Στην πρόσφατη ταινία του με τίτλο «Καποδίστριας» ο βραβευμένος σκηνοθέτης Γ. Σμαραγδής βάζει τον Ι. Καποδίστρια να συναντά τον καγκελάριο της Αυστρίας Κλ. φον Μέττερνιχ στο Συνέδριο της Βιέννης το 1815. Εκεί ο Μέττερνιχ, υποστηρίζοντας ότι δεν υπάρχει ελληνική φυλή, έλαβε την εξής απάντηση από τον Καποδίστρια: «η φυλή για την οποία μιλώ είναι απόγονος τριών πολιτισμών: του μινωικού, του κλασσικού ελληνικού και του βυζαντινού. Ποιος άλλος λαός έχει τριπλό πολιτισμό;». Άραγε ο σημαντικότατος αυτός Έλληνας πολιτικός θα μπορούσε το 1815 ή ακόμη και μέχρι το τέλος της ζωής του να δώσει αυτήν την απάντηση;
- ΔΙΑΒΑΣΤΕ επίσης: Γ. Λεκακης “Επιτομος βιογραφια του Ι. Καποδιστρια”.
Ο σκοπός της παρούσας διάλεξης είναι διττός. Αρχικά παρουσιάζεται το αρχαιολογικό γίγνεσθαι της εποχής κατά την οποία έζησε και έδρασε ο Ι. Καποδίστριας. Περιγράφονται τόσο οι αρχαιολογικοί όροι που ήταν σε χρήση κατά την περίοδο εκείνη, όσο και τα λιγοστά μνημεία που ήταν τότε γνωστά και τα οποία σήμερα με εξαιρετική ευκολία ονομάζονται προϊστορικά, «μυκηναϊκά» ή «μινωικά». Κατόπιν εξιστορείται πώς και πότε κατασκευάστηκε ο όρος «μινωικός». Ο όρος αυτός, καθώς και οι εκφράσεις «μινωική εποχή» και «μινωικός πολιτισμός» αποτελούν επινοήσεις του Γερμανού φιλόλογου Κ. Χεκ, ο οποίος μεταξύ των ετών 1823 και 1829 εξέδωσε το πολυσήμαντο τρίτομο έργο του «Κρήτη».
Εβδομήντα χρόνια αργότερα ο Άγγλος αρχαιολόγος Ά. Έβανς στην προσπάθειά του να ερμηνεύσει τα ευρήματα που προέκυψαν από τις επιφανειακές του έρευνες στην Κρήτη κατά τα έτη 1894 – 1899 και ιδίως από τις ανασκαφές του στην Κνωσό ανέτρεξε στα έργα του Κ. Χεκ. Ενστερνίστηκε πλήρως τις ιδέες του. Χάρις στο έργο του Έβανς επικράτησε η ιδέα ενός «μινωικού» πολιτισμού, όρος που χρησιμοποιείται ευρέως ακόμη και σήμερα.
Άραγε η αναχρονιστική χρήση του όρου «μινωικός» από τον Έλληνα σκηνοθέτη είναι θεμιτή στο πλαίσιο της καλλιτεχνικής έκφρασης και δημιουργίας και ιδίως μιας βιογραφικής ταινίας, όπως αυτής του Ι. Καποδίστρια; Ή ίσως υποδηλώνει πώς εμείς οι νεότεροι Έλληνες επιθυμούμε να αντιλαμβανόμαστε το παρελθόν μας; Μήπως εν τέλει η ωραιοποίηση του παρελθόντος μας –συχνά παραποιώντας αρχαιολογικά ή ιστορικά συμπεράσματα– δεν οδηγεί παρά μόνο στη φιλαυτίαν;
ΠΗΓΗ: Νεκτ. Καραδήμας(*) διάλεξη, με τίτλο «Γνώριζε άραγε ο Ιωάννης Καποδίστριας την ύπαρξη ενός «μινωικού» πολιτισμού στην Κρήτη; Ο Καρλ Χεκ, ο Άρθουρ Έβανς και η «κατασκευή» του «μινωικού» πολιτισμού», Αιγεύς – Εταιρεία Αιγαιακής Προϊστορίας, Σουηδικό Ινστιτούτο Αθηνών, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 30.1.2026.
(*) Ο Νεκτ. Καραδήμας σπούδασε αρχαιολογία στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων. Καθηγήτριά του υπήρξε η Λ. Μαραγκού. Συνέχισε με μεταπτυχιακές σπουδές στο Παρίσι και εκπόνησε τη διδακτορική του διατριβή στο Πανεπιστήμιο του Μπρίστολ στην Αγγλία, ως υπότροφος του Ιδρύματος Κρατικών Υποτροφιών (Ι.Κ.Υ.). Έχει διδάξει προϊστορική αρχαιολογία στο Πανεπιστήμιο Κρήτης. Έχει συμμετάσχει σε πλήθος ανασκαφών και επιφανειακών ερευνών, όπως στην Αμοργό, στην Κέρο, στην Γαύδο, στην νησίδα Δία (και όχι Ντία) και στην Κνωσό. Το 2009 μαζί με άλλους αρχαιολόγους ίδρυσε την αστική μη κερδοσκοπική εταιρεία Αιγεύς – Εταιρεία Αιγαιακής Προϊστορίας, της οποίας είναι μέχρι σήμερα διαχειριστής. Από το 2011 συμμετέχει στις συστηματικές ανασκαφές του Αγίου Βασιλείου Λακωνίας υπό την αιγίδα της Εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας. Από το 2018 έως το 2022 εκπόνησε επιτυχώς μεταδιδακτορικό ερευνητικό πρόγραμμα στο Πανεπιστήμιο Κρήτης με αντικείμενο τις ανασκαφές που πραγματοποιήθηκαν στη Δυτική και τη Νότια Στοά στον Άγιο Βασίλειο. Τα αποτελέσματα της μεταδιδακτορικής έρευνας αναμένονται να δημοσιευτούν μέσα στο 2026. Μόνος ή με συνεργάτες έχει δημοσιεύσει δεκάδες άρθρα ή βιβλία για την ιστορία της αρχαιολογίας και την προϊστορική αρχαιολογία. Από το 2022 έως σήμερα εργάζεται στην Εφορεία Αρχαιοτήτων Ανατολικής Αττικής, ανασκάπτοντας τον νεολιθικό οικισμό της Νέας Μάκρης. Τα τελευταία χρόνια έχει ιδρύσει το Σπίτι του Αρχαιολόγου μέσω του οποίου παιδιά του νηπιαγωγείου και του δημοτικού –το μέλλον της χώρας μας– μαθαίνουν να αγαπούν την αρχαιολογία.
Καποδιστριας μινωικος πολιτισμος Κρητη κινηματογραφικη ταινια Καποδιστρια σκηνοθετης Σμαραγδης καγκελαριος Αυστρια Μετερνιχ συνεδριο Βιεννης 19ος αιωνας μΧ 1815 Μεττερνιχ, ελληνικη φυλη απαντηση απογονος πολιτισμοι κλασσικος ελληνικος βυζαντινος ελληνικος λαος ελληνας πολιτικος αρχαιολογια αρχαιολογικοι οροι μνημειο προιστορικο μυκηναικο μινωικο ορος μινωιτες μινωικη εποχη μινωικη επινοηση γερμανια Γερμανος φιλολογος Χεκ, 1823 1829 τριτομο εργο Κρητη αγγλος αρχαιολογος εβανς ερμηνεια ευρημα επιφανειακη ερευνα 1894 1899 ανασκαφη Κνωσος εργα ιδεεα αναχρονιστικη χρηση αναχρονισμος ελλην καλλιτεχνικη εκφραση βιογραφικη νεοτεροι ελληνες παρελθον ωραιοποιηση παραποιηση αρχαιολογικα ιστορια συμπερασματα φιλαυτια Καραδημας διαλεξη, Μαραγκου προιστορικη ανασκαφες αρχαια Αμοργος Κερος κυκλαδων αρχαιες κυκλαδες, Γαυδος, νησιδα μικρονησι νησακι Δια Ντια αγιος Βασιλειος Λακωνιας Εν Αθηναις Αρχαιολογικη Εταιρεια Στοα λακωνια Εφορεια Αρχαιοτητων Ανατολικης Αττικης, ΕΦΑ νεολιθικος οικισμος νεολιθικη εποχη Νεα Μακρη αττικη Σπιτι του Αρχαιολογου παιδια
