Από μαρμάρινο προσωπείο Διονύσου, σώζονται το άνω τμήμα του κολοσσικού προσώπου και το κάτω δεξιό της γενειάδας, τα οποία είναι συγκολλημένα. Παχειές, κοχλιωτές απολήξεις βοστρύχων ελίσσονται αντιθετικά πάνω από το μέτωπο. Η μορφή έφερε μεταλλικό στεφάνι, όπως υποδεικνύουν οι οπές στερέωσης πάνω από τις απολήξεις των βοστρύχων.
- ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΔΙΟΝΥΣΟΥ, ΕΔΩ.
Το μαρμάρινο πρόσωπο, που χαρακτηρίζεται από έντονες ασυμμετρίες, ανήκε αρχικά στο αρχαϊκό καθιστό άγαλμα του Διονύσου ΕΑΜ Γ 3897, με το οποίο και εκτίθεται στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο. Σε δεύτερη φάση, μεταποιήθηκε σε προσωπείο για να αναρτηθεί σε κάποιον ξύλινο στύλο και να αποτελέσει ένα δεύτερο λατρευτικό άγαλμα στο ιερό στο Ικάριον[1], αφιερωμένο στον ίδιο θεό, με την υπόσταση όμως του Δενδρίτη. – ΔΙΑΒΑΣΤΕ επίσης: Γ. Λεκάκης “Διονυσος, ο θεός που τα έχει 400”. Ο Δενδρίτης Διόνυσος, θεός των δένδρων και των φυτών, είναι ο προστάτης των καλλιεργειών, ιδίως της αμπέλου. – ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΔΕΝΔΡΟΛΑΤΡΕΙΑΣ, ΕΔΩ.
Σύμφωνα με την ερμηνεία του καθηγητή Γ. Δεσπίνη, η μετατροπή του προσώπου σε προσωπείο του Διονύσου συσχετίζεται με την πτώση του μαρμάρινου στεγάστρου του αγάλματος, μάλλον στο β΄ μισό του 4ου αιώνα π.Χ.[2], από την οποία προκλήθηκαν ζημιές στο πίσω μέρος της κεφαλής. Τότε απολαξεύτηκε η πίσω πλευρά της κεφαλής και προστέθηκε ένας μεγάλος οριζόντιος γόμφος ανάρτησης. Επίσης τοποθετήθηκαν νέες, ένθετες, κοχλιωτές απολήξεις βοστρύχων σε κυκλικές βαθύνσεις πάνω από το μέτωπο.
- ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΠΡΟΣΩΠΕΙΩΝ, ΕΔΩ.
Πήλινα διονυσιακά προσωπεία με λατρευτική ή αναθηματική χρήση απαντούν στην Βοιωτία και την Αττική ήδη από τα τέλη του 6ου αιώνα π.Χ., ενώ αντίστοιχα μαρμάρινα είναι γνωστά από τους πρώιμους κλασικούς χρόνους, με παραδείγματα από τον Μαραθώνα, την Αρχαία Αγορά Αθήνας και την Ακρόπολη. Στις παραστάσεις των λεγόμενων αγγείων των Ληναίων, που σχετίζονται με τα Λήναια, τα Ανθεστήρια ή άλλη διονυσιακή γιορτή στην Αθήνα, το προσωπείο του θεού είναι προσαρτημένο σε δένδρο, πεσσό ή κίονα, συνήθως τυλιγμένο με ένδυμα. Δημιουργείται έτσι η εικόνα ενός ξοάνου που συμμετέχει σε λατρευτικές τελετές. Στην αρχαία γραμματεία αναφέρονται επίσης πρώιμα αρχαϊκά προσωπεία του Διονύσου από ξύλο ή γύψο που λατρεύονταν ως ξόανα.
- Το εν λόγω μαρμάρινο προσωπείο Διονύσου εκτίθεται στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο – Χώρος έκθεσης: Αίθουσα 13 – Συλλογή Έργων Γλυπτικής, αρ. ευρ. Γ 3072 – Προέλευση: Βρέθηκε το 1888 κατά τις ανασκαφές της Αμερικανικής Σχολής Κλασσικών Σπουδών στον αρχαίο δήμο της Ικαρίας ή Ικάριον, τον σημερινό Διόνυσο Αττικής. Διαστάσεις: Ύψος 44,2 εκατ. Χρονολόγηση: 530-520 π.Χ.
ΠΗΓΗ: Ευρ. Λέκα, δρ Αρχαιολόγος, ΥΠΠΟΑ, έκθεμα του μηνός Ιουλ. 2021. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 1.8.2021.
Βιβλιογραφια (με χρονολογική σειρά):
- Buck C.D. Discoveries in the Attic Deme of Ikaria, 1888. VIII. Sculptures, AJA 5 (1889) σελ. 461-477.
- Wrede W. Der Maskengott, AM 53 (1928) σελ. 66-95.
- Willers D. Zu den Anfängen der archaistischen Plastik in Griechenland (Berlin, 1975) σελ. 33-47.
- Bald Romano I. The Archaic Statue of Dionysos from Ikarion, Hesperia 51 (1982) σελ. 398-409.
- Frontisi-Ducroux F. Le dieu-masque. Une figure du Dionysos d’Athènes (Paris, 1991)
- Τζάχου-Αλεξανδρή Ο., Απεικονίσεις των Ανθεστηρίων και ο χους της Οδού Πειραιώς του ζωγράφου της Ερέτριας, στον τόμο: J. Oakley – W. D. E. Coulson – O. Palagia (επιμ.), Athenian Potters and Painters (Oxford, 1997) σελ. 473-490.
- Schmidt S., Rhetorische Bilder auf attischen Vasen. Visuelle Kommunikation im 5. Jhd v. Chr. (Berlin, 2005) σελ. 184-186.
- Despinis G., Neues zu der spätarchaischen Statue des Dionysos aus Ikaria, AM 122 (2007) σελ. 103-137. Και Γ. Δεσπίνης – Ν. Καλτσάς (επιμ.), Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο. Κατάλογος γλυπτών, Ι.1. Γλυπτά των αρχαϊκών χρόνων από τον 7ο αιώνα έως το 480 π.Χ. (Αθήνα 2014) σελ. 221-223, αρ. Ι.1. 198, εικ. 706-709 (Γ. Δεσπίνης).
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
[1] Το Ικάριον ήταν σύμφωνα με τον μύθο ο πρώτος τόπος άφιξης του Διονύσου στην Αττική και συνδέεται με την εισαγωγή της καλλιέργειας της αμπέλου και με την γένεση της αρχαίας τραγωδίας και κωμωδίας. Ο τοπικός ήρωας Ικάριος φιλοξένησε εδώ τον Διόνυσο και διδάχθηκε από αυτόν την καλλιέργεια της αμπέλου και την οινοποιία. Από το Ικάριον καταγόταν ο Θέσπις, ο πρώτος τραγικός ποιητής, που ενέταξε στον διονυσιακό διθύραμβο τον πρώτο υποκριτή και την χρήση του προσωπείου, θέτοντας έτσι τις βάσεις της αρχαίας τραγωδίας τον 6ο αι. π.Χ.
[2] Τον 4ο αιώνα π.Χ. μαρτυρούνται επισκευές και ανανεώσεις στο ιερό και στο λατρευτικό άγαλμα του Διονύσου στο Ικάριον (επιγραφη IG II2 2851). Η κεφαλή, ενδεχομένως και άλλα τμήματα του αγάλματος φαίνεται ότι αντικαταστάθηκαν ή επιδιορθώθηκαν.
αρχαιο κολοσσικο προσωπο δενδριτης Διονυσος κολοσσιαιο Διονυσου γενειαδα κοχλιωτη αποληξη βοστρυχοι αντιθετικα μετωπο μορφη μεταλλικο στεφανι, οπη στερεωση μαρμαρινο προσωπο, εντονες ασυμμετριες, αρχαικο καθιστο αγαλμα θεος Διονυσος εκθεση Εθνικο Αρχαιολογικο Μουσειο ΕΑΜ μεταποιηση αναρτηση ξυλινος στυλος λατρευτικο ιερο ιερον Ικαριον αφιερωμα δενδρο φυτο προστατης καλλιεργεια αμπελος ερμηνεια Δεσπινης, μετατροπη πτωση μαρμαρο στεγαστρο 4ος αιωνας πΧ ζημια κεφαλη κεφαλι απολαξευση γομφος αναρτησης ενθετη κοχλιας κυκλικη βαθυνση πηλινο διονυσιακο προσωπειο λατρευτικη αναθηματικη χρηση λατρεια αναθημα Βοιωτια Αττικη 6ος μαρμαρινα πρωιμοι κλασικοι χρονοι Μαραθωνας, Μαραθων αττικης αρχαια Αγορα αθηνας αθηνων αθηνα ακροπολη ακροπολις παρασταση αγγειο Ληναια Ανθεστηρια διονυσιακη γιορτη αρχαια εορτη Αθηναι προσαρτημενο δενδρο, πεσσος κιονας, τυλιγμενο ενδυμα προσαρτηση δεντρο, ενδυση εικονα ξοανο τελετη αρχαια ελληνικη γραμματεια πρψιμο αρχαικο ξυλο γυψος Συλλογη εργων Γλυπτικης, 19ος μχ 1888 ανασκαφη Αμερικανικη Σχολη Κλασσικων Σπουδων αρχαιος δημος Ικαριας Ικαρια 530 520 Λεκα, αρχαιολογια βρεντε Wrede μασκα Maskengott, πλαστικη τεχνη βερολινο masque τζαχου Αλεξανδρη χους οδος Πειραιως ζωγραφος της Ερετριας, Ερετρια ευβοια οξφορδη Καλτσας γλυπτα αρχαικα χρονια 7ος 480 μυθο ελληνικη μυθολογιαι πρωτος αφιξη εισαγωγη καλλιεργεια αμπελος γενεση πρωτη αρχαια τραγωδια κωμωδια ηρωας Ικαριος φιλοξενια διδασκαλια αμπελι οινος οινοποιια Θεσπις, αρχαιοτερος πρωτος τραγικος ποιητης, ποηση διονυσιακος διθυραμβος υποκριτης χρηση 6ος 4ος επισκευη επιγραφη αντικατασταση επιδιορθωση
