινη σεσημασμενη μαυρη ψυχη διχονοιοσπορεας Μαυροκορδατος δολιος ηθικος αυτουργος αρχιστρατηγος Ρουμελη συνεργασια αγγλος ναυαρχος Κοχραν αγγλια 23 23^η Απριλιου 1827, Απριλιο καταστροφικη Ελληνικο στρατευμα, Αναλατου αναλατος αγγλολιροφονιας Κουντουριωτης, θετικες ενεργειες Υδρας υδρα αυτουργια εκδικητικη 15 Δεκεμβριου 1821, Δεκεμβριος πλοιαρχος Οικονομου, πρωτοπορος δημεγερτης ναυτικοι Υδραιοι αντεπαναστατικη σταση πλοιοκτητης φανερος υποκινητης ναυαρχος Μιαουλης πυρποληση ελληνικος στολος νησος νησι Πορος, αποκαλυπτικα Σουλι Σουλιωτες αντισουλιωτικη εμπαθεια σκοπιμοτητα αμελεια αγνοια προδιαγραφες προθεση κινηματογραφος εθνικοπατριωτικη προθεση βιος εργα εργο κορυφαιος Σουλιωτης ηγετης, Μαρκος Μποτσαρης, προσωποποιηση Αμερικη ηθικη πολεμικες αρετες φιλοσοφις ανεκτιμητη πατριωτικη προσφορα ηρωες αρχηγοι Τζαβελαιοι τζαβελας Δρακαιοι δρακος Ζερβαιος, ζερβας Μαλαμαιοι Ζαρμπαιοι Σουλιωτες Σουλιωτισσες διακυβερνηση θυσια Ιουνιος 1807 γραμματεας Ιονιος ιωνια Πολιτεια διοργανωση αμυνα Λευκαδα εισβολη Τουρκαλβανοι Αλη πασας Αληπασας καθημαγμενοι πεινασμενος φυγαδες φυγας Κερκυρα, οπλαρχηγος αγραφα Κατσαντωνης, εξοριστοι Πελοποννησιοι πελοποννησος εκορια οπλαρχηγοι Νικηταρα αναγνωσταρας συμποσιο θεση Μαγεμενο Νικιανα δημοσιος πατριωτικος λογος, ορκος αρειμανιοι σπαθι ελληνικο Εθνος αδικοχαμενος