Του Γιώργου Λεκάκη
Στα γερμανικά, ο όρος Galeriegrab (= Τάφος Πινακοθήκης / Γκαλερί) αναφέρεται σε μεγαλιθικές κατασκευές της Λίθινης Εποχής, δηλαδή ντολμέν, τα οποία αποτελούνται από δύο παράλληλες σειρές από όρθιες πέτρες και επιστέγασμα, το οποίο στηρίζεται στην κορυφή.
- ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΜΕΓΑΛΙΘΙΚΩΝ ΜΝΗΜΕΙΩΝ, ΕΔΩ.
Ο Μεγαλιθικός Τάφος του Züschen I ανήκει στην Νεολιθική εποχή, και στον λεγόμενο “Πολιτισμό Wartberg“, ο οποίος επήρε το όνομά του από τον κοντινό πυραμιδοειδή λόφο Wartberg (παρακάτω φωτ.)
…κοντά στο Κίρχμπεργκ (όπου εντοπίστηκαν ίχνη οικισμού). Έχει τις αρχαιότερες γνωστές βραχογραφίες που απεικονίζουν άμαξες στην Κεντρική Ευρώπη (ζεύγη βοδιών με ρυμουλκό άξονα και άμαξα).
- ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΒΡΑΧΟΓΡΑΦΙΩΝ, ΕΔΩ.
Ο μεγαλιθικός τάφος είναι εξαιρετικά καλοδιατηρημένος. Πρόκειται για έναν από τους 4 γνωστούς παρόμοιους τάφους στην περιοχή.
Με συνολικό μήκος 20 μ., αυτός ο μνημειώδης τάφος είναι αρκετά μεγάλος και αποτελεί μαρτυρία της τεράστιας συλλογικής προσπάθειας κοινωνίας ανθρώπων, που ζούσαν εδώ κατά την 4η – 3η χιλιετία π.Χ. Οι πλάκες ψαμμίτη που χρησιμοποιήθηκαν προέρχονται από μια πηγή που απέχει 1,3 χλμ. Προφανώς, δεν πρόκειται για διάσπαρτους βράχους που μεταφέρθηκαν από παγετώνες της Εποχής των Παγετώνων, αλλά για όγκους ψαμμίτη που εξορύχθηκαν από λατομείο. Αυτό είναι ιδιαίτερα αξιοσημείωτο, αν αναλογιστεί κανείς ότι κατά την Νεολιθική εποχή – επισήμως – δεν υπήρχαν σιδερένια εργαλεία! Η κατασκευή του τάφου ήταν αρχικά καλυμμένη με πλάκες ψαμμίτη και έναν χωμάτινο τύμβο.
Αναλυτικότερα:
- Ο τάφος Züschen I (ή Lohne) είναι ένας προϊστορικός μεγαλιθικός τάφος, που βρίσκεται σε χωράφι, μεταξύ των Fritzlar Züschen στον 51o παράλληλο [51.17381434758164, 9.240630773427483] και Lohne, στην περιοχή Schwalm-Eder της βόρειας Έσσης Γερμανίας. Είναι ένας από τα σημαντικότερα παραδείγματα του είδους του. Λόγω των εγχάρακτων εικονογραφικών συμβόλων του (βραχογραφίες), κατέχει μια ξεχωριστή θέση ανάμεσα στα μεγαλιθικά μνημεία, που εξ αυτού ονομάσθηκαν «τύπου Züschen». Ευρίσκεται περίπου 900 μ. ανατολικά του Τσούσεν και 2 χλμ. δυτικά του Λόνε. Το οικόπεδο είναι γνωστό ως “Engelshecke” (παρακάτω φωτ.).
- Ο διαμήκης άξονάς του φαίνεται να ευθυγραμμίζεται με τον λόφο Βάρτμπεργκ, που βρίσκεται 4,9 χλμ. Α.-ΒΑ. Περίπου 1 χλμ. Α.-ΝΑ. του τάφου ευρίσκεται ένας άλλος οχυρωμένος οικισμός του Πολιτισμού Βάρτμπεργκ στον λόφο Χάζενμπεργκ.
- Ο τάφος Züschen II ανακαλύφθηκε ολοσχερώς κατεστραμμένος ήδη από το 1894. Τα ερείπιά του ερευνήθηκαν αρχαιολογικώς, μαζί με τον Züschen I το 1894, το 1939 και το 1949.
- Στα 400 μ. Α. βρισκόταν ο τάφος Züschen IV. Ανακαλύφθηκε το 1966. Αλλά οι ανασκαμμένες πλάκες τοίχου αυτού του τάφου, έχουν έκτοτε… εξαφανιστεί!
- Στα 2,5 χλμ. Α. του Τάφου I βρισκόταν ο τάφος Züschen III. Κατεστράφη γύρω στο 1900.
Σε ελαφρώς μεγαλύτερη απόσταση, υπάρχουν τρεις ακόμη τάφοι:
- 4,7 χλμ. ΒΔ. του Züschen I βρίσκεται ο τάφος Altendorf
- 5,1 χλμ. Α. – ΒΑ. βρίσκεται ο τάφος Gleichen και
- 8,8 χλμ. Α. – ΒΑ. ευρίσκεται ο τάφος Lautarius κοντά στο Gudensberg.
Όλοι αυτοί αποτελούν την «Ομάδα Züschen».
Τα ευρήματα
Τα ερείπια ήταν διάσπαρτα με πολυάριθμα ανθρώπινα οστά. Δεδομένου ότι μόνον 27 σκελετικά υπολείμματα βρέθηκαν στην βάση του ταφικού θαλάμου, και αυτά τα οστά ήταν έντονα αναμεμειγμένα και όχι πλέον σε ανατομική τάξη ή σε ευθεία γραμμή, μπορεί να υποτεθεί ότι ο αρχικός αριθμός ταφών ήταν σημαντικά μεγαλύτερος. Η πρώιμη καταστροφή του ταφικού θαλάμου και των πλακών οροφής πρέπει να συνέβη πριν από τον 10ο – 9ο αιώνα π.Χ., καθώς ανακαλύφθηκαν τα υπολείμματα μιας μεταγενέστερης ταφής από την περίοδο Urnfield. Κάρβουνο και στάχτη βρέθηκαν σε διάφορες τοποθεσίες, ιδιαίτερα κοντά στα θραύσματα οστών στην πέτρα της πόρτας και στην νοτιοδυτική τελική πλάκα. Ωστόσο, τα ανθρώπινα οστά δεν παρουσιάζουν σημάδια καύσης. Ένα συνεχές στρώμα στάχτης ανακαλύφθηκε επίσης στο κέντρο του προθαλάμου.
Τα περισσότερα από τα ευρήματα πιθανότατα προέρχονται από τον κύριο θάλαμο και επομένως τοποθετήθηκαν μαζί με τον νεκρό στην ταφή. Εκτός από τα σκελετικά υπολείμματα και τα οστά βοοειδών, βρέθηκε πολύ λίγη κεραμική, καθώς ο τάφος είχε καταστραφεί ενωρίς. Ανακαλύφθηκαν επίσης:
- μερικά λίθινα και οστέινα εργαλεία: μια σμίλη, μια αιχμή και μια αιχμή βέλους
- ένα πήλινο κύπελλο, θραύσμα κυπέλλου παρόμοιου με αυτά που βρέθηκαν στον τάφο Lohra.
- μια φιάλη με “κολάρο” που ανήκε στον Πολιτισμό των Σκανδιναβικών Χωνοδοχείων. Αυτή η φιάλη, πιθανότατα, χρησιμοποιείτο για την αποθήκευση φυτικών ελαίων ή θείου, τα οποία χρησιμοποιούνταν ως φάρμακα.
- ένα γιγάντιο ποτήρι πιθανότατα προέρχεται από δευτερογενή ταφή
- όπλα: λεπίδες μαχαιριών, λαβές δρεπανιού από πυριτόλιθο, μικρά τραπεζοειδή τσεκούρια από σχιστόλιθο Wieda.
Βραχογραφήματα
Ανάμεσα στα πιο εντυπωσιακά ευρήματα της ανασκαφής είναι τα χαραγμένα σύμβολα. Χρησιμοποιώντας ίσως ένα πρώιμο μεταλλικό εργαλείο, διατάχθηκαν σε γραμμές εσοχές που μοιάζουν με κουκκίδες. Ένα επαναλαμβανόμενο σύμβολο είναι μια γραμμή με ένα ανοικτό, ημικυκλικό σχήμα, που επικαλύπτεται από αυτήν. Ερμηνεύεται ως απεικονίσεις βοοειδών. Τις περισσότερες φορές, δύο βοοειδή συνδέονται με μια γραμμή με δύο τονισμένα άκρα. Η απεικόνιση θα μπορούσε να αντιπροσωπεύει ένα άροτρο. Λιγότερο συχνά, τα σύμβολα συνδέονται με έναν ζυγό και ένα κοντάρι, σχηματίζοντας άμαξες / κάρα. Εάν όντως απεικονίζεται ένα κάρο[1], θα ήταν μια από τις αρχαιότερες απεικονίσεις τροχών στην ανθρώπινη ιστορία!
Επί πλέον, ένα πρόσωπο απεικονίζεται στην πέτρα Β2. Με βάση τις συγκρίσεις με άλλες απεικονίσεις στην Γαλλία, αυτό το πρόσωπο ερμηνεύεται ως εικόνα της Μεγάλης Θεάς ή Θεάς Ντολμέν, της οποίας το χαρακτηριστικό είναι ένα άρμα που σύρεται από βόδια, όπως της θεάς του ελληνικού πανθέου Ήρας, η οποία στην γερμανική μυθολογία έγινε Herta Nerthus / Terra Mater (Μητέρα Γη < αρχαία θεά Γαία των Ελλήνων) και κατ’ αντιγραφήν το άρμα της, επίσης έσερναν βόδια. – ΠΗΓΗ: Τάκιτος.
Τα εικονογραφικά σύμβολα ίσως αντανακλούν τις ιδέες μιας θρησκείας της Λίθινης Εποχής!
Αντίγραφο του χώρου ταφής υπάρχει στο Κρατικό Μουσείο της Έσσης στο Κάσελ.
Ανασκαφές
Χρόνια πριν από την πραγματική ανακάλυψη του τάφου, ένας μυλωνάς, ο Schmalz από το Züschen είχε συναντήσει μια σειρά από ογκόλιθους ψαμμίτη που εμπόδιζαν την εργασία του, ενώ καλλιεργούσε το χωράφι του. Και μετακίνησε τις πέτρες. Την άνοιξη του 1894 ο επιθεωρητής R. Gelpke, από το κάστρο Garvensburg, που τότε ήταν υπό κατασκευήν στο Züschen, παρατήρησε την ασυνήθιστη παρουσία ψαμμίτη στην κορυφή του λόφου. Πείστηκε ότι οι δύο σειρές από κάθετα τοποθετημένες πλάκες πρέπει να ήταν προϊστορικό εύρημα. Έπεισε τον γαιοκτήμονα να επιτρέψει την αφαίρεση του χώματος μόνο από τα δύο άκρα. Αυτό αποκάλυψε θραύσματα και οστά.
Η πρώτη γνωστή φωτογραφία του τάφου, του 1894.
Στην συνέχεια ειδοποιήθηκε ο ιδιοκτήτης του Garvensburg, W. Garvens, ενημέρωσε αρχαιολόγους και ο τάφος αποκαλύφθηκε, υπό την επίβλεψη του τ. διευθυντή των Κρατικών Μουσείων του Κάσελ, J. Boehlau. Η έρευνα όμως ξεκίνησε το… 1939, από τον Ό. Ούεντσε (του Γραφείου Αρχαιολογίας στο Μάρμπουργκ) στους τάφους Τσούσεν Ι και ΙΙ. Αλλά λόγω της έναρξης του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, αναγκάστηκε να αναστείλει την έρευνά του. Μπόρεσε να την επαναλάβει το 1949! Εδημοσίευσε τα ευρήματά του το 1958.
Ο τάφος προστατεύτηκε το 1986 (παραπάνω φωτ.)!!!
Ο ορθογώνιος / μακρόστενος ταφικός θάλαμος, σκαμμένος στο έδαφος, έχει μήκος 20 μ. και πλάτος 3,5 μ. (παραπάνω φωτ.). Είναι κατασκευασμένος από ορθογώνιες πλάκες ψαμμίτη – αλλά ψαμμίτης δεν υπάρχει σε αυτήν την πλευρά του ρέματος Έλβα. Οι μακριοί τοίχοι αποτελούνται από δύο σειρές από 12 πέτρες η κάθε μία, εκ των οποίων η μία λείπει. Οι κοντές πλευρές αποτελούνται από μία μόνο πλάκα η κάθε μία.
Μια πλάκα χωρίζει τον πραγματικό ταφικό θάλαμο από έναν μικρό προθάλαμο, μήκους 2,5 μ.
Αυτή η πλάκα έχει ένα κυκλικό άνοιγμα στο κέντρο, την λεγόμενη «τρύπα της ψυχής», διαμέτρου 50 εκατ., η οποία μπορεί να ερμηνευτεί ως είσοδος – πόρτα μεταξύ των ζωντανών και των νεκρών για τις θυσιαστικές τελετές που ελάμβαναν χώρα στον προθάλαμο. Η οπή-πέρασμα της ψυχής, από τον έναν κόσμο στον άλλον…
Δεν μπορεί να αποδειχθεί εάν το άνοιγμα ήταν κλειστό, όπως συμβαίνει με συγκρίσιμες κατασκευές στην Γαλλια.
Το δάπεδο του προθαλάμου αποτελείται από πηλό. Υπολείμματα μιας πλάκας που βρέθηκαν μέσα στον τάφο υποδηλώνουν επένδυση. Η ανακάλυψη λίθων εκτός της περιοχής υποδηλώνει την παρουσία ενός σωρού από χώμα.
Η περιοχή γύρω από τον τάφο, της Έσσης, χαρακτηρίζεται από επιφάνειες “ψαμμίτη Bunter” με διάσπαρτες εμφανίσεις βασάλτη. Εξετάστηκαν 25 λίθινες πλάκες. Βρέθηκε ότι το δομικό υλικό αποτελείται από τις στρώσεις Wilhelmshausen του σχηματισμού Solling, οι οποίες ταξινομούνται ως “ψαμμίτης Μέσου Bunter”. Οι αποστάσεις εξόρυξης που προσδιορίστηκαν είναι 1.300 μ. βόρεια και 1.000 μ. νότια. Κατά την νεολιθική περίοδο, ίσως έγινε εξόρυξη από την επιφάνεια του εδάφους. Λόγω της αμμώδους δομής τους, οι πέτρες είναι σχετικά μαλακές. Η δημιουργία της κυκλικής οπής στην πέτρα της πόρτας και η διακόσμησή της με εγχάρακτα σχέδια δεν παρουσίασε καμμία δυσκολία.
- Από το Μάιντς ή την Φρανκφούρτη, είναι ο μοναδικός μεγαλιθικός τάφος τέτοιου μεγέθους! Ευρίσκεται περίπου 30 χλμ. νοτιοδυτικά του Κάσελ. Συνδυάζεται με μια στάση στο Φρίτσλαρ (Fritzlar) και τον «Γκράουερ Τουρμ» (Grauer Turm – Γκρίζος Πύργος).
ΠΗΓΗ: Γ. Λεκακης «Συγχρονης Ελλαδος περιηγησις». ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 7.5.2006.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
- Anati E., κ.ά. «The Züschen I Megalithic Monument (Kassel, Hessen) and its Engravings, Animal Traction, Ploughs, Carts and Wagons in Neolithic Europe», Instituto de Arqueologia e Paleociências, Lissabon 2013 – μονογραφία, βασιζόμενη στην έρευνα του 1974, με σχέδια των τάφων του Züschen.
- Schierhold K. «Der Bauplatz für ein Grab – Rohstoff- und Raumnutzung in der hessisch-westfälischen Megalithik», στο «Neolithische Monumente und neolithische Gesellschaften. Beiträge der Sitzung der Arbeitsgemeinschaft Neolithikum während der Jahrestagung des Nordwestdeutschen Verbandes für Altertumsforschung e. V. in Schleswig», 9-10.10.2007 (Varia neolithica, 6 = Beiträge zur Ur- und Frühgeschichte Mitteleuropas, 56), εκδ. Beier & Beran, Langenweissbach 2009. Και διατριβή για τις μεγαλιθικές δομές στην Έσση και την Βεστφαλία, 2012, με πλήρη συλλογή των ευρημάτων από τον τάφο.
ΣΗΜΕΙΩΣΙΣ:
[1] Παρόμοιες βραχογραφίες με άμαξες που σέρνονται από βόδια, αλλά πολύ νεώτερες, υπάρχουν στην Βαλκαμόνικα, κοντά στο Κάπο ντι Πόντε, στην βόρεια Ιταλία και στις Λιγουριανές Άλπεις στο Μον Μπέγκο της Γαλλίας.
αρχαιοι νεολιθικοι μεγαλιθικοι Ταφοι οπη ψυχης αρχαιοτερες βραχογραφιες απεικονιση αμαξα τροχος 4η χιλιετια πΧ Λεκακης αρχαιο προσωπο πετρα Γαλλια, ερμηνεια Μεγαλη μητερα Θεα Ντολμεν, χαρακτηριστικο αρμα βοδια, ελληνικο πανθεο ηρα γερμανικη μυθολογια χερτα νερθους Herta Nerthus / Terra Mater Μητερα Γη γαια αντιγραφη βοδι Τακιτος
