Του Γιώργου Λεκάκη
Μια ανάλυση βραχιολιών, που ανακτήθηκαν από τον τάφο της βασίλισσας και βασιλοκόρης Hétep-Hérès > Hetepheres / Ετεφέρες Α΄ / Ετεφέρης της Αιγύπτου, ήδη από την δεκαετία του 1920, δείχνει ότι το ασήμι προήλθε από τα νησιά του Αιγαίου της Ελλάδας.
Η ανασκαφή της Γκίζας ξεκίνησε το 1902, από μια κοινή αποστολή του Πανεπιστημίου του Χάρβαρντ και του Μουσείου Καλών Τεχνών της Βοστώνης. Η σαρκοφάγος και τα ταφικά έπιπλα ανακαλύφθηκαν το 1925, δίπλα στις πυραμίδες (συγκεκριμένα δίπλα στην Πυραμίδα του Χέοπα, στο ορυχείο G7000x). Η κατάσταση του τάφου ήταν αρκετά καλή και το μεγαλύτερο μέρος του περιεχομένου ήταν άθικτο. Παρ’ όλο που η σαρκοφάγος ήταν σφραγισμένη έλειπε η μούμια της.
Υπαντρεμένη με τον βασιλιά Σώρι (> Sneferu) και μητέρα του Χέοπος / Khufu, κατασκευαστή της Μεγάλης Πυραμίδας της Γκίζας, η «σύντροφος του Ώρου», Hetephheres πιστεύεται ότι πέθανε μεταξύ 2589 και 2566 π.Χ.
Η κ. K. Sowada (του Πανεπιστημίου Macquarie) είπε ότι δεν είναι γνωστές τοπικές πηγές αργύρου στην Αίγυπτο, και προηγουμένως είχε θεωρηθεί ότι το ασήμι είχε εξαχθεί από τοπικές πηγές χρυσού, που είχαν υψηλή περιεκτικότητα σε άργυρο. Όμως, οι αναλογίες των ισοτόπων μολύβδου στα βραχιόλια έχουν βρεθεί ότι συνάδουν με μεταλλεύματα από τις Κυκλάδες (Σέριφο, Ανάφη, Κέα, Κύθνο), και ίσως το Λαύριο της νοτιοανατολικής Αττικής.
Είναι απίθανο οι Αιγύπτιοι να ταξίδεψαν στην Ελλάδα για να αποκτήσουν το μέταλλο, εξήγησε η κ. Sowada. Αντίθετα, το ασήμι είναι πιθανόν να πέρασε:
- είτε απ’ ευθείας από Έλληνες εμπόρους-ναυτικούς στην Κρήτη κι απ’ εκεί στην Αίγυπτο,
- είτε από μέσω Κρήτης – Κύπρου στην αρχαία ελληνική πόλη (στην έκταση του νυν Λιβάνου), Βύβλο, έναν γνωστό εμπορικό εταίρο της Αιγύπτου, πηγή του κέδρου του λιβάνου.
«Επομένως, αυτά τα βραχιόλια αντιπροσωπεύουν μια πολύ, πολύ μοναδική ευκαιρία να κατανοήσουμε όχι μόνο τις τεχνικές κατεργασίας μετάλλων αυτήν την εποχή, αλλά και τα εμπορικά δίκτυα που υπήρχαν, τα οποία είναι πολύ σημαντικά για την κατανόηση της εμφάνισης του αιγυπτιακού κράτους», κατέληξε η κ. Sowada.
Η ανακάλυψη αυτή δείχνει ότι η Αίγυπτος, από εκείνην την μακρυνή εποχή, είχε ένα εκτεταμένο εμπορικό δίκτυο που έφτανε μέχρι και την Ελλάδα.
ΠΗΓΗ: K. Sowada «Analyses of queen Hetepheres’ bracelets from her celebrated tomb in Giza reveals new information on silver, metallurgy and trade in Old Kingdom Egypt, c. 2600 BC», Journal of Archaeological Science: Reports, Vol. 49, 1.6.2023, 103978. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 2.6.2023.
Highlights•Imported silver alloyed with gold was used in early Old Kingdom Egypt.
•The likely origin of silver was mines in the Cyclades (Aegean islands, Greece).
•Early Egyptian metallurgy involved hammering cold-worked metal and annealing.
•Early third millennium BC east Mediterranean trade networks included the Aegean region.
Abstract
Egypt has no domestic silver ore sources and silver is rarely found in the Egyptian archaeological record until the Middle Bronze Age. Bracelets found in the tomb of queen Hetepheres I, mother of pyramid builder king Khufu (date of reign c. 2589–2566 BC), form the largest and most famous collection of silver artefacts from early Egypt, but they have not been analysed for decades. We analysed samples from the collection in the Museum of Fine Arts, Boston using bulk XRF, micro-XRF, SEM-EDS, X-ray diffractometry and MC-ICP-MS to obtain elemental and mineralogical compositions and lead isotope ratios, to understand the nature and metallurgical treatment of the metal and identify the possible ore source. We found that the pieces consist of silver with trace copper, gold, lead and other elements. The minerals are silver, silver chloride and a possible trace of copper chloride. Surprisingly, the lead isotope ratios are consistent with ores from the Cyclades (Aegean islands, Greece), and to a lesser extent from Lavrion (Attica, Greece), and not partitioned from gold or electrum as previously surmised. Sources in Anatolia (Western Asia) can be excluded with a high degree of confidence. Imaging of a cross-section of a bracelet fragment reveals that the metal was repeatedly annealed and cold-hammered during creation of the artefacts. The results provide new information about silver ore sources, commodity exchange networks and metallurgy in Egypt during the Early Bronze Age.
