Του Γιώργου Λεκάκη
Αρχαίος Πόντιος με έναν ασβεστοποιημένο σχηματισμό (λίθος) – κοινώς πέτρα – στα νεφρά ή στην ουροδόχο κύστη, μεγεθους ρώγας σταφυλιού, βρέθηκε στον τάφο ενός άνδρα Εποχής Χαλκού, πριν από 5.300 χρόνια, περίπου, ο οποίος είχε ενταφιαστεί σε νεκροταφείο με τύμβους στον αρχαιολογικό χώρο Ipatovo-5 στον Βόρειο Καύκασο [στον 45ο παράλληλο – 45.71256382451602, 42.90245931800863], κοντά στην Σταυρούπολη ακριβώς ανάμεσα στην Μαύρη Θάλασσα και την Κασπία, στην έκταση που κατέχει νυν η νοτιοδυτική Ρωσία!
Είναι η «Εποχή Στέπας / Steppe Maikop» (4η χιλιετία π.Χ., περ. 3300 – 3000 π.Χ.).
Το καφετι αντικείμενο ήταν σφαιρικό, έφερε διάφορες προεξοχές και είχε διάμετρο 2,1 εκατ. περίπου. Μια μικρή ρωγμή στο αντικείμενο αποκάλυψε μια κρυσταλλική δομή στο εσωτερικό του. Πρόκειται για νεφρόλιθο που προκλήθηκε από λοίμωξη του ανώτερου ουροποιητικού συστήματος (π.χ. χρόνια πυελονεφρίτιδα), είτε για προστατικό λίθο που σχηματίστηκε εντόπια, λόγω χρόνιας βακτηριακής προστατίτιδας.
Η ταφή αποτελούσε μέρος ενός νεκροταφείου τύμβους (εδώ τους λεν «κουργκαν»). Κατά την ανασκαφή του τύμβου, οι αρχαιολόγοι ανακάλυψαν έναν υπόγειο θάλαμο, στο εσωτερικό του οποίου βρέθηκε ο σκελετός ενός άνδρα. Ο άνδρας ήταν περίπου 40 – 49 χρονων, όταν πέθανε. Οι ερευνητές εντόπισαν επίσης μια αιχμή βέλους από πυριτόλιθο κοντά στην λεκάνη του άνδρα.
«Ζούσε με μια χρόνια ουρογεννητική λοίμωξη», εδήλωσε η κ. N. Berezina (από το Κρατικό Πανεπιστήμιο της Μόσχας «Λομονόσοφ»). «Δεν επρόκειτο για ένα σύντομο επεισόδιο. Τα τελευταία χρόνια της ζωής του χαρακτηρίζονταν πιθανότατα από έντονο και σχεδόν διαρκή πόνο», πρόσθεσε.
Για την ταυτοποίηση του σκληρού, ανώμαλου αντικειμένου, χρησιμοποιήθηκε ανάλυση φθορισμού ακτίνων Χ, η οποία έδειξε ότι αποτελείτο από ασβέστιο και φώσφορο. Μέσω ανάλυσης περίθλασης ακτίνων Χ σε σκόνη προσδιορίστηκαν οι κρυσταλλικές δομές του, αποκαλύπτοντας την παρουσία βιτλοκίτη (whitlockite, κλινικός δείκτης βακτηριακής λοίμωξης) – ενός σπάνιου άλατος ασβεστίου, που εντοπίζεται αποκλειστικώς σε πέτρες στα νεφρά, την ουροδόχο κύστη και τον προστάτη – ουρόλιθος λοιμώδους αιτιολογίας. Ο βιτλοκίτης συνδέεται με βακτηριακές λοιμώξεις στον οργανισμό, συμπλήρωσε η κ. Berezina. Άρα ο κύριος παράγοντας σχηματισμού του λίθου ήταν μια λοίμωξη και όχι η διατροφή.
Μια λοίμωξη του ουροποιητικού συστήματος μπορεί να μεταβάλει την οξύτητα των ούρων, καθιστώντας πιθανότερο τον σχηματισμό πέτρας. Ωστόσο, δεν είναι σαφές εάν αυτή η πέτρα οδήγησε στον θάνατό του. Εάν η πέτρα εγκλωβίστηκε σε κάποιον ουρητήρα – έναν από τους δύο σωλήνες που συνδέουν τα νεφρά με την ουροδόχο κύστη – ενδέχεται να προκάλεσε μια θανατηφόρα λοίμωξη, εξήγησε η ίδια.
Η μελέτη των οστών του άνδρα έδειξε ότι έπασχε από εκφυλιστική νόσο των αρθρώσεων στην σπονδυλική στήλη, τους ώμους, τα ισχία, τα χέρια και τα πόδια, ενώ εντοπίστηκαν επίσης ιαθέντα κατάγματα στον δεξιό ώμο, τις πλευρές και τον πήχυ. «Πρόκειται για ανθρώπους που ασχολούνταν με την εκτροφή βοοειδών και την χρήση βαρειών αμαξών στις ανοικτές στέπες· οι τραυματισμοί που προκύπτουν από αυτές τις δραστηριότητες είναι ακριβώς αυτοί που εντοπίσαμε», κατέληξε η κ. Berezina.
Η έρευνα συμβάλλει στην παλαιοπαθολογία της ουρολιθίασης κατά την προϊστορική περίοδο (έναν τομέα που έχει μελετηθεί ελάχιστα) και αναδεικνύει την σημασία μιας ολοκληρωμένης αναλυτικής προσέγγισης στην βιοαρχαιολογία.
- ΔΙΑΒΑΣΤΕ επίσης: Athanasiadou D., κ.ά. «New insights into the chemical and isotopic composition of human-body biominerals. I: Cholesterol gallstones from England and Greece», J. Trace Elem Med Biol 27:79–84, https://doi.org/10.1016/j.jtemb.2012.08.004, 2013.
ΠΗΓΗ: «5,300-year-old kidney stone the size of a grape found in Bronze Age man’s burial near Black Sea – Researchers identified a 5,300-year-old kidney stone in the burial of a Bronze Age cattle herder in Russia», Springer, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 3.11.2026.
αρχαιος 40χρονος Ποντιος αρχαια Σταυρουπολη, πριν 5.300 χρονια πετρα νεφρα Λεκακης
