Του Πέτρου Ιωαννίδη, καθηγητή Φιλολόγου
«ΖΗΤΩΝ ΕΥΡΗΣΕΙΣ – ΤΟ ΔΕ ΖΗΤΟΥΜΕΝΟΝ ΑΛΩΤΟΝ, ΕΚΦΕΥΓΕΙ ΔΕ ΤΑΜΕΛΟΥΜΕΝΟΝ»
(Σοφοκλής, 496-406, «ΟΙΔΙΠΟΥΣ ΤΥΡΑΝΝΟΣ» στ. 110)
(= Αυτό που αναζητούμε μπορούμε να το βρούμε / πετύχουμε, ενώ εκείνο που παραμελούμε / παρατάμε, μας ξεφεύγει).
ΕΛΛΙΠΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ ή ΠΑΡΑΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ;
Τι έχει επικρατήσει, κυκλοφορείται και διαδίδεται ψευδώς!
Η σύγχρονη εισαγωγή και καθιέρωση του όρου «Γυναικο-κτονία» (Femi–cide) με την πολιτική και κοινωνική του σημασία αποδίδεται στη φεμινίστρια, ακτιβίστρια και κοινωνιολόγο D. E.H. Russell (1938-2020), το 1976. Η Russell χρησιμοποίησε δημόσια τον όρο, κατά τη διάρκεια του Πρώτου Διεθνούς Δικαστηρίου για τα Εγκλήματα κατά των γυναικών στις Βρυξέλλες, ορίζοντάς τον ως «τη δολοφονία γυναικών από άνδρες, επειδή είναι γυναίκες», προκειμένου να αναδείξει το έμφυλο κίνητρο πίσω από αυτά τα εγκλήματα.
Η πρώτη καταγεγραμμένη αναφορά το 1801. Η λέξη εμφανίστηκε για πρώτη φορά στην Αγγλία! στο βιβλίο του John Corry, Ιρλανδού τοπογράφου και ιστορικού (γεν. το 1825), «A Satirical View of London at the Commencement of the Nineteenth, Century», με την απλή, κυριολεκτική έννοια της «Δολοφονίας μιας γυναίκας».
Συμπεριελήφθη στο Νομικό Λεξικό «Wharton’s Law Lexicon» (1848).
ΠΡΩΙΜΗ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΧΡΗΣΗ (1974)
Η C. Orlock, Αμερικανίδα συγγραφέας, ποιήτρια και καθηγήτρια δημιουργικής γραφής στο πλαίσιο του φεμινιστικού κινήματος της δεκαετίας του 1970, ήταν η πρώτη γνωστή συγγραφέας που συνέταξε μια Ανθολογία για τη «Γυναικοκτονία» (Femicide), από την οποία η Diana Russell εμπνεύστηκε και αποφάσισε να τον διαδώσει παγκοσμίως.
Ως όρος παράγεται ετυμολογικά από το ουσιαστικό «Γυνή» και το ρήμα «κτείνω» = σκοτώνω, και αποτελεί μετάφραση του αγγλικού νεολογισμού «Femi–cide ή Femini – cide» και ο οποίος προέρχεται από το λατινικό ουσιαστικό «Femina» (βλ. Female στα αγγλικά) και το β’ συνθετικό της λέξης από το λατινικό ρήμα «caedo» = φονεύω.
Περαιτέρω η φεμινίστρια ακαδημαϊκός D. Russell μαζί με την J. Radford, Βρετανίδα φεμινίστρια ακτιβίστρια, ερευνήτρια και ακαδημαϊκός συνέγραψαν το πρωτοποριακό βιβλίο «Femicide: The Politics of Woman Killing», (1992) συμβάλλοντας καθοριστικά στη διάδοση και καθιέρωση του όρου «Γυναικοκτονία. (Femicide).
ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ Η ΑΛΗΘΕΙΑ!
Τον όρο ως συγκεκριμένο ουσιαστικό «Γυναικοκτόνος» και όχι ως αφηρημένο, τον εισήγαγε πρώτος ο Φίλων ο Αλεξανδρεύς ή Φίλων ο Ιουδαίος (15 /20 πΧ – 45 / 50 μΧ), ελληνιστής Ιουδαίος φιλόσοφος, ο οποίος γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου. Ο όρος υπάρχει στο έργο του «Πρεσβεία προς Γάιον» (234,3):
«αὐτοὶ κατάρξομεν τῶν θυμάτων οἱ καλοὶ ἱερεῖς, παραστησόμενοι τῷ ἱερῷ γυναῖκας οἱ γυναικοκτόνοι, ἀδελφοὺς καὶ ἀδελφὰς οἱ ἀδελφοκτόνοι, κούρους καὶ κόρας, τὴν ἄκακον ἡλικίαν, οἱ παιδοφόνται· τραγικῶν γὰρ ὀνομάτων δεῖ τοῖς τὰς τραγικὰς συμφορὰς ὑπομένουσιν».
(= Εμείς οι ίδιοι θα ξεκινήσουμε την τελετή θυσίας, οι καλοί ιερείς των θυμάτων· εμείς οι γυναικοκτόνοι που θα παραστήσουμε / φέρουμε κοντά στο ιερό γυναίκες, οι αδελφοκτόνοι που θα φέρουμε αδελφούς και αδελφές, και οι παιδοκτόνοι που θα φέρουμε αγόρια και κορίτσια, την αθώα αυτή ηλικία. Γιατί, πράγματι, χρειάζονται τραγικά ονόματα για εκείνους που υπομένουν τραγικές συμφορές).
«Τα τετραθέμελα του κόσμου τούτου: Ψωμί, Κρασί, Φωτιά, Γυναίκα!»
(Ν. Καζαντζάκης, 1883-1957)
Οι θεμελιώδεις δυνάμεις που κρατούν όρθια και καθοδηγούν την ανθρώπινη ύπαρξη. Στοιχεία ουσιώδη για τη ζωή και τον πολιτισμό:
- Ψωμί = επιβίωση, καθημερινή φροντίδα και τον κόπο που απαιτεί η ζωή.
- Κρασί = Χαρά, γιορτή, πάθος, έκσταση.
3 Φωτιά = Ενέργεια, πόθος, ζεστασιά, κάθαρση, μεταμόρφωση, πρόοδος
- Γυναίκα = Μήτρα της ζωής, γονιμότητα, αγάπη, έλξη, πηγή δημιουργίας, αναγέννησης, διαιώνισης του είδους.
Η ΑΞΙΑ ΤΗΣ ΚΑΛΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ
«Τῆς μέν κακῆς κάκιον οὐδέν γίγνεται γυναικός, ἐσθλῆς δ᾽οὐδέν εἰς ὑπερβολήν πέφυκ᾽ἄμεινον· διαφέρουσαι δ᾽αἱ φύσεις».
(Ευριπίδης, 480-406, Fragment 494,1)
(= Τίποτε δεν είναι πιο κακό από μια κακιά γυναίκα, αλλά από μια καλή και ενάρετη γυναίκα τίποτε δεν μπορεί να υπάρξει καλύτερο σε υπερβολικό βαθμό· γιατί οι φύσεις τους -ο χαρακτήρας- είναι διαφορετικές).
Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΣΩΣΤΗΣ ΣΥΝΤΡΟΦΟΥ
«Οὐ μὲν γάρ τι γυναικὸς ἀνὴρ ληίζετ’ ἄμεινον τῆς ἀγαθῆς, τῆς δ’ αὖτε κακῆς οὐ ῥίγιον ἄλλο, δειπνολόχης, ἥ τ’ ἄνδρα καὶ ἴφθιμόν περ ἐόντα εὕει ἄτερ δαλοῖο καὶ ὠμῷ γήραϊ δῶκεν».
(Ησίοδος, «ΕΡΓΑ ΚΑΙ ΗΜΕΡΑΙ», στ. 702 – 705)
(= Γιατί ο άνδρας δεν αποκτά τίποτε καλύτερο από μια καλή γυναίκα, αλλά και τίποτε πιο παγερό/ψυχρό/φρικτό από την κακή, εκείνη που καραδοκεί για το φαγητό (την αχόρταγη), αυτή ακόμη κι αν ο άνδρας της είναι δυνατός / έχει κουράγιο, τον τσουρουφλίζε/σιγοκαίει χωρίς δαυλό και τον παραδίδει πριν την ώρα του στα άραχλα/σκληρά γηρατειά).
Η ΑΞΙΑ ΤΗΣ ΜΗΤΡΟΤΗΤΑΣ
Από τα «Λακωνικά Αποφθέγματα» του Πλούταρχου, 240e, 6-8:
Ἐρωτηθεῖσα δέ ὑπό τινος Ἀττικῆς «Διά τί ὑμεῖς ἄρχετε μόναι τῶν ἀνδρῶν αἱ Λάκαιναι;» «ὅτι, ἔφη, καί τίκτομεν μόναι ἄνδρας».
(= Μια Αθηναία ρώτησε την Γοργώ, την κόρη του βασιλιά Κλεομένη Α’ και σύζυγο του Λεωνίδα, (γεννημένη το 508), γιατί εσείς οι Λάκαινες εξουσιάζετε / διοικείτε μόνες σας τους άντρες; η Γοργώ απάντησε διότι εμείς μόνο γεννάμε πραγματικούς άντρες / πολεμιστές).
Ο αξιοπρεπής ρόλος των γυναικών της Αρχαίας Σπάρτης, ήταν υπεύθυνες για τη διαπαιδαγώγηση και την γέννηση των γενναίων πολεμιστών.
ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΔΥΝΑΜΙΚΩΝ ΓΥΝΑΙΚΕΙΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΩΝ ΠΟΥ ΕΠΕΣΑΝ ΘΥΜΑΤΑ ΓΥΝΑΙΚΟΚΤΟΝΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ
- ΔΟΛΟΦΟΝΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΣΥΖΥΓΟ ΤΗΣ ΠΕΡΙΑΝΔΡΟ (667-587)
Ο Περίανδρος γιος του Κυψέλου, ήταν Κορίνθιος και απόγονος των Ηρακλειδών. Είχε παντρευτεί τη Λυσίδη, που χαϊδευτικά την έλεγε Μέλισσα. Σύμφωνα με τις ιστορικές πηγές – Διογένης Λαέρτιος, «ΒΙΟΙ ΦΙΛΟΣΟΦΩΝ», ΠΕΡΙΑΝΔΡΟΣ §94 & Ηρόδοτος «ΙΣΤΟΡΙΑΙ», βιβλ. Γ’, 50 και βιβλ. Ε’, 92-93 – ο Περίανδρος σκότωσε τη Μέλισσα σε κατάσταση παροξυσμού είτε γκρεμίζοντάς την από τη σκάλα είτε καταφέρνοντάς της ισχυρά λακτίσματα, ενώ ήταν έγκυος και επειδή επηρεάστηκε από τις συκοφαντίες των παλλακίδων του. Αργότερα, όταν το μετάνιωσε και έμαθε την αλήθεια, τιμώρησε τις παλλακίδες, καίγοντάς τες ζωντανές. Η πράξη αυτή προκάλεσε τη βαθιά ρήξη με τον γιό του, Λυκόφρονα, ο οποίος έμαθε την αλήθεια από τον παππού του Προκλή, τυράννου των Επιδαυρίων και αποξενώθηκε από τον πατέρα του πηγαίνοντας στην Κέρκυρα. Η ιστορία αυτή ενέπνευσε επίσης τον Ν. Καζαντζάκη, ο οποίος έγραψε την τραγωδία «Μέλισσα» με κεντρικό άξονα το φάντασμα της δολοφονημένης γυναίκας. (Τρίπρακτο δράμα γράφτηκε το 1937 στην Αίγινα)
- ΔΟΛΟΦΟΝΙΑ ΤΗΣ ΜΑΝΙΑΣ ΤΗΣ ΔΑΡΔΑΝΙΔΟΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΓΑΜΠΡΟ ΤΗΣ ΜΕΙΔΙΑ, ΣΦΕΤΕΡΙΣΤΗ ΤΟΥ ΘΡΟΝΟΥ ΤΟ 399 π.Χ.
ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ:
- Ξενοφών, 430-355, «ΕΛΛΗΝΙΚΑ», βιβλίο Γ’, 10-15.
- ΠΟΛΥΑΙΝΟΣ, 2ος μ.Χ., «ΣΤΡΑΤΗΓΗΜΑΤΑ», βιβλ. Η’, κεφ. 54, «Μανία».
Μανία η Δαρδανίς: Ελληνίδα της Τρωάδας, κυβέρνησε πόλεις, πολέμησε από άρμα, δεν ηττήθηκε ποτέ. Την σκότωσαν …επειδή ήταν γυναίκα!
Με δώρα και πειθώ έπεισε τον Πέρση σατράπη της Φρυγίας Φαρνάβαζο Α’ να την αναγνωρίσει. Πλήρωνε φόρους, κρατούσε μισθοφόρους, εξεστράτευσε κατά Μυσών και Πισιδών και κατέλαβε τη Λάρισα, την Αμαξιτό και τις Κολωνές, πόλεις της Τρωάδας. Παρακολουθούσε τη μάχη από άρμα και δεν νικήθηκε ποτέ. Ο Φαρνάβαζος τη συμβουλευόταν. Γύρω στο 399 π.Χ., ο γαμπρός της Μειδίας τη στραγγάλισε μαζί με τον δεκαεπτάχρονο γιο της. Οι πόλεις της αρνήθηκαν τον δολοφόνο. Λίγο αργότερα ο Σπαρτιάτης Δερκυλίδας κατέλαβε την περιοχή. Η Μανία έμεινε στην ιστορία ως μία από τις ελάχιστες Ελληνίδες που άσκησαν στρατιωτική και πολιτική εξουσία στην κλασσική εποχή. Σε αυτήν ταιριάζει η λαϊκή παροιμία: «Γυνή στρατηγεῖ καί Γυνή στρατεύεται» που σημαίνει πως «Γυναίκα διοικεί το στράτευμα και γυναίκα μάχεται ως στρατιώτης».
ΜΑΝΙΑ (Στρατηγήματα, Η’, Πολυαίνου. 54) «Μανία γυνή Ζήνιδος… ὑπεισελθών αὐτήν διεχρήσατο». «Γυναικί κόσμος οἱ τρόποι οὐχί χρυσία»
Η Μανία ήταν σύζυγος του Ζήνιδος, του άρχοντα των πόλεων γύρω από τη Δαρδανία. Όταν ο άνδρας της αρρώστησε και πέθανε, η ίδια κατέλαβε την εξουσία, έχοντας ως σύμμαχο τον Φαρνάβαζο. Αυτή και στις μάχες πάνω σε αρμάμαξα επέβαινε και παραγγέλματα έδινε στους μαχητές και τη διάταξη των τμημάτων του στρατού καθόριζε και τη διανομή των λαφύρων κατ’ αξίαν έκανε στους στρατιώτες. Κανένας εχθρός δεν μπόρεσε να τη νικήσει, αλλά ο σύζυγος της κόρης της, ο Μειδίας, που τον θεωρούσε έμπιστο λόγω της συγγένειας, την πλησίασε ανεπαίσθητα και τη δολοφόνησε.
ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΙΔΕΕΣ – ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΜΟΝΑΧΑ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΠΟΥ ΚΟΥΒΑΛΟΥΝ ΤΙΣ ΙΔΕΕΣ ΚΑΙ ΑΥΤΕΣ ΠΑΙΡΝΟΥΝ ΤΟ ΜΠΟΪ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΠΟΥ ΤΙΣ ΚΟΥΒΑΛΑΕΙ! (Ν. Καζαντζάκης)
Η αξία, το βάθος και η επίδραση μιας ιδέας καθορίζονται από το ήθος, το ανάστημα και τις πράξεις εκείνου που την εκπροσωπεί. Οι Μικροί άνθρωποι μικραίνουν τις ΜΕΓΑΛΕΣ ΙΔΕΕΣ, ενώ οι ΣΠΟΥΔΑΙΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ τις δίνουν αληθινή πνοή και μεγαλειώδη διάσταση.
ΠΗΓΗ: από την στήλη του συγγραφέως «ΕΤΥΜΟΛΟΓΩ ΑΡΑ ΥΠΑΡΧΩ – “ἄπιτε”»! άρθρο μρ τίτλο «Ἐκ Γυναικοφιλίας ἄρχεσθαι & Γυναικοκτονίας παύεσθαι», εφημ. «Εβδόμη» 26.9.2026. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 27.9.2026.
ΓΥΝΑΙΚΟΚΤΟΝΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΛΕΞΗ ΟΡΟΣ ΛΕΞΙΚΑ Περιανδρος, Τυραννος Κορινθου, πινακας Moreelse Συλλογη Λιχτενσταιν Βιεννη αυστρια
