Τοῦ Ἀναστασίου Στάμου, τ. Λυκειάρχη
Στους μαθητές Γ΄ Λυκείου (ΕΠΑ.Λ.) του σχολείου μου κατά την οδική επιστροφή μετά από πολυήμερες εκδρομές συνήθιζα να υποβάλω ερωτήσεις εν είδει διαγωνισμού γνώσεων με σχετικό έπαθλο. Ρωτούσα, ποιος γνωρίζει:
- Α) τις πέντε πρώτες λέξεις της Ιλιάδος.
- Β) τις πέντε πρώτες λέξεις της Οδύσσειας.
- Γ) τα πέντε πλατωνικά στερεά.
- Δ) τις πέντε καταστάσεις (στοιχεία) της Φύσεως και την αντιστοιχία τους με τα πλατωνικά στερεά.
- Ε) τις πέντε Αισθήσεις του ανθρώπου και την αντιστοιχία τους με τα στοιχεία-καταστάσεις της φύσεως…
Εννοείται πως αυτά τους τα είχα διδάξει στην Α΄ Λυκείου στο ποικίλης ύλης δίωρο μάθημα «Ερευνητική Εργασία…», όπου εύρισκα την ευκαιρία να γνωρίσω τους νέους μαθητές του ΕΠΑΛ και να τους κατευθύνω-μυήσω υγιώς στην Επαγγελματική Εκπαίδευση, προσπαθώντας να μεταδώσω συγχρόνως και την Παιδεία που τόσο μας λείπει…
Τὸν θεῖο Ὅμηρο τὸν γνώρισα οὐσιαστικὰ ἀφοῦ συνταξιοδοτήθηκα… Γηράσκω αεί διδασκόμενος. Ἄλλωστε κανεὶς δὲν μᾶς τὸν εἶχε διδάξει στὸ Σχολεῖο μὲ τὸν τρόπο ποὺ τώρα θὰ δείξω.
Ξένοι καὶ Ἔλληνες καθηγητὲς Πανεπιστημίων μᾶς διδάσκουν ἄλλ’ ἀντ’ ἄλλων: ὅτι ὁ Ὅμηρος δὲν ὑπῆρξε ποτέ, ὅτι εἶναι πολλοὶ οἱ δημιουργοὶ τῶν ἐπῶν, ὅτι ὁ Ὅμηρος ἦταν τυφλός… Οἱ ἴδιοι μάλιστα οἱ άρχαῖοι Ἕλληνες Ἱστορικοὶ Ἡρόδοτος καὶ Θουκυδίδης (5ος αἰ. π.Χ.) θεωροῦν τὸν Ὅμηρο μεταγενέστερο τῶν Τρωικῶν, σύγχρονο τοῦ Ἰωνικοῦ ἀποικισμοῦ καὶ τοῦ Ἡσιόδου (8ος αἰ. π.Χ.). Ἄρα μπορεῖ νὰ ἔγραφε καὶ φαντασίες, κοινῶς παραμύθια, ὅπως πολλοὶ σύγχρονοι καθηγητὲς πρεσβεύουν… Οἱ ἐκπληκτικὲς πληροφορίες καὶ λεπτομέρειες τῶν Ὁμηρικῶν ἐπῶν δὲν τοὺς κινοῦν τὸ ἐρευνητικὸ ἐνδιαφέρον.
Οἱ ἴδιοι ὅμως αὐτοί, ποὺ ἀσελγοῦν πάνω στὸν δῖο Ὅμηρο, ποτὲ δὲν ἐκφράζονται τοιουτοτρόπως γιὰ τὸν Ἀβραάμ, ποὺ δοξολογοῦμε νυχθημερὸν στὶς Ἐκκλησίες μας. Ὑπῆρξε ποτὲ Ἀβραάμ; Ὑπάρχει ἀρχαιολογικὸ τεκμήριο ἤ κάποια γραπτὴ ἀναφορὰ πλὴν τῆς Ἑβραϊκῆς Βίβλου (3ος αἰ. π.Χ.); Γιατὶ δὲν τολμοῦν νὰ τὸν χαρακτηρίσουν ὡς μυθικὸ πρόσωπο, ὅπως γράφουν διαρκῶς γιὰ τὸν Ὀδυσσέα; Γιατὶ ὅλοι οἱ Ἥρωες τῆς Ἑλληνικῆς Προϊστορίας θεωροῦνται μυθικὰ πρόσωπα, ἐνῶ οἱ ἀντίστοιχοι προπάτορες τῶν Ἑβραίων εἶναι σεβαστοί (ἅγιοι) καὶ διδάσκονται συστηματικῶς ὡς ἀληθῶς ὑπάρξαντες;
Οἱ 28.000 στίχοι τῆς Ἰλιάδος καὶ τῆς Οδύσσειας πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ μεταδόθηκαν προφορικά; Πλεῖστα ἀρχαῖα μας κείμενα πιστοποιοῦν ἀλφαβητικὴ γραφὴ ἐπὶ Τρωικῶν. Τὰ Καδμήια-φοινικήια γράμματα ὑπάρχουν ἤδη ἕξι γενιὲς πρὶν ἀπὸ τὸν Ὀδυσσέα. Ἐπὶ Τρωικῶν ὁ γραμματεὺς τοῦ Ἰδομενέως, ὁ Δίκτυς, ἔγραφε ἐφημερίδες (τὰ γεγονότα τῆς ἡμέρας). Ὁ Παλαμήδης, ἐξάδελφος τοῦ Ἀγαμέμνονος, συμπλήρωσε τὰ Καδμήια γράμματα καὶ συνέστησε τὸ Δωρικὸν Ἀλφάβητο. Ἀκόμα καὶ ἡ ΓΓΒ (ἡ στενογραφία τῶν λογιστῶν τῶν ἀνακτόρων) δεικνύει δωρικὴ διάλεκτο. Ὁ Ὅμηρος ἀναφέρει τὴν περίφημη ἐπιστολὴ τοῦ Προίτου πρὸς τὸν πενθερό του Ἰοβάτη (τῆς Λυκίας), ποὺ μετέφερε ὁ Βελλεροφόντης, «γράψας ἐν πίνακι πτυκτῷ» (ἀφοῦ τὴν ἔγραψε σὲ πτυσσόμενο πίνακα)!
Λοιπόν, ὁ Ὅμηρος ἦταν σύγχρονος τῶν Τρωικῶν, αύτόπτης μάρτυρας, καὶ εἶναι ὁ ἴδιος ὁ Ὀδυσσεύς. Τὸ ὄνομα Ὅμηρος εἶναι ψευδώνυμο τοῦ Ὀδυσσέως. Καὶ στἀ δύο ἔπη ὁ Ὀδυσσεὺς εἶναι ὁ πρωταγωνιστὴς μὲ τὰ πιὸ πολλὰ κοσμητικὰ ἐπίθετα. Μάλιστα πολλὲς φορὲς τὸν ἀποκαλοῦν ἀοιδὸ καὶ ποιητή, γιατὶ ἦταν μελίρρυτος. Εἶχε δὲ εἰδικότητα στὶς μεταμφιέσεις καὶ συχνὰ ὑποδυόταν κάποιον ἄλλο.
Ἐπὶ Πεισιστράτου ἐξεδόθησαν τὰ ἔπη σὲ εὐρεία κυκλοφορία, ἀλλὰ ἡ ὁμάδα τοῦ Ἀθηναίου Ὀνομάκριτου φαίνεται πὼς μετέτρεψε τὴν Δωρικὴ διάλεκτο σὲ Ἰωνική (…ἄς ὄψωνται τὰ ἐμφυλιοπολεμικά μας σύνδρομα). Πολὺ ἁπλά, τὸ δωρικὸν ἄλφα ἔκαναν ἰωνικὸν ἦτα: Τροίη ἀντὶ Τροία, Ἀθήνη ἀντὶ Ἀθάνα, Φαίηκες ἀντὶ Φαίακες… Καὶ ἔτσι ὅλοι ἔκτοτε νομίζουν ὅτι ὁ Ὅμηρος ἦταν Ἴων! Οἱ Ἴωνες Ἀθηναῖοι ἔγραψαν, ὡς γνωστόν, τὰ πλεῖστα κείμενα τῆς Γραμματείας μας.
Ἀλλὰ ὁ Ὅμηρος εἶναι τόσο παλαιός, ποὺ δὲν γνωρίζει τοὺς ὅρους Αἰγαῖο καὶ Ἰόνιο πέλαγος (τὰ λέει ὅλα Πόντο). Δὲν γνωρίζει τοὺς Δελφούς (τοὺς λέει Πυθῶνα), οὔτε τὸν Νεῖλο ποταμό (τὸν λέει Αἴγυπτο). Ὁ Δάρδανος, σύγχρονος τοῦ Κάδμου καὶ γενάρχης τῶν Τρώων, μᾶς ὠθεῖ στὴν 6η χιλιετία π.Χ., ἀφοῦ τεκμηριώθηκε γεωλογικῶς ὁ ὁμώνυμος τρίτος κατακλυσμός.
Ὁ Ὅμηρος-Ὀδυσσεύς εἶναι πανεπιστήμων. Γνωρίζει ἄριστα Γεωγραφία, Φιλολογία καὶ Ἱστορία, Φαρμακευτικὴ καὶ Ἀνατομία, Ψυχολογία καὶ Ἀστρονομία… «Ἐξαύδα, μὴ κεῦθε νόῳ», μίλα, μὴν τὰ κρατᾶς μέσα σου (ἡ ἐπιτομὴ τῆς Ψυχοθεραπείας)! Τὴν Μεγάλη Ἄρκτο, τὸν Ὠρίωνα, Πλειάδες καὶ Ὑάδες δὲν μπορεῖ νὰ βλέπει ἕνας τυφλός.
«Τὴν Ἑλλάδα πεπαίδευκεν οὗτος ὁ Ποιητής», λέγει ὁ Πλάτων. Μέχρι καὶ τὸν ὅρο «Εὐαγγέλιον» τὸν ὀφείλουμε στὸν Ὅμηρο: «Σοῦ φέρνω εὐαγγέλιο (τὴν καλὴ εἴδηση) ὅτι ἐπιστρέφει ὁ Ὀδυσσεύς», λέγει ὁ ἴδιος στὸν Εὔμαιο παριστάνοντας ὅτι εἶναι κάποιος ἄλλος. Στὸ Βρετανικὸ Μουσεῖο ὑπάρχει (κλεμμένο) τὸ ἀνάγλυφο εἰκόνισμα τῆς Ἀποθεώσεως τοῦ Ὁμήρου: στὴν κορυφὴ ὁ Θεός (Ζεύς), ἀπὸ κάτω οἱ Ἀρετὲς καὶ οἱ Μοῦσες καὶ πιὸ κάτω ὁ Ὅμηρος ἔνθρονος στεφανώνεται ἀπὸ τὴν Ἱστορία, οἱ δὲ ἄνθρωποι τὸν χαιρετοῦν μὲ ὑψωμένα χέρια.
- Συγγνώμη θεῖε Ὅμηρε-Ὀδυσσέα, ποὺ ἀντὶ γιὰ σένα τὸν γνήσιο καὶ πανάξιο προπάτορά μας δοξολογοῦμε ἕναν ξένο, ἄσημο βοσκό, τὸν Ἀβραάμ, τὸν μυθικὸ προπάτορα τῶν Ἑβραίων. Ἀκόμα καὶ στὸν Θάνατο εὐχόμαστε νὰ πᾶμε στοὺς κόλπους τοῦ Ἀβραάμ, ἀντὶ στὴν θεία ἀγκαλιά σου…
- Συγγνώμη Πηνελόπη, περίφρονα, ἐχέφρονα, πολύφρονα, δαΐφρονα, σεμνἠ, περικαλλέα, θεοειδέα γυναῖκα, πιστὲ σύζυγε τοῦ Ὀδυσσέως, ποὺ ὑπέμεινες ἐπὶ εἴκοσι χρόνια τὰ βάσανα τοῦ οἴκου σου (πολύτλας) καὶ τὴν πολιορκία 108 ἀρχοντόπουλων-μνηστήρων «εὐνήν τ’ αἰδομένη πόσιος δήμοιό τε φήμην» (τὸ κρεββάτι σεβόμενη τοῦ ἀνδρός σου καὶ τὴν φήμη σου στὸν δῆμο)! Ἀλλὰ στὸν Γάμο μας ἡ εὐχὴ τῶν ἱερέων εἶναι νὰ μοιάσει ἡ νύφη στὴν Σάρα, ποὺ ἐπίτηδες παρώτρυνε ὁ ἴδιος ὁ σύζυγός της στὴν ἀγκαλιὰ τῶν βασιλέων τῆς Αἰγύπτου καὶ τῆς Χαναάν, πρὸς ἄγραν πλούτου: «πρόβατα καὶ βόας καὶ ὄνους καὶ δούλους καὶ καμήλους», καὶ ἔτσι ἔγινε «πλούσιος σφόδρα εἰς κτήνη, εἰς ἀργύριον καὶ εἰς χρυσίον»!
- Συγγνώμη Μαθητές μου, ποὺ δὲν γνώριζα καλὰ τὸν Ὅμηρο γιὰ νὰ σᾶς τὸν διδάξω ὅπως πρέπει…
ΠΗΓΗ: ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 21.8.2026.
ΣΥΓΓΝΩΜΗ ΘΕΙΟΣ ΟΜΗΡΟΣ Σταμου
