Του Γιώργου Λεκάκη
Θραύσματα από μια επιγραφή του 5ου αιώνα μ.Χ. έχουν παράσχει νέες λεπτομέρειες σχετικώς με ένα φορολογικό σκάνδαλο της ύστερης ρωμαϊκής εποχής. Από τον 18ο αιώνα, οι αρχαιολόγοι γνωρίζουν τμήματα αυτού του νομικού εγγράφου, από αντίγραφα που κάποτε εκτίθεντο σε αρχαίες πόλεις της Ανατολίας. Η επιγραφή είναι γραμμένη στα ελληνικά.
ΠΗΓΗ: Αρχεία L. Robert, καθηγητής D. Feissel.
Η ανάλυση νεοανακαλυφθέντων κομματιών από την πόλη Στρατονίκεια (ίδρυμα Σελευκιδών Μακεδόνων, στην θέση της ακόμη αρχαιότερης Χρυσαορίδος) στην επαρχία Καρίας, στον 37ο παράλληλο [37.3144661865464, 28.065543618503597], έχει βοηθήσει στην κάλυψη ορισμένων από τα κομμάτια που έλειπαν.
- ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΣΤΡΑΤΟΝΙΚΕΙΑΣ, ΕΔΩ.
- ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΚΑΡΙΑΣ, ΕΔΩ.
- ΔΙΑΒΑΣΤΕ επίσης: Γ. Λεκάκης “Η αγνωστη Μικρα Ασια”, 2009.
Για μια περίοδο 15 ετών, διεφθαρμένοι Κάρες φοροεισπράκτορες δεν δήλωναν το ακριβές χρηματικό ποσόν, που είχαν λάβει, σε κυβερνητικούς αξιωματούχους, και… «τσεπώναν» την διαφορά. Και έτσι έγιναν πλούσιοι… Τα πρώτα παράπονα από τον τοπικό πληθυσμό έφτασαν στην κεντρική διοίκηση γύρω στο 465 μ.Χ., όταν ένας προηγούμενος έπαρχος προσπάθησε να παρέμβει, αλλά χωρίς επιτυχία.
Αφού τα νέα για αυτά τα αδικήματα έφθασαν στην πρωτεύουσα, Κωνσταντινούπολη, εκδόθηκε διάταγμα την 1η Αυγούστου 480 μ.Χ. από τον Φλάβιο Ίλλο Πουσαιο Διονύσιο, πραιτοριανό έπαρχο της Ανατολής. Η εντολή απαιτούσε την αποστολή ειδικού επιτρόπου στην περιοχή για να επιλύσει το ζήτημα, εντός αυστηρής προθεσμίας τριών μηνών – ο Διονύσιος συν-ενήργησε επισήμως μαζί με δύο άλλους έπαρχους. Η τιμωρία για όσους ήταν ένοχοι απάτης ήταν ο θάνατος – αυστηρό μέτρο ακόμα και για εκείνην την εποχή. Αρχεία της ιδίας εποχής, υποδηλώνουν ότι οι συνήθεις κυρώσεις για τέτοιους παραβάτες περιελάμβαναν μόνον βαρειά πρόστιμα. Μόνον επί Ιουστινιανού επιτρέπονταν βασανιστήρια ή ακρωτηριασμός χεριού – μέτρα που, όμως, δεν έφταναν στην εκτέλεση.
- Μεταξύ 4ου – 6ου αιώνα μ.Χ., τουλάχιστον 11 αυτοκρατορικά διατάγματα είναι γνωστά, για την αντιμετώπιση δημοσιονομικών προβλημάτων και την απαίτηση για την ορθή έκδοση αποδείξεων.
Το κείμενο, αρχικώς σκαλισμένο σε πέτρα και εκτεθειμένο σε δημόσιους χώρους σε τουλάχιστον τρεις πόλεις της περιοχής – Στρατονίκεια, Μύλασα και Κέραμο[1] – καταγράφει μια παρατεταμένη κατάχρηση στην είσπραξη φόρων, στις περιουσίες της Πλακιδίας, κόρης του αυτοκράτορα Βαλεντινιανού Γ΄.
Η σκληρότητα του μέτρου του οικονομικού εγκλήματος, θεωρείται ως απάντηση σε μια πράξη ανυπακοής – προσβολή προς την αυτοκρατορική εξουσία, συγκρίσιμη με μια πράξη εξέγερσης ή προδοσίας. Η συμπερίληψη της θανατικής ποινής στο νομικό κείμενο μπορεί επίσης να ήταν ένα ρητορικό τέχνασμα – πρακτική που δεν είναι άγνωστη στο ρωμαϊκό δίκαιο, όπου ορισμένοι αυστηροί νόμοι είχαν μια πιο παραδειγματική, παρά αποτελεσματική λειτουργία. Αυτή η απειλή συνδυάστηκε με μια κύρωση τριών χρυσών λιρών για τους επαρχιακούς κυβερνήτες και τους υπερασπιστές των πόλεων που, στο μέλλον, θα αγνοούσαν παρόμοιες πρακτικές.
Ένα στοιχείο ιδιαίτερου ιστορικού ενδιαφέροντος προσθέτει ένα επίπεδο ειρωνείας στην ιστορία: Ο ίδιος Διονύσιος, που εξέδωσε αυτό το αυστηρό διάταγμα κατά της φορολογικής διαφθοράς, πιθανότατα δεν έζησε για να δει την επίλυσή του: Το έγγραφο όριζε ότι ο ειδικός επίτροπος έπρεπε να είχε επιλύσει το πρόβλημα έως την 1η Δεκεμβρίου 480 μΧ. Αλλά, πριν από αυτήν την ημερομηνία, ο Διονύσιος εκτελέστηκε, με εντολή του αυτοκράτορα Ζήνωνα, κατηγορούμενος για συνωμοσία κατά του θρόνου. Η αποστολή όμως πραγματοποιήθηκε, καθώς η ίδια η ύπαρξη των αντιγράφων που ήταν χαραγμένα σε πέτρα σε διάφορες πόλεις αποδεικνύει ότι η εντολή δημοσιεύτηκε και, πιθανότατα, επιβλήθηκε.
ΠΗΓΗ: Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από μια διεθνή ομάδα, στην οποία συμμετείχαν ο δρ. P. Nowakowski (Σχολή Ιστορίας του Πανεπιστημίου της Βαρσοβίας), μαζί με τον καθηγητή M. Adak (Πανεπιστήμιο Akdeniz Αττάλειας). “Afera podatkowa sprzed 1500 lat. Co nowe fragmenty inskrypcji mówią o korupcji w cesarstwie rzymskim? W 480 r. urzędnicy rzymscy na zachodzie Azji Mniejszej przez ponad dekadę oszukiwali ludność przy poborze podatków – aż karą za ten proceder ustanowiono śmierć. Dziś, kilkanaście wieków później, międzynarodowy zespół z udziałem badaczy z UW odczytuje nowe fragmenty starożytnej inskrypcji, rzucające światło na dawną aferę. Odkrycia pomagają zrozumieć zarówno mechanizmy antycznej korupcji, jak i fascynującą pracę ówczesnych rzemieślników, Πανεπιστημιο Βαρσοβίας, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 4.8.2026.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:
- Γ. Λεκάκης “Η αγνωστη Μικρα Ασια”, 2009.
- Γ. Λεκακης “Συγχρονης Ελλαδος περιηγησις”.
ΣΗΜΕΙΩΣΙΣ:
[1] Η σύγκριση των νέων θραυσμάτων από την Στρατονίκεια, με τα ήδη γνωστά αντίγραφα από τα Μύλασα, απεκάλυψε ότι τα κείμενα δεν ήταν ακριβή αντίγραφα. Οι λιθοξόοι ή οι γραμματείς που προετοίμαζαν τα αντίγραφα για χάραξη, εισήγαγαν παραλλαγές, αλλάζοντας την σειρά των λέξεων ή, κατά καιρούς, αντικαθιστώντας θραύσματα ολόκληρων προτάσεων.
Αυτή η πρακτική, η οποία σήμερα μπορεί να φαίνεται αμέλεια, υποδηλώνει μια αντίληψη του Δικαίου διαφορετική από την σύγχρονη. Το νομικό κείμενο, στον ύστερο ρωμαϊκό κόσμο, δεν θεωρούνταν ως ένα αμετάβλητο γράμμα, που έπρεπε να αναπαραχθεί με απόλυτη πιστότητα, αλλά μάλλον επέτρεπε ένα ορισμένο περιθώριο τοπικής προσαρμογής στην παρουσίασή του. Δεν υπήρχε, επομένως, ένα ενιαίο μοντέλο γραφής για αυτά τα διατάγματα. Το σχήμα των γραμμάτων διέφερε από πόλη σε πόλη, γεγονός που υποδηλώνει ότι οι αποφάσεις σχετικά με την οπτική εμφάνιση της επιγραφής λαμβάνονταν τοπικά, με βάση τις παραδόσεις και το ύφος των εργαστηρίων τεχνιτών κάθε πόλης. Η δεξιοτεχνία αυτών των τεχνιτών αποδεικνύεται με εκπληκτική λεπτομέρεια: Στο κάτω μέρος της επιγραφής, οι λιθοξόοι αναπαρήγαγαν με σχεδόν καλλιγραφική ακρίβεια την αυτόγραφη υπογραφή του νομάρχη, αρχικώς γραμμένη στα λατινικά. Κατάφεραν να σκαλίσουν σε πέτρα ένα αντίγραφο της υπογραφής του ίδιου του ανώτερου αξιωματούχου – όπως λέμε σήμερα το «γνήσιον της υπογραφής» – μια εργασία που απαιτούσε σημαντική τεχνική ικανότητα για να μιμηθούν τις καμπύλες και τις πινελιές του χειρόγραφου κειμένου σε ένα υλικό τόσο σκληρό όσο το μάρμαρο.
αρχαιο φορολογικο σκανδαλο Στρατονικεια αρχαιοι διεφθαρμενοι φοροεισπρακτορες χρηματικο ποσον στρατονικεια καριας τειχη αρχαια φορολογικα σκανδαλα διαφθορα διεφθαρμενος φοροεισπρακτορας χρημα ποσο θραυσμα επιγραφη 5ος αιωνας μΧ φορολογια υστερη ρωμαικη εποχη 18ος μχ αρχαιολογια νομικο εγγραφο αντιγραφο πολη Ανατολια ελληνικα πολις ρωμαικη επαρχια Καριας, καρια αρχαιοι Καρες φοροι φορος εισπραξη φορων χρηματα κυβερνητικος αξιωματουχος, πλουσιοι παραπονο πληθυσμος διοικηση 465 επαρχος αδικημα πρωτευουσα Κωνσταντινουπολη, εκδοση διαταγμα 1η 1 Αυγουστου 480 Αυγουστος Φλαβιος ιλλος Πουσαιος Διονυσιος, πραιτοριανος ανατολη εντολη αποστολη ειδικος επιτροπος επιλυση ζητημα, αυστηρη προθεσμια επαρχοι τιμωρια ενοχος απατη θανατος αυστηρο μετρο εποχη κυρωση παραβαση βαρυ προστιμο Ιουστινιανος βασανιστηρια ακρωτηριασμος χεριου χερι χερια μετρα εκτελεση 4ος – 6ος αυτοκρατορικο διαταγμα αντιμετωπιση δημοσιονομικο προβλημα απαιτηση ορθη εκδοση αποδειξεων αποδειξη γραπτο κειμενο, σκαλισμενο πετρα δημοσιος χωρος πολεις Μυλασα Κεραμος παρατεταμενη καταχρηση φορου περιουσια Πλακιδια κορη αυτοκρατορας Βαλεντινιανος Γ σκληροτητα οικονομικο εγκλημα πραξη ανυπακοης, ανυπακοη προσβολη αυτοκρατορικη εξουσια, εξεγερση προδοσια θανατικη ποινη αρχαια νομικα κειμενα ρητορικο τεχνασμα – πρακτικη ρωμαικο δικαιο, αυστηροι νομοι παραδειγματικη αποτελεσματικη λειτουργια απειλη χρυση λιρα επαρχιακος κυβερνητης υπερασπιστης αγνοηση αγνοια ιστορια φορολογικη διαφθορα επιλυση αυτοκρατωρ Ζηνων ζηνωνας, κατηγορουμενος κατηγορια συνωμοσια θρονου θρονος αντιγραφα χαραγμενη δημοσιευση επιβολη Flavius Illus Pusaeus Dionysius, Stratonicea Caria ακριβες λιθοξοος γραμματεας χαραξη, παραλλαγη σειρα λεξεων αντικαταση προταση λεξη νομικη υστερος ρωμαικος κοσμος, αμεταβλητο γραμμα, αναπαραγωγη απολυτη πιστοτητα, προσαρμογη ενιαιο μοντελο γραφη διαταγματα σχημα γραμματων αποφαση οπτικη εμφανιση παραδοση υφος εργαστηριο τεχνιτης δεξιοτεχνια τεχνιτες λιθοξοια αναπαραγωγη καλλιγραφικη ακριβεια αυτογραφη υπογραφη νομαρχης, λατινικα ανωτερος γνησιο γνησιον υπογραφης εργασια μιμηση καμπυλη πινελια χειρογραφο υλικο σκληρο μαρμαρο ιδρυμα Σελευκιδων Μακεδονων, Χρυσαορις 37ος παραλληλος Σελευκιδες Μακεδονες Χρυσαωρις Σελευκος Μακεδονια Χρυσαωριδα Χρυσαοριδα
