…τον ηράσθη η Σελήνη
Ο Ενδυμίων ήταν ένα έξοχο και ευμορφότατο παλληκάρι, υιός του Αεθλίου (ή – κατ’ άλλους – του Διός) και της θυγατέρας του Αιόλου, Καλύκης. Για την καταγωγή του «ερίζουν» Ηλεία, Αρκαδία, Σπάρτη και Καρία! Στο όρος Λάτμος της Καρίας και στην Ήλιδα (στην είσοδο του σταδίου της Ολυμπίας) έδειχναν τον τάφο του.
Σελήνη και Ενδυμίωνσε ερωτική σκηνή. Ανάγλυφο γύψινο του 1ου αι. μ.Χ. Από το Μουσείο της Καμπούλ του Αφγανιστάν!
Επειδή ο πατέρας του – υιός του Διός και της Πρωτογένειας – (επαν)αναβίωσε τους Ολυμπιακούς Αγώνες, κάποιοι εξάγουν το συμπέρασμα, πως εξ αιτίας του οι συμμετέχοντες σε αυτούς ονομάσθησαν αθλητές και οι αγώνες τους, άθλοι! Αλλά και ο υιός του, αναφέρεται ως ιδρυτής του αγωνίσματος του δρόμου. – ΔΕΙΤΕ την ομιλία του Γ. Λεκάκη “Οι… Ολυμπιακοί Αγώνες ιδρύθηκαν χιλιάδες χρόνια πριν το 776 π Χ.”, ΕΔΩ.
Ο Ενδυμίων δεν ήταν μόνο ήταν υπερβολικά ωραίος, αλλά και φημισμένος αστρολόγος. Για τούτο τον έλεγαν και σοφό.
Στην Σπάρτη έσμιξε με την θυγατέρα του Αρκάδα Υπερίππη και λατρεύθηκε ως επιχώριος. Το ίδιο και στην Αρκαδία, στην Θεσσαλία, και την Αιτωλία.
Έγινε βασιλεύς της Ήλιδος και απέκτησε και άλλα παιδιά:
- τον Επειό (γενάρχη των προ-Ηλείων),
- τον Αιτωλό (γενάρχη των Αιτωλών),
- τον Παίωνα (γενάρχη των Μακεδόνων Παιόνων),
- τον Ιτωνό,
- την Ευρυκύδη, κ.ά.
Όταν απέθανε, ο Ζευς, εκτιμώντας την αξία και την ομορφιά του, του παρεχώρησε θέση στα ουράνια παλλάτια. Το κάλλος του σκανδάλισε ακόμη και την Ήρα! Τότε, ο Δίας, επειδή είδε τον Ενδυμίωνα να ανταποκρίνεται στον πόθο της θεάς, τον… κατακρήμνισε στον Άδη.
Ο Ενδυμίων κοιμάται και Έρωτες με δάδες οδηγούν την Σελήνη προς αυτόν. Μαρμάρινο γλυπτό του 3ου αι. μ.Χ. [72,39 εκατ. ύψος]. Στο Met / Metropolitan Museum of Art.
Κατ’ άλλη, όμως, μεταγενέστερη παράδοση, ο ήρωάς μας τιμωρήθηκε να υποπέσει σε μακρύ (αιώνιο) ύπνο, σε σπήλαιο του Λάτμου, όπου υπήρχε στόμιο του Άδη. Την τιμωρία ζήτησε η υψιπύλη Σελήνη, η οποία τον ηράσθη παράφορα, για να διατηρηθεί αιώνιο το κάλλος του νεανία. Από αυτόν τον μύθο έμεινε η φράση «Ενδυμίωνος ύπνος» ή «Ενδυμίωνος ύπνον καθεύδεις», για όποιον κοιμάται μακρύ και μακάριο ύπνο. Άλλωστε αυτό σημαίνει και το όνομά του: Εν + δύμη / δύσμη, ο ευρισκόμενος σε δύση / βύθιση…
Το αρχαίο δίπτυχο / dittico Queriniano, πιθανότατα φιλοτεχνήθηκε για να έναν γάμο. Αποκτήθηκε από τον καρδινάλιο A. M. Querini, ο οποίος το κληροδότησε στην πόλη για να εκτεθεί στο κοινό. Έγινε μέρος του Museo dell’Era Cristiana τον 19ο αιώνα και από τον 20ό αιώνα αποτελεί πλέον μέρος των συλλογών του Museo di Santa Giulia στην Μπρέσια. Σε μία από τις πτέρυγές του φέρει μια χάραξη, που υποστηρίζει ότι τον 15ο αιώνα ήταν ιδιοκτησία του ευγενή P. Barbo. Μέρος του γείσου της μίας πτέρυγας φιλοτεχνήθηκε τον 19ο αιώνα. Οι πίνακες / πτυχές του, απεικονίζουν δύο διάσημα ερωτευμένα ζευγάρια από την ελληνική μυθολογία: Την Σελήνη και τον Ενδυμίωνα στα αριστερά και την Φαίδρα και τον Ιππόλυτο στα δεξιά. Κάθε ζευγάρι πλαισιώνεται από δυο κορινθιακούς κίονες και μια αψίδα από κέλυφος κογχυλιού (συμβολο της θεάς του Έρωτος Αφροδίτης).
Άλλος μύθος λέει πως η ιλάειρα (= πρόσχαρη) Σελήνη τον είδε και τον αγάπησε «για την έξοχή ωραιότητά του», όταν ο νέος έβοσκε τα πρόβατά του στον Λάτμο και κάποια στιγμή κοιμήθηκε ανάμεσα στο ποίμνιό του. Έκτοτε, η ουράνια θεά κατέβαινε πολλάκις από το νυκτερινό βασίλειό της για να τον επισκεφθεί! Ο έρωτάς τους έμεινε παροιμιώδης και οι δυο έζησαν υποδειγματικό βίο ευτυχισμένων εραστών. Μαζί απέκτησαν ούτε μία-ούτε δύο, αλλά 50 θυγατέρες!
Σελήνη και Ενδυμίων σε ερωτική σκηνή. Αρχαία τοιχογραφία του 1ου αι. μ.Χ. από το Casa del Centenario στην Πομπηία.
Μάλιστα, ο Ενδυμίων ετιμάτο με χρυσελεφάντινο άγαλμα στον θησαυρό των Μεταποντίων στην Ολυμπία.
Ο βίος του ενέπνευσε πολλούς αρχαίους γλύπτες και ζωγράφους.
Ο Ενδυμίων κοιμάται και ο Έρως τον ξεσκεπάζει, για να δει το κάλλος του η Σελήνη. Λεπτομέρεια από πίνακα του J. M. Langlois (1779-1838).
Αλλά και νεώτερους Έλληνες ποιητές, όπως τον Γιαννιώτη Ι. Βηλαρά (1771-1823), ο οποίος κάνει μνεία γι’ αυτόν στο ποίημά του «Η Χλόη»:
Τηράς την ψεύτρα Άρτεμι; Δεν ξέρεις, σε γελάει
και με τον Ενδυμίωνα κρυφά συχνομιλάει…
Σήμερα, το όνομά του φέρει και αστεροειδής (αρ. 342), ανακαλυφθείς από τον M. Wolf στην Χαϊδελβέργη (στις 17.10.1892), αλλά και κρατήρας της Σελήνης, ώστε να συνεχίζει να είναι στην αγκαλιά της…
ΠΗΓΗ: ομότιτλο άρθρο του Γ. Λεκάκη στην στήλη του “Ελληνικο Λεξικο” στην εφημ. “Έθνος της Κυριακής”, 16.2.2003. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 17.2.2003.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:
- Ησίοδος, Φερεκύδης, Νίκανδρος, Θεόπομπος, Στράβων (14,636), Παυσανίας (5,15 – 6, 19,11, 20,9), κ.ά.
Ο Ενδυμίων και η Σελήνη, εν μέσω πολλών Ερώτων. Ανάγλυφο από σαρκοφάγο – Μουσείο Βατικανό.
