Του Γιώργου Λεκάκη
Είναι γνωστό ότι στα αρχαία ελληνικά ταφικά έθιμα περιλαμβάνονταν φυτά.
Το ζήτημα του κατά πόσον και με ποιον τρόπο τα βοτανικά κατάλοιπα ενδέχεται να υποδηλώνουν τελετουργικές δραστηριότητες έχει συζητηθεί σπάνια στο πλαίσιο της Κύπρου της Ύστερης Εποχής του Χαλκού. – ΔΙΑΒΑΣΤΕ επίσης: Γ. Λεκάκης “Η χαλκίτις Κύπρος”. Νέα στοιχεία από ταφικά σύνολα και οικιστικά κατάλοιπα στον αρχαιολογικό χώρο (που δυστυχώς ακόμη λέγεται)… Χαλά Σουλτάν Τεκκέ, την τοποθεσία μιας αρχαίας παραθαλάσσιας πόλης στα νοτιοανατολικά παράλια του νησιού, στον 34ο παράλληλο [34.88549667347288, 33.61004251274725] υποδεικνύουν ότι η παρουσία φυτικών καταλοίπων σε αρχαιολογικούς χώρους δεν ήταν απαραιτήτως για την επεξεργασία και κατανάλωση τροφής.
Οι αρχαίοι Κύπριοι, πριν από περίπου 3.400 χρόνια, ενδέχεται να έκαιγαν ολόκληρα φυτά (σε μπουκετα ή ανθοδεσμες) κατά την διάρκεια των τελετών ταφής.
- Επιβίωση εθίμου: Και σήμερα οι Έλληνες “θυσιάζουμε” φυτά στις ταφές, σε μορφή στεφάνων!
Απανθρακωμένα φυτικά υπολείμματα εντοπίστηκαν σε 4 τάφους στον παραπάνω αρχαιολογικό χώρο.
Η κ. T. Bürge (Αυστριακή Ακαδημία Επιστημών), και οι συνεργάτες της εντόπισαν καμένα φυτικά υπολείμματα σε δύο κεραμικά αγγεία, που ανακτήθηκαν από έναν από τους τάφους. Η ανάλυση των καταλοίπων έδειξε ότι:
- το ένα αγγείο περιείχε κριθάρι, διάφορες ποικιλίες σιταριού, σύκα, φακές, καλεντουλα, χρυσάνθεμο, μολόχα και βιόλα.
- Άλλο αγγείο μυκηναϊκού ρυθμού, σε άλλον τάφο, περιείχε ίχνη δημητριακών, άγριων αγρωστωδών και ανθοφόρων φυτών, όπως η παπαρούνα και το κενταύριο.
- Στους άλλους δύο τάφους βρέθηκαν ίχνη βρώσιμων φυτών, συμπεριλαμβανομένων του κριθαριού, της ελιάς και του σταφυλιού.
- Ξύλο κέδρου και κυπαρισσιού, που βρέθηκε σε έναν από τους τάφους, ενδέχεται να είχε καεί για την παραγωγή καπνού και αρώματος κατά την διάρκεια της κηδείας.
Photos and drawings of vessels: 1) Plain jug N387 from Tomb SS; 2) Base Ring jug N457 from Tomb SS; 3) Painted fineware jug N905 from Tomb XX; 4) Mycenaean piriform jar N837 from Tomb YY (photographs by T. Bürge and L. Avial Chicharro).
Άλλα ευρήματα στον χώρο αποκάλυψαν χρυσά κοσμήματα τοποθετημένα πάνω στα σώματα των νεκρών, παρέχοντας περαιτέρω ενδείξεις για την ύπαρξη περίτεχνων ταφικών παραδόσεων.
Η φωτιά ενδέχεται να εξυπηρετούσε πρακτικούς σκοπούς ή να είχε συμβολική σημασία, σηματοδοτώντας πιθανώς μεταβάσεις που σχετίζονταν με τον θάνατο. Τα ανθοφόρα φυτά και τα κατάλοιπα δημητριακών υποδεικνύουν ότι ορισμένες εναποθέσεις πραγματοποιήθηκαν στις αρχές του καλοκαιριού, ενδεχομένως κατά την περίοδο του θερισμού.
Τα φυτά καίγονταν σκόπιμα ως προσφορές;
Πάντως οι επαναλαμβανόμενες ανακαλύψεις υποδηλώνουν ότι η βλάστηση διαδραμάτιζε ρόλο στις τελετουργίες της αρχαίας Κύπρου, πέρα από την παραγωγή και την κατανάλωση τροφής.
ΠΗΓΗ: T. Bürge, κ.ά. «The power of plants: a botanical perspective on ritual activities in Late Bronze Age Hala Sultan Tekke, Cyprus», https://doi.org/10.1080/00758914.2026.2709994, Tandf-Levante, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 9.9.2026.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:
- Hansson and Heiss 2014.
- Margaritis E. «Acts of destruction and acts of preservation: plants in the ritual landscape of prehistoric Greece» στο «Physis: L’environnement naturel et la relation homme-milieu dans le monde égéen protohistorique», Aegaeum 37, Leuven, Peeters, 2014.
- Megaloudi F. «Burnt sacrificial plant offerings in Hellenistic times: an archaeobotanical case study from Messene, Peloponnese, Greece», Vegetation History and Archaeobotany 14(4): 329–40. doi: 10.1007/s00334-005-0083-x, 2005.
Hala Sultan Tekke αρχαιοι Κυπριοι καψιμο ανθοδεσμες αρχαιες τελετες ταφης Λεκακης αρχαια Κυπρος πριν 3.400 χρονια, 1400 πΧ 15ος αιωνας πχ ανθοδεσμη τελετη ταφη αρχαια ελληνικα κυπριακα ταφικα εθιμα φυτα βοτανικα καταλοιπα βοτανα βοτανο τελετουργικη δραστηριοτητα σπανια Κυπρου υστερη Εποχη Χαλκου ταφικο συνολο οικιστικα αρχαιολογικος χωρος Χαλα Σουλταν Τεκκε τεκε τεκες παραθαλασσια πολη παραλια νησι φυτικα επεξεργασια καταναλωση τροφης τροφη φυτο μπουκετο απανθρακωμενα υπολειμματα ταφος αρχαιολογια καμενα φυτο κεραμικο αγγειο ταφοι αναλυση αγγεια κριθαρι, σιταρι συκα, συκο φακες, φακη καλεντουλα, χρυσανθεμο, μολοχα βιολα μυκηναικος ρυθμος μυκηναικο δημητριακα, αγρια αγρωστωδη ανθοφορα παπαρουνα μηκων κενταυριο βρωσιμα ελια σταφυλι ξυλο κεδρος κυπαρισσι παραγωγη καπνος αρωμα κηδεια στεφανι ευρηματα χρυσο κοσμημα σωμα νεκρος περιτεχνη ταφικη παραδοση φωτια πρακτικος σκοπος συμβολικη σημασια, μεταβαση θανατος ανθοφορο καλοκαιρι θερος θερισμος σκοπιμα προσφορα βλαστηση προιστορικη ελλδα προιστορια prehistoric Greece φυσις Physis αιγαιο protohistorique μεσσηνη μεσσηνια 34ος παραλληλος θυσια στεφανα στεφανος στεφανια
