Στραγγάλιζαν και μουμιοποιούσαν γάτες στην θεά Αίλουρο στην Βουβαστειώνα! – του Γ. Λεκάκη

Του Γιώργου Λεκάκη

Η Βουβαστειών – απλούστερα το Βουβαστείο[1] – ήταν ένα πτολεμαϊκό μακεδονικό ναϊκό συγκρότημα της θεάς Αἴλουρου, στην πλαγιά του γκρεμού της ερήμου Σακκάρα στην Αίγυπτο, που βρίσκονται στην είσοδο της νεκρόπολης της Μέμφιδας.

• ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΜΕΜΦΙΔΟΣ, ΕΔΩ.

Η θεά Αίλουρος (Aelurus), που σημαίνει γάτα στα αρχαία ελληνικά και έγινε… Μπαστέτ (Per-Bastet Nebet-Ânkh-Taouy), στα αιγυπτιακά. Ήταν προστάτις της οικογενειακής χαράς, της ζεστασιάς του ήλιου, της μητρότητας, των εγκύων γυναικών και των παιδιών. Έπαιρνε την μορφή μιας επικίνδυνης πολεμίστριας λέαινας και όργανο εκδίκησης του Θεού Ήλιου. Είναι ταυτόχρονα ευγενική και άγρια. Είχε χαρακτηριστικά αιλουροειδούς.

Ο περίβολος του ναού περιβαλλόταν από ένα τείχος διαστάσεων 275 × 325 μ. στα ΝΑ. της Πυραμίδας του Τέτι και νότια του Ανουβείου. Διέθετε μια μεγάλη πύλη εισόδου στο νότιο τείχος, μια νεκρόπολη γατών και ερείπια οικισμού. Επί του Νέου Βασιλείου, υπήρχε ήδη σε αυτό το σημείο ένας ναός αφιερωμένος στην Αίλουρο, η οποία λατρευόταν ως η «Κυρία του Ανκτάουι».

• Η λεπτομερής έρευνα του χώρου ξεκίνησε μόλις το 1976 από τον Al.-P. Zivie. Οι πρώτες ανασκαφές πραγματοποιήθηκαν από το 1980 και μετά. Το 1986, ιδρύθηκε το MAFB, το οποίο έκτοτε είναι αφιερωμένο κυρίως στη μελέτη των βραχοταφών.

Στο β΄ μισό της 18^ης Δυναστείας, υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι έκτισαν εδώ λαξευτούς τάφους, οι οποίοι αργότερα μετατράπηκαν σε κατακόμβες γατών. Μέχρι σήμερα, έχουν βρεθεί αρκετές εκατοντάδες μούμιες γατών και χιλιάδες οστά γατών. Το νεκροταφείο γατών, στον 29^ο παράλληλο [29.868304544893707, 31.216231676175404] αναπτύχθηκε στο β΄ μισό της 1^ης χιλιετίας π.Χ. και, σύμφωνα με τον Al. Zivie, είχε παρόμοια σημασία με το νεκροταφείο γατών στην Βούβαστι. Κανονικά, απαγορευόταν γενικά στον αιγυπτιακό πληθυσμό να σκοτώνει γάτες. Ωστόσο, ακτινολογικές μελέτες αποκάλυψαν ότι οι γάτες στην νεκρόπολη πέθαιναν πρόωρα, λόγω μιας «τελετουργικής σφαγής», που μπορούσε να πραγματοποιηθεί μόνον από εξουσιοδοτημένο άτομο από τον ναό! Τα 2/3 όλων των γατών αποδεδειγμένα σκοτώθηκαν με στραγγαλισμό και πολλές άλλες με σύνθλιψη κρανίου. Μεταξύ των σκοτωμένων γατών υπήρχαν επίσης πολλές νεαρές, ηλικίας 6-12 μηνών.

Οι γάτες μουμιοποιήθηκαν με δύο διαφορετικούς τρόπους:

• Σε ορισμένες περιπτώσεις, τα πόδια και η ουρά ήταν σφιχτά τυλιγμένα γύρω από το σώμα, ενώ
• σε άλλες, τα άκρα και η ουρά ήταν μόνο μερικώς τυλιγμένα, διατηρώντας την ζωντανή μορφή του ζώου.

Μερικές προσεκτικά προετοιμασμένες μούμιες βρέθηκαν σε σαρκοφάγο από ξύλο ή πέτρα. Μερικές ήταν επίσης θαμμένες με κουτιά / φερετρα, γλυπτά, κοσμήματα και φυλακτά. Η ίδια η διαδικασία μουμιοποίησης ήταν αρκετά απλή: το σώμα απλώς αποξηραινόταν, χωρίς εκσπλαχνισμό. Μεταξύ των μουμιων που βρέθηκαν υπήρχαν και μερικές… «ψεύτικες», οι οποίες ήταν είτε άδειες, είτε ελλιπείς, που περιείχαν μόνον λίγα οστά ή ανόργανα υλικά. Επομένως, οι ιερείς πιθανότατα… πωλούσαν μούμιες, ποικίλης ποιότητος, σε προσκυνητές!

• Το 2001, ένας σκελετός λιονταριού, πιθανώς και μουμιοποιημένος, βρέθηκε στον τάφο της τροφού του Τουταγχαμών, η οποία ελέγετο Μαία [29.873002803110957, 31.22381692936691]. Το λιοντάρι θεωρείτο ενσάρκωση του θεού Μαχές (γιου της Αιλούρου).

Στην νότια πλευρά της Βουβαστειώνος, κοντά στο σπίτι της γαλλικής ανασκαφικής αποστολής, υπάρχει μια απότομη πλαγιά με αρκετούς τάφους σε δύο επίπεδα. Αυτοί κατασκευάσθηκαν κυρίως από υψηλόβαθμους αξιωματούχους στο β΄ μισό του 18ου και στις αρχές της 19^ης Δυναστείας. Λεηλατήθηκαν στην Ύστερη Περίοδο. Στην συνέχεια, ανακαινίσθηκαν και χρησιμοποιήθηκαν για την τοποθέτηση μουμιων από το κοντινό ιερό της Μπαστέτ. Δύο από αυτούς τους τάφους ανακαλύφθηκαν στις αρχές της δεκαετίας του 1980, οι υπόλοιποι πιο πρόσφατα. Οι περισσότεροι τάφοι είναι κατασκευασμένοι από βράχο και μερικοί από ασβεστόλιθο Τούρα υψηλής ποιότητος. Οι διακοσμήσεις είναι πολύ διαφορετικές. Μερικές φορές ποικίλλουν ακόμη και μέσα στον ίδιο τάφο. Αποτελούνται κυρίως από ανάγλυφα και γενικές, απλές ζωγραφιές καλής έως εξαιρετικής ποιότητας. Πολλά από τα κομμάτια που βρέθηκαν, ειδικά από τον τάφο του Απερέλ, βρίσκονται τώρα στο Μουσείο Ιμχοτέπ στην Σακκάρα.

ΠΗΓΗ: Γ. Λεκακης “Λεξικο παραδσεων”. Γ. Λεκακης “Συγχρονης Ελλαδος περιηγησις”. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 4.5.2001.

ΤΩΡΑ ευρέθη και ένας άθικτος τάφος του Παλαιού Βασιλείου (περίπου 2649 – 2150 π.Χ.), που ανήκει σε υψηλόβαθμο αξιωματούχο και μια σειρά από διασυνδεδεμένους λάκκους που περιέχουν ταφές στην Νεκρόπολη του Βουβαστείου. Ο τάφος του Σεχέντιο-Πταχ αποτελείται από ένα ταφικό παρεκκλήσι και μια ψευδόπορτα με χαραγμένους τους τίτλους του (όπως «Βασιλικός Θαλαμηπόλος», «Επόπτης Όλων των Έργων του Βασιλιά» και «Φύλακας των Μυστικών των Βασιλικών Διαταγμάτων»). Ο τάφος περιείχε μια πλήρη συλλογή από τελετουργικά αντικείμενα από αλάβαστρο, όπως μια τράπεζα προσφορών, μια πλάκα προσφορών και μια λεκάνη καθαρμού. Η εύρεση αυτών των αντικειμένων στις αρχικές τους θέσεις θα βοηθήσει τους μελετητές να κατανοήσουν τις τελετουργίες και τις πρακτικές του Παλαιού Βασιλείου. Ανθρώπινα λείψανα, τρεις σφραγισμένες πέτρινες σαρκοφάγοι, ένα ξύλινο άγαλμα γερακιού, κεραμικά, ζωγραφισμένα ταφικά χαρτοκιβώτια και περισσότερα από 100 ειδώλια ουσάμπτι από φαγεντιανή έχουν ανακτηθεί από τους ταφικούς λάκκους. Μερικά από αυτά τα φρέατα πιστεύεται ότι έχουν λεηλατηθεί στην αρχαιότητα. – ΠΗΓΗ: El-Leithy «An Old Kingdom tomb and burial complex unearthed in Saqqara – An Egyptian archaeological mission at the Bubasteion Necropolis in Saqqara has uncovered an Old Kingdom tomb belonging to a high-ranking official named Sekhentio-Ptah, along with an interconnected complex of burial shafts containing numerous human burials and a remarkable collection of archaeological finds», Ahram, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 29.8.2026.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

• Σακάρα / ‘Ankhtaouy, στο www.hypogees.org από το 2009.
• La Mission Archéologique Française du Bubasteion.
• Le Bubasteion
• Μούμια λιονταριού βρέθηκε σε αιγυπτιακό τάφο, msnbc.
• Μεταξύ γατών μούμια λιονταριού ανακαλύφθηκε στην Αίγυπτο, vistaverde.de, 14.1.2004.

ΣΗΜΕΙΩΣΙΣ:

[1] Στα αραβικά, η τοποθεσία ονομάσθηκε Abouab el-qotat = οι πύλες των γατών, ή οι (τάφοι) είσοδοι των γατών. Στα αραβικά η γάτα λέγεται qita.

στραγγαλισμος μουμιοποιηση γατας θεα Αιλουρος Βουβαστειων Λεκακης Téti Teti Saqqara Bubasteion Necropolis tomb Sekhentio Ptah  μουμια γατα Βουβαστειο πτολεμαικο μακεδονικο ναικο συγκροτημα πτολεμαιοι μακεδονες πτολεμαιος μακεδονια γκρεμος ερημος Σακκαρα αιγυπτος, νεκροπολη Μεμφιδας Μεμφιδα Μεμφις αρχαια ελληνικα Μπαστετ Per Bastet Nebet Ânkh Taouy αιγυπτιακα προστατης προστατις οικογενειακη χαρα ζεστασια ηλιος μητροτητα εγκυος γυναικα παιδι μορφη πολεμιστρια λεαινα επικινδυνη οργανο εκδικηση Θεος ηλιος ευγενικη αγρια χαρακτηριστικα αιλουροειδες περιβολος ναος τειχος διαστασεις πυραμιδα Τετι ανουβειο ανουβειον ανουβις μεγαλη πυλη νεκροπολις γατων ερειπια οικισμος Νεο Βασιλειο λατρεια Κυρια του Ανκταουι ερευνα 20ος αιωνας μχ 1976 ανασκαφη βραχοταφη 18^η Δυναστεια υψηλοβαθμος αξιωματουχος λαξευτος ταφος, μετατροπη κατακομβες γατες μουμιες οστα οστουν οστο νεκροταφειο 29^ος παραλληλος 1^η χιλιετια πΧ Βουβαστις Βουβαστη απαγορευση αιγυπτιακος πληθυσμος θανατος προωρος τελετουργικη σφαγη εξουσιοδοτημενο ατομο εξουσιοδοτηση συνθλιψη κρανιο σκοτωμενη νεαρη ποδια ουρα σωμα, ακρα ζωο σαρκοφαγο ξυλο πετρα θαμμενη κουτι φερετρο γλυπτο κοσμημα φυλακτο διαδικασια αποξηρανση εκσπλαχνισμος μουμιων ψευτικη αδεια ελλιπης, ανοργανα υλικα πωληση ψευδομουμια ψευτομουμια ποιοτητα προσκυνητης 2001, σκελετος λεων λιονταρι μουμιοποιημενο τροφος του Τουταγχαμων, ελληνικο ονομα Μαια λεονταρι ενσαρκωση θεος Μαχες γαλλικη ανασκαφικη αρχαιολογικη αποστολη ταφοι κατασκευη υψηλοβαθμοι αξιωματουχοι 18η λεηλασια αρχαιοκαπηλια υστερη Περιοδος ανακαινιση χρηση ιερο βραχος ασβεστολιθος Τουρα υψηλης ποιοτητος διακοσμηση αναγλυφο ζωγραφια καλη εξαιρετικη Απερελ, Μουσειο Ιμχοτεπ Σακαρα αρχαιος αθικτος ταφος Παλαιο Βασιλειο 3η 4.649 2649 – 2150 4.150 χρόνια πριν λακκος ταφες Σεχεντιο Πταχ ταφικο παρεκκλησι ψευδοπορτα χαραγμενος τιτλος Βασιλικος Θαλαμηπολος Εποπτης ολων των εργων του Βασιλια Φυλακας των Μυστικων των Βασιλικων Διαταγματων Βασιλις εργα Βασιλευς Μυστικο Βασιλικο Διαταγμα συλλογη τελετουργικα αντικειμενα αλαβαστρο, τραπεζα προσφορα πλακα προσφορες λεκανη καθαρμος ευρημα αντικειμενο κατανοηση τελετουργια πρακτικη ανθρωπινα λειψανα, σφραγισμενη πετρινη ξυλινο αγαλμα γερακ κεραμικη ζωγραφισμενο ταφικο χαρτοκιβωτιο ειδωλιο ουσαμπτι φαγεντιανη ταφικα φρεαρ αρχαιοτητα λιονταριου αρχαιοι αιγυπτιοι αραβικα Abouab el qotat πυλες ταφοι εισοδος